حمید صرامی*
اعتیاد به مواد یكی از معضلات بهداشتی، روانی و اجتماعی جهان امروز است. اعتیاد به داروهای مجاز و غیرمجاز در چند دهه گذشته بسیار فراگیر شده است و حاكی از بروز یك مشكل جدی در سلامت جسمی، روانی و اجتماعی جامعه بوده که نیاز به تدابیر پیشگیری‌کننده را مسجل می‌کند. این در حالی است که رویكرد پیشگیری در جهان عمر كوتاه‌تری دارد و از 30 سال پیش به تلاش و مبارزه علیه اعتیاد اضافه شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد كه رویكرد پیشگیری نیز باید در كنار مبارزه با عرضه و رویكرد درمانی مورد توجه قرار گیرد. از سال 1980 میزان شیوع اعتیاد در كشورهایی كه فعالیت‌های پیشگیری از اعتیاد را از طریق كاهش تقاضا با جدیت پیگیری می‌کنند، كاهش قابل ملاحظه‌ای یافته است.
به عنوان مثال، تعداد مصرف‌کنندگان مواد مخدر در آمریكا در سال 1990 نسبت به سال 1985 به نصف تقلیل یافته است كه این تغییر مدیون فعالیت‌های پیشگیری از اعتیاد بوده است. تحقیقات ما در ستاد مبارزه با مواد مخدر نشان می‌دهد که خانواده‌های معتادان، افراد بیکار، ترک تحصیل کرده، فقیر و همچنین افرادی که در مناطق حاشیه‌ای مستقر هستند، نسبت به دیگر اقشار جامعه بیشتر در معرض خطر اعتیاد قرار دارند بنابراین در طرح جامع ملی پیشگیری از اعتیاد، برای افراد یاد شده آموزش‌های خاصی به عنوان استراتژی پیش‌بینی شده و قرار است که دستگاه‌های ذی‌ربط آموزش‌های ویژه‌ای را در قالب اصل پیشگیری از ابتدای سال 89 آغاز کنند. به اعتقاد ما چنانچه این گروه‌ها آموزش‌های تاب‌آوری را فرا بگیرند، وارد عرصه اعتیاد نخواهند شد، چرا که در این طرح هیچ یک از گروه‌های هدف از قلم نیفتاده‌اند و استراتژی‌های چندگانه لحاظ شده تا بتوانیم نسبت به واکسینه کردن افراد، اقدام جدی انجام دهیم. پس از آنکه طرح جامع پیشگیری از اعتیاد به دستور رئیس‌جمهوری تدوین شد، موضوع پیشگیری از سوء مصرف مواد و روانگردان‌ها به نخستین رویکرد و اولویت ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال آینده بدل شد. در این طرح، آموزش به عنوان زیربنایی‌ترین محور اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی مدنظر است تا به‌وسیله آن بتوان تقویت مراکز آموزشی و همچنین مطالعات و تحقیقات درباره ادبیات تئوری بحث پیشگیری را مطرح کرد. ما در این باره 4 کانون هدف اعم از مراکز آموزشی، محیط‌‌های کاری اعم از صنعتی، اداری و پادگان‌ها، محلات و خانواده را به عنوان 4 رکن اساسی برای مصون‌سازی 68 میلیون نفر جمعیت سالم کشور مورد توجه قرار داده‌ایم و بر این اساس مقرر شده 12 دستگاه فرهنگی در عرصه مداخلات پیشگیرانه اقدام کنند. به اعتقاد من یکی از نکات قابل توجه در این طرح، تقسیم و شرح وظایف سازمان‌ها، مشخص بودن اعتبارات مالی سالانه و... است به طوری که بناست از ابتدای شروع برنامه پنجم توسعه تا پایان آن، 40 درصد از جمعیت کشور تحت پوشش برنامه‌های پیشگیرانه قرار گیرند تا از این طریق بتوان نرخ بروز اعتیاد را کاهش داد.
* مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر