عهدشکنی، بازهم در کاخ سفید همان همیشگی!

رضا عمویی: رئیس‌جمهور آمریکا درست 5 سال پیش روبه‌روی در ورودی کاخ سفید ایستاد و به خبرنگاران در یک جمله گفت: «پس از ۱۹ سال زمانش رسیده که سربازان ما از افغانستان به خانه‌های خود بازگردند». در آن زمان ترامپ تاکید زیادی بر خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان داشت و مشخص بود کاخ سفید از تلفات و هزینه‌های هنگفت نظامی و بی‌نتیجه در افغانستان خسته شده بود. 5 سال پیش حتی روزنامه نیویورک تایمز و شماری دیگر از رسانه‌های آمریکایی گزارش داده بودند دونالد ترامپ به فرماندهان ارشد نظامی آمریکا بارها تاکید کرده نیروهای آمریکایی پیش از موعد ذکرشده در توافقنامه میان آمریکا و طالبان، هرچه زودتر افغانستان را ترک کنند. بر اساس این توافقنامه آمریکا متعهد شده بود تمام نیروهای خود و نیروهای ائتلاف از جمله کارمندان غیرنظامی و غیردیپلمات، پیمانکاران نظامی، آموزگاران، مشاوران و نیروهای حمایتی خود را ظرف ۱۴ ماه از افغانستان خارج کند. این توافق به معنای آن بود که افغانستان دیگر جایی برای نیروهای آمریکایی نخواهد بود اما اکنون پس از 5 سال به نظر می‌رسد ترامپ به دنبال پشت پا زدن به توافق قبلی با طالبان است. 
اظهارنظرهای جدید ترامپ حاکی از تهدید افغانستان با هدف موافقت طالبان با بازگشت آمریکاست. رئیس‌جمهور آمریکا خواهان بازپس‌گیری پایگاه بگرام از طالبان شده و هشدار داده است در غیر این صورت اتفاقات بدی خواهد افتاد. ترامپ در این ارتباط نوشته است: اگر افغانستان پایگاه هوایی بگرام را به سازندگانش، یعنی ایالات متحده آمریکا، بازنگرداند، اتفاقات بدی خواهد افتاد.
* رو شدن دست آمریکا
اگرچه ترامپ برای نخستن‌بار روز پنجشنبه هفته گذشته در جریان سفر رسمی‌ خود به انگلیس به ‌طور علنی اعلام کرد دولتش خواهان بازپس‌گیری پایگاه بگرام است و بتازگی نیز همین درخواست را با تهدید تند علیه طالبان مطرح کرده است اما گزارش‌ها نشان می‌دهد رئیس‌جمهور جنجالی آمریکا ماه‌هاست در پشت پرده مشغول مذاکره با طالبان برای بازگشت به افغانستان است.  ۳ منبع آگاه به خبرگزاری آمریکایی سی‌ان‌ان گفته‌اند دونالد ترامپ ماه‌هاست بی‌سروصدا مقامات امنیت ملی خود را تحت فشار قرار می‌دهد تا راهی برای بازپس‌گیری پایگاه هوایی بگرام در افغانستان از طالبان پیدا کنند. این منابع به سی‌ان‌ان گفتند گفت‌وگوها با طالبان درباره بازگرداندن کنترل پایگاه نظامی بگرام به دست آمریکا حداقل به ماه مارس یعنی 6 ماه پیش برمی‌گردد. به نظر می‌رسد مذاکرات پشت پرده ترامپ با طالبان برای بازگشت نظامی آمریکا به پایگاه بگرام در چند ماه گذشته به نتیجه نرسیده و این مذاکرات تاکنون بی‌فایده بوده است، تا آنجا که ترامپ پس از چند ماه این مذاکرات بی‌نتیجه را علنی کرده و با شدیدترین کلمات طالبان را تهدید کرده است.
* همان عهدشکن همیشگی
اینکه ترامپ طالبان را تهدید می‌کند تا آنها به زور با بازگشت نظامیان آمریکایی به پایگاه نظامی بگرام موافقت کنند، یک عهدشکنی و نقض کامل توافقات قبلی دولت آمریکا با طالبان است. موافقتنامه دولت اول ترامپ و طالبان به «توافق دوحه» معروف است و ۲۹ فوریه ۲۰۲۰ بین نماینده دولت ترامپ و گروه طالبان در پایتخت قطر امضا شد. این توافق به جنگ  طولانی‌مدت و ۲۰ ساله آمریکا در افغانستان در حد فاصل ۲۰۲۱–۲۰۰۱ پایان داد و شامل «خروج تمام نیروهای آمریکایی (اعم از نظامی و سیاسی) و ناتو از افغانستان» بود. 
بر مبنای این توافق، آمریکا  مکلف شد طی ۱۴ ماه تمام نیروهای نظامی و سیاسی خود را از سراسر خاک افغانستان خارج کند و متعهد به بستن ۵ پایگاه نظامی از جمله پایگاه بگرام طی ۱۳۵ روز و پایان تحریم‌های اقتصادی علیه طالبان تا ۲۷ آگوست سال ۲۰۲۰ شد.
با وجود خروج کامل آمریکا از افغانستان اما مفاد توافق با طالبان به طور کامل از سوی آمریکا اجرا نشد و افغانستان تا امروز برخلاف توافق دوحه همچنان درگیر تحریم‌های سخت اقتصادی آمریکاست و فراتر از آن دولت ترامپ اکنون به دنبال زیر پا گذاشتن کامل تعهدات و وعده‌های مکتوب خود و بازگشت نظامی به افغانستان است. بازگشت نظامی و بازگشایی پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان به صورت روشن به معنای بی‌معنا بودن توافق دوحه برای کاخ سفید است.
* بهانه‌تراشی ترامپ با تأسیسات هسته‌ای چین
بگرام، یکی از قطب‌های کلیدی نظامی آمریکا در طول اشغال ۲۰ ساله افغانستان، به دلیل موقعیت مکانی - نزدیک به چین - و اهمیت تاریخی، از ارزش ژئوپلیتیک برخوردار است. پایگاه بگرام که حدود ۴۰ کیلومتر با کابل فاصله دارد، ۲۰ سال نقش مهمی در عملیات نظامی آمریکا و متحدانش در افغانستان ایفا کرد.
آنگونه که پلیتیکو گزارش داده است، ترامپ و مقامات ارشد امنیت ملی او معتقدند در اختیار گرفتن پایگاه بگرام در افغانستان به دلایل مختلف برای آمریکا ضروری است، از جمله برای نظارت بر چین که مرز آن کمتر از ۵۰۰ مایل (804 کیلومتر) با بگرام فاصله دارد. پیش‌تر در پاییز 2023 نیز رئیس‌جمهور فعلی آمریکا در جریان مبارزات انتخاباتی خود ادعا کرده بود پایگاه بگرام تحت کنترل ارتش آزادی‌بخش خلق چین است. این در حالی است که طالبان این ادعا را رد کرده و افزوده است: چین هیچ ردپای نظامی در بگرام ندارد. در عین حال به نظر می‌رسد اظهارات ترامپ درباره نزدیکی پایگاه بگرام به تأسیسات هسته‌ای چین به میدان آزمایش هسته‌ای قدیمی لوپ نوروکلئار، در حدود ۲۰۰۰ کیلومتری آن سوی مرز افغانستان در منطقه شمال غرب سین‌کیانگ اشاره دارد. این تأسیسات جایی است که چین نزدیک به ۶۰ سال پیش نخستین بمب اتم خود را در آنجا آزمایش کرد اما مشخص نیست در حال حاضر این سایت محل فعالیت هسته‌ای باشد، زیرا گمان می‌رود تاسیسات هسته‌ای چین در مرکز این کشور متمرکز شده باشد. بنابراین شاید تاکید ترامپ مبنی بر نزدیکی بگرام به تاسیسات هسته‌ای چین بیش از آنکه یک دلیل واقعی باشد، یک بهانه‌بافی باشد.
همچنین بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، پایگاه بگرام از نظر دسترسی به عناصر خاکی کمیاب و استخراج معادن در افغانستان، ایجاد یک پایگاه نظامی و احتمالاً بازگشایی یک مرکز دیپلماتیک آمریکا در افغانستان برای کاخ سفید ضروری توصیف شده است.
پایگاه بگرام همچنین دارای یک باند ۲ مایلی (3.2 کیلومتری) برای برخاستن و فرود انواع هواپیماهاست و در زمان حضور آمریکا در افغانستان نقطه شروع عملیات نظامی در سراسر این کشور بود. فضای مناسب این پایگاه برای هواپیماهای باری، جت‌های جنگنده و هلیکوپترهای تهاجمی مزیت مهم این پایگاه برای حضور پنتاگون در غرب آسیاست. روسای جمهور آمریکا از «جورج دبلیو بوش» و «باراک اوباما» تا «دونالد ترامپ» همگی در دوران ریاست جمهوری خود بارها از بگرام بازدید کردند. این پایگاه همچنین در طول سال‌ها هدف حملات متعدد طالبان، از جمله بمب‌گذاری‌های انتحاری و حملات موشکی قرار گرفته و در زمان فعالیت دارای سیستم‌های پدافندی متنوع بود.
بر اساس گزارش فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، وقتی نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱ این پایگاه نظامی را ترک کردند، معادل ۹۰۰ محموله هواپیمای باربری و غول پیکر(Boeing C-17 Globemaster III) C-17 از این پایگاه خارج و نزدیک به 16 هزار قطعه تجهیزات نظامی را در آن نابود کردند.
* دست رد طالبان به بازگشت نظامی آمریکا
روزنامه وال‌استریت ژورنال در تازه‌ترین گزارش درباره تمرکز آمریکا بر پایگاه نظامی بگرام افغانستان به نقل از منابع آگاه خود گزارش داد واشنگتن در حال مذاکره با طالبان درباره بازگشت به بگرام است اما جزئیات بیشتری از این مذاکرات اعلام نشده است. این روزنامه همچنین نوشت: مذاکرات با طالبان تحت ریاست «آدام بوهلر» نماینده ویژه آمریکا در امور گروگان‌گیری انجام می‌شود. 
در عین حال به نظر می‌رسد پذیرش حضور نظامی آمریکا برای طالبان سنگین و غیرقابل قبول است، چون بتازگی «ذاکر جلالی» از مقام‌های وزارت خارجه طالبان در فضای مجازی  نوشت: «افغان‌ها در طول تاریخ هرگز حضور نظامی هیچ‌کس را نپذیرفته‌اند اما برای انواع دیگر تعامل، همه راه‌ها باز است».
همچنین «مهاجر فراهی» از مقامات بلندپایه طالبان در واکنش به ادعاهای ترامپ درباره بازپس‌گیری بگرام، بخشی از یک شعر را به صورت کنایه‌آمیز خطاب به جنایات نظامی آمریکا در زمان حضور در افغانستان منتشر کرد: «هنوز خاطرش آرام نگرفته است/ همان که سر ما را به سنگ می‌کوبید».  بر اساس گزارش الجزیره، هزاران نفر از مردم افغانستان، سال‌ها بدون اتهام یا محاکمه توسط نیروهای آمریکایی در جریان جنگ به اصطلاح «ضدتروریسم» در پایگاه بگرام زندانی شدند و بسیاری از آنها مورد آزار و اذیت یا شکنجه قرار گرفتند. چه بسا بخشی از افرادی که در زمان حضور نظامی آمریکا در بگرام بازداشت و شکنجه شدند، همان افرادی باشند که اکنون در افغانستان قدرت را به دست گرفته‌اند. 
نه‌تنها تاکنون اظهارنظر موافقی از سوی اعضای طالبان برای پذیرش بازگشت نظامی آمریکا به بگرام اعلام نشده، بلکه واکنش‌ها از مخالفت گسترده با بازگشت آمریکایی‌ها حکایت دارد. این مخالفت‌ها البته جای تعجب ندارد و شاید رهبران طالبان به آسانی حاضر نباشند اعتبار و آبروی سال‌ها مبارزه با اشغالگری آمریکا را با یک تهدید کلامی رئیس‌جمهور آمریکا بر باد دهند.