طول شب یلدا در مقایسه با شبهای دیگر اگرچه تنها یک دقیقه بیشتر است ولی همین لحظه کوتاه بهانهای برای بازسازی روابط اجتماعی، احسان، دورهمی، صله رحم و نیکوکاری است. دورهمیهایی از جنس محبت و احترام به بزرگترها در محفلهای خانوادگی، حکمتآموزی از حافظخوانی و کمک به ضعفا برای تهیه ملزومات برگزاری این جشن کهن ایرانی، یلدا را به عنوان پلی میان فرهنگ و همدلی، همواره در دل ایرانیان جاودانه کرده است. در دنیایی که فضای مجازی، مشغله کاری و مشکلات اقتصادی فرصتها را برای دورهمیها و سرزدن به بزرگترها تا حدی گرفته است، یلدا با بازسازی این روابط، خانوادهها را دور هم جمع میکند. در این شب حضور بزرگترها، مادربزرگها و پدربزرگها همانند شیرازهای است که اوراق کتاب خانواده را کنار هم نگه میدارد. این تعامل بیننسلی کارکردی کلیدی در پر کردن شکاف نسلی ایفا میکند. علاوه بر این مردم نوعدوست ایران در این شب شادی و نشاط را با همنوعان خود که از توان مالی چندانی برخوردار نیستند با کمکی هر چند اندک در غالب پویشهای مردمی همچون «یلدای مهربانی» به تقسیم میشود تا با ترویج فرهنگ همدلی و نوعدوستی گرمای مهربانی را به دلهای ضعفا و کودکان نیازمند هدیه دهند و جلوهای از همبستگی اجتماعی و مهرورزی ایرانی - اسلامی را به نمایش بگذارند. علاوه بر این شب یلدا فرصتی بینظیر برای تقویت امید اجتماعی و همدلی در ایران است. شبی که یکی از کهنترین جشنهای ایرانی است که از دل تاریخ برآمده و همچنان با شور و شکوهی ویژه گرامی داشته میشود. این شب که به پیروزی نور بر تاریکی و گذر از طولانیترین شب سال شهرت دارد، هر سال در شامگاه آخرین روز پاییز آغاز میشود و تا طلوع خورشید در نخستین روز زمستان ادامه مییابد.
در این میان برخی، از سفرههای رنگین و پر از تجمل خود عکس و تصویر تهیه کرده و در فضای مجازی منتشر میکنند که با توجه به شرایط اقتصادی جامعه و اینکه بخشهای زیادی از مردم توان گستراندن چنین سفرههای پرزرق و برقی را ندارند، به نظر دور از اخلاق است، از همین رو کمپینهایی شکل گرفته برای خودداری از انتشار چنین تصاویری.
محسن سپاسی، استاد دانشگاه و پژوهشگر فرهنگی در گفتوگو با «وطن امروز» میگوید: شب یلدا بهانه خوبی برای صله رحم است؛ شبی پرنشاط که البته نباید اینگونه تلقی شود که در چنین شبی باید ریخت و پاش و اصراف شود، بلکه این شب طولانی به نوعی محفلی برای تشدید روابط اجتماعی، اتحاد و حس نوعدوستی است که از دیرباز در بین ایرانیان باب بوده و زنده مانده است. در این شب همه سعی میکنند با دورهمیها شبی خوش و پرنشاط را سپری کنند و به یاد دیگران باشند تا آنهایی که سرپرست ندارند یا از توان مالی چندانی برخوردار نیستند در این شب سفرهای رنگین داشته باشند.
به گفته وی، در واپسین روزهای زمستان ایرانیان در حالی برای تدارک شب یلدا آستین بالا میزنند که اغلب به فکر ضعفا هستند تا آنان نیز شبی خوش و محفلی گرم را سپری کنند. این شب دراز سنبل اشاعه فرهنگ ناب ایرانی برای بازسازی اجتماعی و دورهمیهای خانوادگی و صدالبته کمک به دیگران است. یلدا نمادی از روشنایی در دل تاریکی است؛ مفهومی که در میان بسیاری از فرهنگهای جهان نیز به شکلی مشابه گرامی داشته میشود. به گفته کارشناسان فرهنگی، یلدا از جمله آیینهایی است که با گذشت زمان نهتنها کهنه نشده، بلکه همچنان در میان نسلهای مختلف زنده و پویا باقی مانده است. ارتباط عمیق این جشن با چرخه طبیعت و حرکات نجومی، به همراه غنای فرهنگی و معنوی آن، یلدا را به یکی از مهمترین جشنهای ایرانی تبدیل کرده است. همچنین تقویم ایرانی که بر اساس محاسبات دقیق نجومی تنظیم شده، لحظات کلیدی مانند انقلاب زمستانی را به درستی مشخص میکند و این موضوع بر اهمیت این جشن میافزاید. با این وجود شب یلدا تنها یک شب طولانی در سال نیست، بلکه نمادی از اتحاد، امید به روشنی و روزهای بهتر و ارتباط عمیق انسان با طبیعت به شمار میآید. یلدا فرصتی برای بازتولید روابط چهره به چهره فراهم میکند. این دورهمیها پادزهری در برابر فردگرایی مفرط است و با احیای تعاملات عاطفی، مانع از گسست ارتباطات انسانی در میان روزمرگیها میشود؛ روزمرگیهایی که این روزها فضای مجازی جای فضای حقیقی را گرفته است و جامعه را به سمت فردگرای میبرد.
* همدلی از جنس کمک
جشنها، دورهمیها و اعیاد توجه خیلیها را به سمت ضعفا و افراد بیسرپرست میبرد تا آنها نیز شریک نشاط و شادی شوند. در این میان معاون مشارکتهای مردمی کمیته امداد میگوید کمکها در شب یلدا لازم نیست بزرگ باشند و حتی بستههای کوچک نیز دل نیازمندان را شاد میکند. به گفته حبیبالله آسوده، دیدن صحنههای همدلی و دلسوزی مردم برای نیازمندان واقعاً غرورآفرین است و نشان میدهد مردم کشورمان چقدر به همنوعان خود اهمیت میدهند. کمکها لازم نیست بزرگ یا پرهزینه باشد و بستههای کوچک نیز میتواند دل نیازمندان را شاد کند، چرا که مهمترین مساله شادی نیازمندان است. به اذعان وی تا امروز مشارکت مردمی نسبت به سالهای گذشته افزایش یافته اما شرایط اقتصادی و تورمی باعث شده حجم کمکها هنوز به حد ایدهآل نرسد و با این حال، عاطفه و همدلی مردم هیچگاه کمرنگ نشده است. استفاده گسترده از ظرفیت پیامرسانها و اپلیکیشنهای بانکی داخلی امکان کمک آسان و سریع را فراهم کرده و رسانه ملی نیز با پوشش برنامههای مرتبط، نقش موثری در اطلاعرسانی و ترغیب مردم دارد. به گفته آسوده، بیثباتی ارزش پول ملی باعث کاهش اثربخشی کمکها میشود اما همدلی و وجدان مردم هیچگاه کاهش نمییابد و سختیهای اقتصادی نمیتواند از اراده مردم برای کمک به نیازمندان بکاهد.
پویش «یلدای مهربانی» ۲ سال پی در پی اجرا شده و سعی دارد این فاصله را کم کند و شادی یلدا را به سفرههای کوچک و بیصدا برساند. این پویش تنها یک بسته غذایی یا کمک مالی نیست؛ در حقیقت، پلی است میان دلهای مردم؛ وقتی خیران و نیکوکاران دست در دست هم میگذارند تا خانوادهای نیازمند بتوانند شب یلدا را با آرامش سپری کند، معنای واقعی همدلی و انسانیت آشکار میشود. اگرچه شرایط سخت اقتصادی بر روابط و ارتباطات اجتماعی سایه افکنده اما هرکس به اندازه بضاعت و توان خود میتواند در این پویش سهیم شود، چرا که ایرانیان زمانی شاد هستند که همه هموطنان به مثابه یک خانواده بزرگ در جای جای کشور شاد باشند. سومین سال پویش ملی «یلدای مهربانی» آغاز شده تا هیچ خانوادهای در بلندترین شب سال، بیچراغ و بیلبخند نماند؛ این حرکت مردمی میخواهد با گرمای همدلی و دستهای مهربان خیران، سفرههای کوچک نیازمندان را روشن کند و یلدا را به شبی از عشق و آرامش برای همه ایرانیان بدل کند. مردم نیکوکار در پویش ملی یلدای مهربانی میتوانند با ارسال عدد ۵ به سرشماره ۳۰۰۰۳۳۳۳ در پویش ملی «یلدای مهربانی» با هدف تامین مایحتاج خانوادههای نیازمند در شب یلدا مشارکت کنند، همچنین کد دستوری # ۱۲* با هدف جذب کمکهای مردمی در این پویش، پیشبینی شده است.
* شب یلدا تمرینی برای تقویت سرمایه اجتماعی
قصهگویی و حافظخوانی بخش جداییناپذیر شب یلداست؛ وقتی دیوان لسانالغیب گشوده میشود، گویی پلی میان گذشته و آینده به وجود میآید و همه منتظرند ببینند کلام شیرین حافظ چه نویدی برای روزهای پیش رو دارد. این سنتها به ما یادآوری میکنند هویت ما در گرو بودن در میان همین جمعها، شنیدنها و گفتنهاست. این شب تمرینی برای تقویت سرمایه اجتماعی نیز محسوب میشود؛ سرمایهای که بر پایه اعتماد، مشارکت و حس تعلق به گروه شکل میگیرد. در نهایت باید گفت پاسداشت یلدا در جهان پرشتاب امروز یک ضرورت کارکردی برای بازسازی روابط اجتماعی است. این آیین با بازتولید نمادها و معانی مشترک بهمثابه لنگرگاهی در دریای تغییرات عمل میکند و فراتر از خوردن و آشامیدن تجلی اراده جمعی یک ملت برای همبستگی و ستایش زندگی است.
شکلگیری کمپینهای مردمی برای خودداری از انتشار تصاویر سفرههای پرزرق و برق شب چله
یلدای مهربانی
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها