آزاده صالحی:
تا پیش از انتشار رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم»، داستان‌نویسی ایران در دایره زنان نویسنده محدود به تعداد انگشت‌شماری بود اما با ورود این رمان به حیطه ادبیات داستانی معاصر ایران، این حوزه یک بار دیگر دستخوش تحولات گسترده‌ای شد که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. هرچند طی سال‌های گذشته آثار درخشانی در حیطه داستانی خلق شدند اما با انتشار رمان زویا پیرزاد به عنوان نخستین داستان بلند در کارنامه کاری او، تعاریفی که تا پیش از این نسبت به داستان از منظر ساختار و محتوا ارائه می‌شد، تغییرکرد. اگرچه داستان در نمای ظاهری و کلی، اثری خطی، ساده و به دور از پیچیدگی‌ها و تکنیک‌های داستانی به نظر می‌رسد، پيرزاد در اين اثر به روايت زندگي خانواده ارمني در آبادان دهه 40 مي‌پردازد. «کلاریس» شخصیت اصلی اثر می‌کوشد تا در گیر و دار روزمرگی‌های زندگی و چارچوب‌های تکراری و کسل‌کننده زندگی مشترک به خویشتن خود رجوع کند اما برای رسیدن به این مرحله، مصائبی وجود دارد که هسته اصلی داستان را برای مخاطب می‌شکافد. مخاطب ردپای نوعی نگاه پلیسی را می‌تواند در بخش میهمانی دادن کلاریس و دقیق شدن در مناسبات رفتاری میان «ویولت» و «امیل» و همین طور پیچیدگی‌های رفتاری خانواده سیمونیان که در ساختمان روبه‌رو یعنی در جی 4 زندگی می‌کنند، کاملا مشاهده کند. «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» به تعبیری یک اثر اجتماعی با رگه‌های سیاسی جامعه وقت نیز قلمداد می‌شود. به عنوان مثال مناظره و در واقع کشمکش‌های «آرتوش» و «گارنیک» بر سر وقایع روز نشانگر چنین مولفه‌هایی است. یا اصرارهای زن داستان برای سکونت در محله بریم آبادان که به نوعی به عنوان محله اعیان‌نشین مختص کارمندان شرکت نفت است و مرد هر بار به دلیل مخالف بودن با سیستم اختلاف طبقاتی از قبول این امر سر باز می‌زند و ترجیح می‌دهد «شوی جان» یا همان شورلت قدیمی خود که خرابی و خاموشی‌اش همیشه مایه خنده و استهزای افراد خانواده و اطرافیان است را براند. از این رو است که نمی‌توان «چراغ‌ها را...» یک اثر کاملا ساده، بدون تکلف و فارغ از دستمایه‌های اجتماعی عنوان کرد. در رمان «عادت می‌کنیم» نیز ما با جهش‌های بلند نویسنده روبه‌رو هستيم بویژه اینکه مضمون اثر دوم او با «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» کاملا متفاوت است. پیرزاد این بار تصویری از مصائب و مشکلات زندگی «آرزو صارمی» یک زن مطلقه را ترسیم می‌کند. پیرزاد در این اثر، ضمن نشان دادن آرای طیف‌های مختلف جامعه نسبت به ازدواج مجدد یک زن، به نمایش همه جوانب این مقوله می‌پردازد. در نهایت نیز آرزو که قصد دارد با سهراب زرجو، زندگی نویی را آغاز کند و حتی تنها دخترش با این امر موافقت می‌کند، دست از این امر می‌کشد و آن را مسکوت می‌گذارد. اگرچه «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» تماما با موج‌های مثبت از سوی منتقدان خود مواجه نشد و برخی از منتقدان این اثر را به لحاظ مضمون و ساختار در قطع یک پاورقی دانستند اما آنچه مسلم است اینکه این اثر در اوایل دهه 80 نقطه عطفی در داستان‌نویسی معاصر تلقی شده است. البته خود پیرزاد چه زمانی که در ایران زندگی می‌کرد و چه زمانی که طی سال‌های اخیر در خارج از کشور بسر می‌برد، نسبت به انتقاداتی که درباره رمان‌هایش خاصه دو اثر «عادت می‌کنیم» و «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» اینجا و آنجا ابراز شد، پاسخ خود را با سکوتی طولانی برگزار کرد.