غلامحسين اسماعيلي*
بخشی از اهدافی که در مجازات حبس یا اصلاح مجازات حبس نهفته است، بازدارندگی است. اما اجرای مجازات حبس اهداف دیگری هم دارد. شاید نخستین هدف از اجرای مجازات حبس این باشد که کسی که آزادی او در جامعه برای امنیت دیگر شهروندان مخاطراتی را به دنبال دارد باید برای مدتی که قانون معین می‌کند و قضات مورد حکم قرار می‌دهند، از جامعه جدا شود تا دیگر شهروندان از مخاطراتی که او برای دیگران ایجاد می‌کند در امان باشند، خواه این مجازات برای آن فرد بازدارنده باشد یا نباشد. به عنوان مثال کسی که مرتب مرتکب سرقت می‌شود وقتی یک سال در زندان باشد، حداقل در این یک سال جمعی از شهروندان‌مان از آثار سوء اعمال مجرمانه او که مرتب انجام می‌دهد در امان می‌مانند. نکته دوم بازدارندگی است. حبس باید بازدارنده باشد هم برای خود انسان مرتکب جرم و هم برای دیگران. دیگران زمانی که بشنوند فلان شخص مرتکب جرم شده و به زندان افتاده، می‌گویند ما دست به ارتکاب این جرم نمی‌زنیم که اگر مرتکب این جرم شویم چنین مجازاتی و چنین عقوبتی در انتظار ما است لذا معتقدیم باید مجازات حبس در نوع خودش بازدارندگی لازم را داشته باشد. البته هدف سومی هم ما در اجرای مجازات حبس داریم و آن بازسازی شخصیت انسان مجرم و موضوع اصلاح و تربیت او است. خود اجرای مجازات یک بازدارندگی دارد، اما بازسازی شخصیت و اصلاح و تربیت، موضوع علیحده‌اي است که باید مد نظر قرار بگیرد. اما اینکه آیا در سال‌های گذشته اجرای مجازات حبس بازدارنده بوده یا نبوده است یک بخش آن بازمی‌گردد به شیوه عمل و عملکردها. نمی‌خواهیم بگوییم بازدارندگی نداشته است اما شاید برخی از امتیازات غیر منطقی که به برخی از زندانی‌ها داده می‌شد، زمینه بازدارندگی مجازات را کاهش داد. مرخصی‌های متعدد، امکانات ویژه در زندان و عفوهای متعدد از جمله این موارد است که در دوره جدید یکی از برنامه‌هایی که ما در حال اجرایش هستیم و طراحی‌هایش انجام شده و از اول سال آینده اجرا خواهد شد. با اجرای این ضوابط جدید دیگر ما به ازای تحمل حبس و بودن در زندان به زندانی مرخصی نخواهیم داد، بلکه مرخصی منوط بر این خواهد بود که او در زندان از خودش رفتار مثبتی بروز دهد. در کنار این هم من تاکید کردم از روز اول زندان باید در چشم زندانی ابهت داشته باشد. در برخی از عملکردها در نظرم ابهت زندان کاهش پیدا کرده بود و ما به دنبال بازسازی مجدد ابهت زندان در چشم انسان‌های خطاکار هستیم. قطعاً در آینده هم زندان ما ابهت خواهد داشت و هم امتیازات داخل زندان بر اساس ضوابطی تعیین خواهد شد که پس از آن بازدارندگی را هم در زندان خواهیم داشت.
بخشی از اهدافی که در مجازات حبس یا اصلاح مجازات حبس نهفته است، بازدارندگی است. اما اجرای مجازات حبس اهداف دیگری هم دارد. شاید نخستین هدف از اجرای مجازات حبس این باشد که کسی که آزادی او در جامعه برای امنیت دیگر شهروندان مخاطراتی را به دنبال دارد باید برای مدتی که قانون معین می‌کند و قضات مورد حکم قرار می‌دهند، از جامعه جدا شود تا دیگر شهروندان از مخاطراتی که او برای دیگران ایجاد می‌کند در امان باشند، خواه این مجازات برای آن فرد بازدارنده باشد یا نباشد. به عنوان مثال کسی که مرتب مرتکب سرقت می‌شود وقتی یک سال در زندان باشد، حداقل در این یک سال جمعی از شهروندان‌مان از آثار سوء اعمال مجرمانه او که مرتب انجام می‌دهد در امان می‌مانند. نکته دوم بازدارندگی است. حبس باید بازدارنده باشد هم برای خود انسان مرتکب جرم و هم برای دیگران. دیگران زمانی که بشنوند فلان شخص مرتکب جرم شده و به زندان افتاده، می‌گویند ما دست به ارتکاب این جرم نمی‌زنیم که اگر مرتکب این جرم شویم چنین مجازاتی و چنین عقوبتی در انتظار ما است لذا معتقدیم باید مجازات حبس در نوع خودش بازدارندگی لازم را داشته باشد. البته هدف سومی هم ما در اجرای مجازات حبس داریم و آن بازسازی شخصیت انسان مجرم و موضوع اصلاح و تربیت او است. خود اجرای مجازات یک بازدارندگی دارد، اما بازسازی شخصیت و اصلاح و تربیت، موضوع علیحده‌اي است که باید مد نظر قرار بگیرد. اما اینکه آیا در سال‌های گذشته اجرای مجازات حبس بازدارنده بوده یا نبوده است یک بخش آن بازمی‌گردد به شیوه عمل و عملکردها. نمی‌خواهیم بگوییم بازدارندگی نداشته است اما شاید برخی از امتیازات غیر منطقی که به برخی از زندانی‌ها داده می‌شد، زمینه بازدارندگی مجازات را کاهش داد. مرخصی‌های متعدد، امکانات ویژه در زندان و عفوهای متعدد از جمله این موارد است که در دوره جدید یکی از برنامه‌هایی که ما در حال اجرایش هستیم و طراحی‌هایش انجام شده و از اول سال آینده اجرا خواهد شد. با اجرای این ضوابط جدید دیگر ما به ازای تحمل حبس و بودن در زندان به زندانی مرخصی نخواهیم داد، بلکه مرخصی منوط بر این خواهد بود که او در زندان از خودش رفتار مثبتی بروز دهد. در کنار این هم من تاکید کردم از روز اول زندان باید در چشم زندانی ابهت داشته باشد. در برخی از عملکردها در نظرم ابهت زندان کاهش پیدا کرده بود و ما به دنبال بازسازی مجدد ابهت زندان در چشم انسان‌های خطاکار هستیم. قطعاً در آینده هم زندان ما ابهت خواهد داشت و هم امتیازات داخل زندان بر اساس ضوابطی تعیین خواهد شد که پس از آن بازدارندگی را هم در زندان خواهیم داشت.*رئیس سازمان زندان‌ها
و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور