ثبت نخستین پیوند موفق همزمان قلب و ریه در کشور در حالی توانمندی متخصصان و دانش پزشکی ایران را در جهان نمایان کرده است که به گفته کارشناسان بهداشت، چنین عمل جراحی پیچیدهای دستاوردی بیبدیل است که به دلیل حساسیت بسیار بالای آن در دنیا به ندرت انجام میشود. هر چند این عمل جراحی نکته عطفی در پزشکی ایران به شمار میرود ولی باید توجه داشت که توان متخصصان داخلی اکنون طوری است که آنها حتی میتوانند مغز جنین را در شکم مادر جراحی کنند؛ نمونه آن عمل مغز جنینی بود که سال گذشته توسط پزشکان ایرانی با موفقیت کامل در داخل کشور انجام شد. اخیرا نیز برای نخستین بار در کشور، پیوند همزمان قلب و ریه (Heart and lung transplant) با موفقیت کامل در بیمارستان مسیح دانشوری انجام شد؛ دستاوردی علمی و درمانی که تنها در مراکز بسیار محدود فوقتخصصی جهان امکانپذیر است و نیازمند بالاترین سطح هماهنگی علمی، فنی و سازمانی در نظام سلامت است. پیوند همزمان قلب و ریه از پیچیدهترین انواع پیوند اعضا در پزشکی مدرن به شمار میرود. در این روش، قلب و هر ۲ ریه به صورت یک بلوک واحد و متصل به هم پیوند زده میشوند و بازگشت همزمان عملکرد این ارگانها، مستلزم دقت حداکثری در جراحی، بیهوشی، مدیریت همودینامیک، تهویه مکانیکی و مراقبتهای ویژه پس از عمل است. به همین دلیل، این نوع پیوند صرفاً توسط پزشکان مجرب در مراکز مجهز و توسط تیمهای چندرشتهای پیشرفته قابل انجام است.
دکتر فائزه اسحاقی، رئیس بخش مراقبتهای ویژه پزشکی پیوند بیمارستان مسیح دانشوری در گفتوگو با «وطن امروز» درباره چگونگی انجام پیوند همزمان قلب و ریه یک بیمار در این بیمارستان که اخیرا به دست متخصصان داخلی با موفقیت انجام شد، گفت: اواخر آبانماه امسال خانمی 35 ساله از استان خراسان، به دلیل فشار خون ریوی بسیار شدید و نارسایی پیشرفته قلب، در وضعیت بحرانی و تهدیدکننده حیات قرار داشت و با وجود انجام کامل درمانهای دارویی و حمایتی، پاسخ درمانی حاصل نشد، بنابراین پس از بررسیهای تخصصی در جلسات مشترک تیمهای قلب و ریه، پیوند همزمان قلب و ریه به عنوان تنها گزینه نجاتبخش بیمار توسط تیمهای پزشکی مجرب تعیین شد و وی در فهرست اورژانس پیوند کشور قرار گرفت. وی با بیان اینکه 26 آبانماه، با شناسایی اهداکننده مرگ مغزی خانمی ۳۵ ساله و رضایت آگاهانه خانواده وی برای اهدای عضو، پس از انجام ارزیابیهای دقیق تطابق، قلب و ریهها برای پیوند تأیید شد و فرآیند جراحی در کوتاهترین زمان ممکن آغاز شد، افزود: با وجود محدودیتهای سختافزاری ولی تیمهای پزشکی شامل متخصصان قلب و ریه کار جراحی و پیوند اعضا را همزمان با همکاری هم انجام دادند. این عمل بسیار سخت و پیچیده 8 ساعت به طول انجامید و در نهایت متخصصان حاذق ایرانی توانستند با موفقیت پیوند 2 ارگان حیاتی بدن چون قلب و ریه را همزمان انجام دهند؛ پیوندی که برای نخستین بار در ایران توانمندیهای پزشکی متخصصان ایرانی را در پیوند همزمان قلب و ریه به یک بیمار به رخ دنیا کشاند، جراحیای که با وجود محدودیتهای سختافزاری و تجهیزات پزشکی در پی تحریمهای ناجوانمردانه با موفقیت انجام شد.
اسحاقی با بیان اینکه پس از گذشت یک ماه از انجام جراحی پیوند اعضا و حضور بیمار در بخش مراقبتهای ویژه بالاخره دیروز کار ترخیص وی از بیمارستان انجام و به مشهد مقدس محل زندگیاش اعزام شد، گفت: این لطف خدا بود که این بیمار جوان، شانس دوباره حیات را داشته باشد، زیرا شرایط جسمی وی قبل از عمل بحرانی بود اما لطف خدا شامل حال وی شد که در شب یلدا همراه خانواده باشد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا چنین عمل پیچیدهای در دنیا انجام میشود یا اینکه این نخستین عمل جراحی پیوند همزمان قلب و ریه بوده که انجام شده است، گفت: البته انجام عملهای پیچیده از این نوع در دنیا به ندرت انجام میشود اما از آنجا که دنیا پی به توان پزشکان ایرانی در انجام عملهای سخت و کمنظیر برده است به همین دلیل است که بخش عمدهای از بیماران خارجی برای درمان ایران را انتخاب میکنند و چون میدانند تبحر و تخصص پزشکان ایرانی بسیار بالاست و از طرفی هزینههای درمان نسبت به دیگر کشورها پایینتر است، بنابراین برای درمان راهی ایران میشوند.
رئیس بخش مراقبتهای ویژه پزشکی پیوند بیمارستان مسیح دانشوری در ادامه اظهار داشت: علاوه بر تیمهای مجرب پزشکی همکاران پرستار و دیگر افراد در بخشهای مختلف با وجود کمبودهای سختافزاری سهم بسزایی در انجام موفق این عمل جراحی حساس و کمنظیر داشتند اما خوشبختانه با همافزایی و همکاری تیمهای مختلف چنین عمل جراحیای برای نخستینبار در کشور با موفقیت انجام شد.
این عمل حاصل همکاری نزدیک تیم جراحی قلب شامل: دکتر ضرغام حسیناحمدی، دکتر حامد عسگرپور، دکتر مهرزاد شریفی و تیم جراحی توراکس به سرپرستی دکتر عزیزالله عباسی با همراهی دکتر فرحناز صادقبیگی، دکتر قاسم دانشور، دکتر کامبیز شیخی و دکتر حبیب و همچنین متخصص بیهوشی قلب دکتر علی خلیلی بود؛ تیم پیوند ریه نقشی محوری و تعیینکننده در موفقیت این پیوند ایفا کرد. این تیم شامل خانم دکتر عاطفه عابدینی (مسؤول داخلی تیم پیوند ریه) و خانم دکتر آزاده مرادخانی با پایش مستمر عملکرد ریههای پیوندی، مدیریت دقیق تهویه مکانیکی، انجام برونکوسکوپیهای مکرر و کنترل عوارض ریوی اولیه و دیررس، سهمی اساسی در تثبیت شرایط بیمار و بهبود بالینی وی داشتند. همچنین گروه داخلی قلب به سرپرستی دکتر شریف کاشانی با حضور فعال خانم دکتر محمدی، در ارزیابیهای تخصصی پیش از پیوند، مدیریت نارسایی قلب و مراقبتهای پس از عمل نقشی کلیدی ایفا کردند. بخش فراهمآوری عضو (هاروست) بیمارستان دکتر مسیح دانشوری با مدیریت تخصصی و هماهنگی دقیق، مسؤولیت ارزیابی اهداکننده، پایش وضعیت همودینامیک، حفظ کیفیت ارگانها و آمادهسازی ایمن قلب و ریهها را بر عهده داشت. در این فرآیند، تلاشهای ارزشمند آقای دکتر مخبر و خانم دکتر قربانی نقشی مؤثر در موفقیت نهایی پیوند ایفا کردند. همراه با تیمهای فوق، تیم مراقبتهای ویژه ICU در مراقبتهای پس از عمل نقش کلیدی داشتند. هماهنگی این فرآیند پیچیده با مشارکت کوردیناتور پیوند قلب و کوردیناتور پیوند ریه انجام شد که با مدیریت دقیق زمان، منابع و ارتباط بین تیمها، امکان اجرای موفق این پیوند ملی را فراهم کردند.
در کنار تیمهای جراحی و بالینی، گروههای تخصصی عفونی، آزمایشگاه، روانپزشکی، نورولوژی، تغذیه و فارماکولوژی با مشارکت فعال در پایش عفونتها، تنظیم درمانهای ضد میکروبی و سرکوب ایمنی، ارزیابیهای آزمایشگاهی مستمر، حمایتهای روانی بیمار و خانواده، طراحی رژیمهای تغذیهای تخصصی و مدیریت دقیق دارودرمانی، نقش مؤثری در پایداری شرایط بیمار و موفقیت بلندمدت پیوند ایفا کردند. همچنین مدیریت بیمارستان و واحدهای پشتیبان شامل امور اداری، تدارکات، لجستیک، پشتیبانی فنی، خدمات و حراست با فراهمسازی بهموقع تجهیزات، زیرساختها و حمایت شبانهروزی از تیمهای درمانی، نقش مهمی در تحقق این اقدام ملی داشتند. تلاش مستمر پرستاران مجرب در واحدهای فراهمآوری عضو، اتاق عمل و مراقبتهای ویژه، بههمراه تیمهای توانبخشی و فیزیوتراپی تنفسی، بخش جداییناپذیر این موفقیت بزرگ بود. این دستاورد ملی، نماد توان علمی، فنی، مدیریتی و چندرشتهای بیمارستان دکتر مسیح دانشوری و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است و نخستین پیوند موفق همزمان قلب و ریه کشور را به عنوان نقطه عطفی ماندگار در تاریخ پزشکی ایران به ثبت رساند.
پیشرفتهای پزشکی ایران بر کسی پوشیده نیست به طوری که پس از پیروزی انقلاب، ایران واردکننده پزشکانی از هند و پاکستان بود ولی اکنون با خودباوری و تکیه بر توان داخلی، پیچیدهترین عملهای جراحی توسط پزشکان ایرانی انجام میشود؛ آنطور که خیلی از بیماران کشورهای منطقه، ایران را برای درمان انتخاب میکنند، چرا که اکنون دانش پزشکی و توان متخصصان ایران در دنیا شهره شده است.