امروزه در شهرهای بزرگ جهان به علت تراکم جمعیت و وجود وسایل ماشینی، آلودگی هوا یکی از مسائل مهم است. در ایران بویژه در کلانشهر تهران این موضوع هر روز حادتر شده و با وجود 10 میلیون جمعیت در این شهر که در منطقه خشک و روی شیب جنوبی البرز قرار گرفته، آلودگی هوا بسیار خطرناک است. روشهای مختلفی برای مبارزه با این آلودگی میتوان در نظر گرفت که یکی از این موارد ایجاد فضای سبز و جنگلکاری در سطح وسیع در اطراف شهرهاست. اما به نظر میرسد یکی از مسائل مهم مرتبط با جنگلکاری و فضای سبز، تامین آب مورد نیاز آنهاست که بویژه در مناطق خشک ضرورت فراوانی دارد. ایران با متوسط بارندگی سالانه 250 میلیمتر جزو مناطق خشک جهان محسوب میشود. رشد جمعیت و افزایش نیاز آب، کشور را در مرز شرایط بحران آب قرار داده است. یکی از روشهایی که به منظور استفاده حداکثر از منابع آب در چند دهه اخیر در اکثر کشورها مورد توجه قرار گرفته، استفاده از پسابهاست، پالایش و بهرهگیری دوباره از فاضلابها از سودمندترین راههای جلوگیری از آلودگی ایستگاهها و برآوردن نیاز آبی در سرزمینهای خشک و نیمهخشک است. مسلم اکبرینیا، استاد دانشگاه منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس در این باره به شهر میگوید: جمعآوری، تصفیه و استفاده از پساب در فضای سبز یکی از سودمندترین راههای به کارگیری حداکثر منابع آبی، حفظ محیطزیست و تامین حاصلخیزی خاک است. البته وجود فلزهای سنگین در پساب ممکن است استفاده از آن را محدود کند. به اعتقاد اکبرینیا، دسترسی به پساب بهعنوان یک منبع مطمئن و دائمی آب و مواد مغذی موجب میشود گیاهان در زمان نیاز آب و کود کافی و مناسب در اختیار داشته باشند. استفاده از پساب از یک طرف باعث جلوگیری از تخلیه فاضلاب به محیط زیست شده و از طرف دیگر به علت کاهش و توقف استفاده از کودهای آلی و شیمیایی مانع بروز اثرات تخریب این مواد در محیط زیست میشود.
پساب و ایجاد کمربند جنگلی
سیدمحسن حسینی، معاون آموزشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس هم با تأیید اینکه بهترین روش برای دفع پساب با آلودگی کم استفاده از آن در آبیاری گیاهان غیرمثمر است میگوید: روزانه صدها هزار لیتر فاضلاب خانگی و صنعتی و حتی بیمارستانی رها میشود که به منابع آبهای زیرزمینی نفوذ میکند. یافتههای آماری نشان میدهد 80 درصد آب مصرفی شهروندان تهرانی به فاضلاب تبدیل میشود. از سوی دیگر گسترش بیرویه شهر تهران و آلودگی هوای آن موجب افزایش نیاز به فضای سبز میشود. او اضافه میکند: ایجاد فضای سبز بویژه احداث کمربند جنگلی میتواند نقش موثری در تلطیف هوا داشته باشد و از آنجایی که کمبود آب عامل محدودکننده ایجاد فضای سبز است، لذا میتوان از پساب برای توسعه جنگلکاریها و ایجاد کمربند جنگلی استفاده کرد. حسینی تأکید میکند: استفاده از فاضلاب ممکن است برهم زننده اکوسیستم خاک باشد، بنابراین تصمیمگیری درباره کاربرد فاضلاب چه به صورت خام و چه به صورت تصفیه شده باید بر اساس ویژگیهای آب، خاک، گیاه و محیط هر محل استوار باشد.
تهدید زمینهای کشاورزی
از سوی دیگر دکتر سروش مدبری، مدیرکل دفتر بررسی آب و خاک سازمان محیطزیست بدترین اقدام استفاده از پسابهای شهری و صنعتی را در آبیاری زمینهای کشاورزی میداند:« با این عمل تمام آلایندههای موجود در پساب وارد محصولات مورد مصرف مردم شده و خطرات زیادی به بار میآید.» او با تأکید بر تصفیه اولیه پسابها برای کاهش مواد آلاینده موجود در آنها استفاده از پسابهای شهری و صنعتی را در آبیاری فضاهای سبز غیرمثمر، راهکار بهتری میداند. مدبری اضافه میکند: در صورتی که پسابهای تصفیه نشده را برای آبیاری فضای سبز به کار ببریم مقداری از این آلایندهها به خاک و منابع آب زیرزمینی منطقه نفوذ میکند.