فوتبال علیه کشتار

محمد رشوند: در حالی‌ که فوتبال جهان طی ۲ سال گذشته به ندرت شاهد واکنش‌های رسمی علیه جنایات رژیم صهیونیستی بوده، ۳ رویداد مهم طی روزهای اخیر بار دیگر این پرسش را مطرح کرد: آیا مستطیل سبز می‌تواند برابر کشتار غیرنظامیان بی‌تفاوت بماند؟ 
* یوفا و بنر متفاوت سوپرجام اروپا
چهارشنبه شب پیش از آغاز دیدار سوپرجام اروپا بین پاری‌سن‌ژرمن و تاتنهام، اتفاقی افتاد که برای بسیاری غیرمنتظره بود. در میانه زمین، بنری بزرگ پهن شد که روی آن به ۲ زبان انگلیسی و فرانسه نوشته شده بود: «کشتن کودکان را متوقف کنید»؛ «کشتن غیرنظامیان را متوقف کنید».
یوفا، نهادی که به‌ خاطر سکوت ۲۳ ماهه‌اش در قبال حملات به غزه مورد انتقاد جدی قرار داشت، این بار مستقیماً پیامش را نه به یک کشور یا گروه خاص، بلکه به تمام جهان فرستاد؛ پیامی که بی‌شک، هدف اصلی‌اش محکومیت ماشین جنگی رژیم صهیونیستی و جنایات اخیر آن بود. تصاویر این صحنه ظرف چند دقیقه در شبکه‌های اجتماعی ترند شد و بازتابی گسترده در رسانه‌های بین‌المللی یافت.
اما شاید تأثیرگذارترین لحظه شب، نه پیش از آغاز مسابقه بلکه در پایان آن رقم خورد؛ جایی که ۲ کودک فلسطینی در مراسم جشن اهدای جام کنار رئیس یوفا ایستادند. تصویری که برای میلیون‌ها بیننده تلویزیونی، معنایی فراتر از یک قاب ساده داشت؛ حضور نمادین کودکانی که کشورشان زیر آتش است، در قلب یک رویداد بزرگ فوتبالی اروپا، خود یک بیانیه بی‌کلام علیه جنگ بود.
* محمد صلاح و «پله شهید فلسطین»
۳ روز پیش از این حرکت یوفا، یک خبر تلخ از غزه منتشر شد: سلیمان عبید، اسطوره فوتبال فلسطین که بسیاری او را «پله فلسطین» می‌نامیدند، در حمله نیروهای ارتش صهیونیستی به شهادت رسید.
شهادت مظلومانه عبید در صف غذا، سکوت بسیاری از ستاره‌های جهان را شکست اما صدای بلندتر از همه، صدای محمد صلاح، کاپیتان تیم ملی مصر و مهاجم لیورپول بود. او با انتشار پستی کوتاه و گزنده در شبکه اجتماعی «ایکس» به یوفا تاخت و نوشت: «وقتی فوتبال از انسانیت جدا شود، دیگر چیزی از ارزشش باقی نمی‌ماند».
این پست ظرف چند ساعت بیش از ۱۱۲ میلیون بازدید داشت و عملاً به یک کمپین جهانی علیه استاندارد دوگانه در برخورد با فجایع انسانی تبدیل شد. یک سایت صهیونیستی هم بلافاصله به صلاح حمله و او را به «یهودستیزی» متهم کرد؛ واکنشی که نه‌تنها آتش انتقادها را خاموش نکرد، بلکه موج حمایت از ستاره مصری را بیشتر کرد.
* بیانیه دیرهنگام فیفا
فشار افکار عمومی و انتشار گسترده تصاویر پیکر بی‌جان شهید سلیمان عبید باعث شد حتی فیفا که معمولاً با احتیاط و محافظه‌کاری شدید در چنین مواردی موضع می‌گیرد، بالاخره بیانیه‌ای صادر کند.
در این بیانیه آمده بود: «فوتبال متعلق به همه مردم جهان است و هرگونه خشونت علیه بازیکنان، مربیان یا هواداران، چه درون زمین و چه خارج از آن، محکوم است». هرچند فیفا نامی از رژیم نبرد و به‌ طور مستقیم به کشتار غزه اشاره نکرد اما برای نخستین‌بار بعد از مدت‌ها، این سازمان مجبور شد موضعی ولو خنثی برابر فجایع انسانی اخیر بگیرد.
* فوتبال و مسؤولیت اخلاقی
اتفاقات این هفته نشان داد فوتبال حتی اگر بخواهد، نمی‌تواند از سیاست و واقعیت‌های بیرون زمین فرار کند. یوفا با یک بنر ساده، فیفا با بیانیه‌ای کوتاه و محمد صلاح با چند جمله صریح، به شکلی متفاوت اما همراستا، پیام مشترکی را منتقل کردند: قتل کودکان و غیرنظامیان هیچ توجیهی ندارد.
اما این واکنش‌ها سؤالات مهمی را هم به‌ وجود آورده است: چرا باید شهادت یک اسطوره ورزشی مانند عبید رخ دهد تا فیفا از موضع سکوت بیرون بیاید؟ چرا پیام‌های مشابه در حمایت از غیرنظامیان اوکراین با سرعت و شفافیت بیشتری منتشر شد؟ آیا این حرکت یوفا آغاز تغییر جدی در سیاست رسانه‌ای و تبلیغاتی‌اش خواهد بود یا فقط یک ژست مقطعی؟ 
* کمپین‌ها ادامه دارد
هشتگ‌هایی که پس از پست محمد صلاح شکل گرفت، همچنان در میان ترندهای جهانی دیده می‌شود. بسیاری از بازیکنان و مربیان عرب، آفریقایی و حتی چند چهره اروپایی با انتشار تصاویر و پیام‌هایی، هم به صلاح پیوسته‌اند و هم یاد عبید را زنده نگه داشته‌اند. در همین حال، چند باشگاه عرب از جمله الاهلی مصر و الوحدات اردن با برگزاری مراسم‌های کوچک پیش از مسابقات‌شان، یاد این بازیکن شهید را گرامی داشتند.
* فراتر از یک هفته پرخبر
شاید در ظاهر، این رویدادها فقط بخشی از اخبار پرشمار این هفته فوتبالی باشد اما واقعیت این است که ترکیب ۳ عنصر مهم — اقدام نمادین یوفا و حضور ۲ کودک فلسطینی، خشم و نفوذ محمد صلاح و بیانیه فیفا — می‌تواند نقطه شروعی برای فشار بیشتر افکار عمومی بر نهادهای فوتبال جهان باشد تا دیگر نتوانند برابر کشتار غیرنظامیان سکوت کنند.
در روزهایی که توپ هنوز در زمین می‌چرخد، این پیام به گوش همه رسید: انسانیت خط قرمزی است که حتی فوتبال نمی‌تواند از آن عبور کند.