عباس میرهاشمی*
با نگاهی کلی و اجمالی به مقوله هنرهای تجسمی در سالی که گذشت، می‌توان دریافت خوشبختانه حرکت‌هایی که در این زمینه انجام شده است در تمام حیطه‌ها، حرکتی رو به رشد و توأم با پویایی بوده است. بویژه برگزاری دوسالانه‌ها، نمایشگاه‌ها و همین‌طور دومین دوره از جشنواره بین‌المللی هنرهای تجسمی فجر مبین حضور هنرمندان در حرکت‌های جمعی و تاثیرگذار است که با استقبال مطلوبی هم مواجه شد.
در این ارتباط، شاید بتوان جشنواره هنرهای تجسمی فجر را به مثابه حرکتی پرشور قلمداد کرد. پرشور از این جهت که می‌تواند متولیان فرهنگی را برای داشتن نگاهی مخصوص و ویژه به حیطه هنرهای تجسمی مجاب کند. صرفنظر از این نگاه، قدم‌های ارزنده‌ای که طی یک سال گذشته در عرصه هنرهای تجسمی کشور برداشته شده می‌تواند در آینده به افزایش بودجه و ایجاد برنامه بلندمدت از سوی کارگزاران فرهنگی منجر شود.
اتفاق خجسته‌ای که امسال در جشنواره هنرهای تجسمی فجر رخ داد، قرار گرفتن پیشکسوتان و جوانان عرصه هنر در کنار یکدیگر بود. این امر بی‌تردید موجب هدفمند ساختن حرکت‌های یکپارچه هنرمندان شده است. اگرچه مثل همیشه جای نقدهای علمی و اصولی در حوزه هنرهای تجسمی همچنان خالی است اما امید داریم به اینکه در سال‌های آتی و بویژه سالی که پیش رو است شاهد افزایش نقدهایی از این دست روی آثار هنرمندان و همین طور رویدادهای هنری باشیم.
آنچه مسلم است اینکه نقد همواره و در هر برهه‌ای از زمان توانسته چونان اهرمی جلو برنده به شمار رود و در ارتقای فرهنگ و هنر کشور نقش بسزایی داشته باشد. ضمن اینکه وجود نقدهای اصولی و ارزشمند و به دور از غرض‌ورزی‌های شخصی می‌تواند موجب درگیر ساختن ذهن مخاطب نسبت به رویدادهای هنری یا حتی یک اثر هنری شود و در کیفیت آثار بعدی تاثیرگذار باشد.
طی سال‌های اخیر، انتظار جامعه هنری نسبت به مقوله اقتصاد هنر بیش از پیش بوده است. همه ما بخوبی به این مساله واقف هستیم که توجه به زمینه‌های اقتصادی هنر بی‌تردید می‌تواند در پیشبرد دوسالانه‌ها و اکسپوها و جشنواره‌ها سهم زیادی داشته باشد. به این ترتیب، آرزومندیم درسال‌های آتی تخصیص بودجه خرید آثار هنری همراه با لفظ الزام‌آور برای ارگان‌های دولتی از سوی مجلس تصویب شود تا از این رهگذر، شاهد شکوفایی و رشد آثار هنری هم به لحاظ فرهنگی و هم از منظر اقتصادی باشیم.
تجربه حضور هنرمندان ایرانی در اکسپوها و حراجی‌های خارج از کشور طی سال‌های اخیر نشان داده است که مجموعه‌داران و به‌طور کلی طرفداران هنر اصیل ایرانی، خواهان آثار ناب هنرمندان ما هستند. پس چه بهتر که با تصویب بودجه خرید آثار هنری بتوانیم فرهنگ خود را به مدد هنرهای تجسمی از چنین کانال‌هایی عبور دهیم و کشورهای دیگر را با خود بیش از پیش آشنا کنیم. فارغ از مساله تصویب نیم‌درصد بودجه خرید آثارهنری، فعال کردن اکسپوها در داخل کشور نیز می‌تواند در تسریع و بهبود روند هنری موثر واقع شود. هر چند، در سالی که گذشت پنجمین دو سالانه نقاشی جهان اسلام از حرکت‌های پویا و قدم‌های ارزنده در جهت برگزاری بازماند اما جای امیدواری است که دوسالانه‌هایی از این دست با قرار گرفتن در چارچوب‌های مشخص به شکل منظم برگزار شوند و دیگر وقفه‌ای در برگزاری آنها مشاهده نکنیم. شاید به این خاطر که برآیند مثبت هنر از آنجایی شکل مطلوب‌تری به خود می‌گیرد که پیوسته و مداوم برگزار شود و شاید اگر در برگزاری مداوم این دوسالانه‌ها خلل و فاصله‌ای بیفتد، برپایی مجدد آنها به سختی امکان‌پذیر شود و آن تاثیر اولیه را نداشته باشد. مساله‌ای که در سال 88 در قیاس با سال‌های گذشته، پررنگ‌تر به آن پرداخته شد، مساله تمرکززدایی است.خاصه در جریان برگزاری جشنواره‌های هنری شاهد چنین حرکت ارزنده‌ای بودیم. علاوه بر اینها، تشکل‌های خودجوش هنری مانند انجمن ملی عکاسان ایران با نخستین برگزاری خود می‌تواند در ردیف فعالیت‌های خوب در سالی که گذشت محسوب شود. اگرچه باید سال جدید را بدون حضور برخی هنرمندان پیشکسوت و تاثیرگذار هنرهای تجسمی آغاز کنیم، با این حال بر این امید هستیم که بتوانیم سیر و سلوک این شخصیت‌ها را همچون آینه‌ای تمام نما برای ادامه مسیر خود برگزینیم. متاسفانه در سال‌های گذشته آنطور که باید از حضور این هنرمندان بهره‌مند نشدیم و آنطور که باید از تجارب آنها استفاده نکردیم. خبر 2 برابر شدن بودجه درسالی که گذشت، توانست خستگی اهالی هنر را تا حدودی برطرف کند. این خبر در حالی منتشر شده است که امیدواریم در سال‌های بعد افزایش چند برابری در بودجه هنرهای تجسمی را مشاهده کنیم. سخن آخر اینکه قطعا در سال جدید، توجه به برنامه‌های بلندمدت و مباحث راهبردی می‌تواند در مرتفع ساختن خلأ‌های هنری موثر باشد و فعال شدن شوراهایی در این ارتباط می‌تواند به ارتقای هنر ایران کمک زیادی کند.
* عضو هیأت‌مدیره انجمن عکاسان دفاع مقدس
و دبیر دومین جشنواره بین‌المللی فجر