پایتخت بی‌هوا

هوای آلوده در حالی کلانشهر تهران را احاطه کرده که دیروز شاخص کیفت هوای 20 نقطه پایتخت در وضعیت قرمز آلودگی قرار گرفت؛ پدیده‌ تکراری جانکاهی که مسؤولان به جای چاره‌اندیشی اصولی برای حل این معضل باز هم اقدام به تعطیلی مدارس و اجرای طرح زوج فرد خودروها کردند. 
دیروز باز هم  چتر خاکستری آلودگی هوا طوری بر سر تهران خیمه ‌زده بود که کوه‌های شمال تهران و ساختمان‌های بلندمرتبه در دود محو شده بودند. 
در این شرایط روز گذشته داده‌های شاخص کیفیت هوا نشان داد بخش‌های گسترده‌ای از استان تهران در شرایط «ناسالم» و در برخی مناطق حتی «ناسالم برای همه گروه‌ها» قرار گرفت؛ وضعیتی که بیانگر گسترش آلودگی از هسته مرکزی پایتخت به شهرهای پیرامونی بود، به طوری که بهارستان با شاخص ۱۸۶ آلوده‌ترین نقطه استان تهران گزارش شد؛ عددی که نشان‌دهنده وضعیت «ناسالم برای همه گروه‌ها» است و زنگ هشدار جدی برای ساکنان این منطقه محسوب می‌شود. 
پس از آن، باغستان شهریار با شاخص ۱۷۸، قرچک با ۱۷۱ و شهریار با عدد ۱۶۸ در شرایط مشابهی قرار گرفتند؛ شرایطی که خطرات جدی برای سلامت عمومی، بویژه گروه‌های حساس و حتی افراد سالم را به دلیل نزدیک شدن سطح آلاینده‌ها در پی وارونگی هوا به زمین را به همراه دارد. آلودگی هوا در حالی هر سال بسیاری را به کام مرگ فرو می‌برد که قانون هوای پاک سال‌هاست در حال اجراست ولی تاکنون هیچ خروجی قابل توجهی نداشته است. 
طبق گزارش اداره کل هواشناسی استان تهران، با توجه به پایداری نسبی جو و عدم وزش باد قابل ملاحظه افزایش تدریجی غلظت آلاینده‌ها و کاهش کیفیت هوا طی روزهای آینده دور از ذهن نیست. 
گزارش‌های موجود نشان می‌دهد، تهران از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا 2 آبان  فقط ۶ روز هوای پاک داشته است. این آماری است که شرکت کنترل کیفیت هوای تهران ثبت کرده است؛ آماری که بیانگر آن است مردم تهران در طول سال محکوم به تنفس هوای آلوده هستند، علاوه بر این براساس اعلام وزارت بهداشت سال گذشته ۵۸ هزار ایرانی به خاطر استنشاق هوای آلوده جان خودشان را از دست داده‌اند. همچنین سرطان و ابتلا به بیماری تنفسی در سن کودکی و نوجوانی یکی از عوارض تنفس در هوای آلوده است؛ بیماری‌هایی که مبتلا به آنها می‌تواند روزی هزار بار بمیرد و زنده شود.
* آلودگی هوا زمینه‌ساز سرطان‌ها
دکتر عاطفه فخاریان، فوق‌تخصص بیماری‌های ریه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفت‌وگو با «وطن امروز» درباره تبعات و اثرات آلودگی هوا بر سلامت ساکنان کلانشهرها اظهار داشت: آلودگی هوا سمی است که با استنشاق آن سلامت مردم به خطر می‌افتد؛ خطر جدی که بیشتر تهدید‌کننده سلامتی 2 طیف سنی یعنی کودکان و سالمندن است، زیرا کودکان  به دلیل ویژگی‌های ذاتی رشدی و سالمندان در پی افت مکانیسم‌های حفاظتی فیزیولوژیکی در معرض هوای آلوده آسیب شدیدتری می‌بینند.
وی با بیان اینکه تاثیر هوای آلوده علاوه بر تشدید بیماری‌های ریوی چون برونشیت مزمن و آسم، بیماران قلبی را هم دچار مشکل جدی می‌کند، افزود: انتشار گازهای سمی در هوا از یک طرف و ذرات معلق آلاینده‌ها از سوی دیگر با دم و بازدم وارد ریه‌ها می‌شود که این پدیده عوارض سختی را به دنبال دارد و در درازمدت منجر به بیماری‌های صعب‌العلاج برای خیلی‌ها می‌شود.
فخاریان به رشد سرطان‌ها طی ۳-۲ دهه اخیر اشاره و اظهار داشت: آلودگی هوا در افزایش انواع سرطان‌ها سهم بسزایی دارد، زیرا ذرات ناشی از آلاینده‌ها ممکن است وارد خون شود و از طریق جریان خون به بافت‌ها و ارگان‌های حیاتی بدن آسیب جدی برساند و زمینه بیماری‌های لاعلاج را برای فرد در معرض آلودگی هوا فراهم آورد.
فوق‌تخصص بیماری‌های ریه در ادامه افزود: دولت باید فکری اساسی برای مهار آلودگی هوا کند، چرا که تاکنون هیچ اقدام خاصی برای حل این معضل انجام نشده است؛ معضلی که تهدید‌کننده جان مردم است. وی ادامه داد: وقتی میلیون‌ها خودرو و موتوسیکلت که اغلب دودزا هستند و با سوخت فسیلی در حرکتند و فکری برای نوسازی یا اصلاح سوخت آنها نمی‌شود یا اینکه همچنان خیلی از نیروگاه‌ها با سوخت‌های فسیلی کار می‌کنند، باید انتظار داشت هوای آلوده اینگونه نفس مردم را به شماره بیندازد.
* تأثیر آلودگی هوا بر فرزندآوری
طبق گزارش‌های موجود تأثیر آلودگی هوا بر ریه و سایر اندام‌ها به ‌اندازه‌ای است که سالانه افراد زیادی به علت آلودگی هوا به انواع بیماری‌ها مبتلا می‌شوند. زمانی که هوا آلوده است، افراد مسن، کودکان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن تنفسی یا قلبی - عروقی بیشتر در معرض خطر هستند. ثابت شده است در شهرهای بزرگ و صنعتی، خطر اثرات مضر آلودگی هوا بر سلامت انسان بیشتر از مناطق روستایی است.
مواد مضر موجود در هوای آلوده نه‌تنها بر ریه، بلکه بر کل بدن انسان تأثیر می‌گذارد. به طوری که پوست را پیر و اندام‌های بینایی، بویایی و سیستم ایمنی را مختل می‌کند. آلودگی هوا می‌تواند باعث افزایش خطر ابتلا به انواع سرطان شود و علاوه بر آن می‌تواند روی سلامتی مادر و نوزاد تاثیر گذاشته و خطر بچه‌دار شدن با ناهنجاری‌ها را افزایش می‌دهد اما اندام‌های تنفسی بیشترین آسیب را  در آلودگی هوا می‌بینند. 
انتشار گازهای گلخانه‌ای از شرکت‌های صنعتی، اگزوز خودرو و موتوسیکلت‌ها، سوخت نیروگاه‌ها و کارخانه‌ها منابع اصلی آلودگی هوا هستند. خطرناک‌ترین آلاینده‌ها ذرات معلق، مونوکسید کربن، ازن، دی‌اکسید نیتروژن و دی‌اکسید گوگرد هستند. با این وجود هنگام استنشاق، چنین هوایی به ریه‌های فرد وارد می‌شود که از گازهای اشباع‌شده است؛ گازهایی که حتی ممکن است حاوی باکتری‌ها و ویروس‌های بیماری‌زا باشند. به همین دلیل کارشناسان بهداشت هشدار می‌دهند در شرایطی که هوا آلوده است کودکان و سالمندان بهتر است از خانه خارج نشوند و دیگر افراد نیز از ماسک فیلتردار استفاده کنند.
* آلودگی هوا باعث پیری زودرس می‌شود
آلودگی هوا فقط ریه‌ها و دیگر ارگان‌های حیاتی را نشانه نگرفته است، بلکه باعث پیری زودرس پوست هم می‌شود. آلاینده‌ها با نشستن روی سطح پوست و نفوذ به لایه‌های عمقی، فرآیند استرس اکسیداتیو را فعال می‌کنند و این روند به ‌مرور موجب تضعیف ساختارهای پروتئینی و کاهش توان ترمیم طبیعی پوست می‌شود. مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو، نسبت به پیامدهای آلودگی هوا هشدار داد و گفت: آلاینده‌های محیطی با تخریب سد دفاعی پوست، زمینه پیری زودرس را فراهم می‌کنند. محمود آل‌بویه، ضمن اشاره به افزایش ذرات معلق و ترکیبات آلاینده در هوای کلانشهرها افزود: آلودگی هوا تنها سلامت عمومی را تهدید نمی‌کند، بلکه آثار مستقیم و تدریجی بر بافت پوست دارد؛ آثاری که می‌تواند از تحریکات سطحی آغاز شود و تا تشدید لک‌ها و چین‌وچروک پیش برود. به گفته وی، افزایش مراجعات و شکایات پوستی در دوره‌های آلودگی شدید، نشانه‌ای روشن از جدی بودن این مساله است. مدیرکل فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی سازمان غذا و دارو با اشاره به واکنش صنعت داخلی به این چالش، افزود: در سال‌های اخیر، تولید محصولات مراقبت پوستی با رویکرد ضدآلودگی در برندهای ایرانی رشد محسوسی داشته و استفاده از آنتی‌اکسیدان‌ها، ترکیبات تقویت‌کننده سد پوستی و فیلترهای محافظتی در فرمولاسیون‌ها افزایش یافته است. وی خاطرنشان کرد: مطالعات علمی بین‌المللی نیز نقش مستقیم آلودگی هوا در بروز التهاب مزمن و تسریع روند پیری پوست را تأیید کرده‌اند و صنعت زیبایی جهان با توسعه محصولات تخصصی ضدآلودگی به این چالش پاسخ داده است.
* تداوم آلودگی هوا در تهران
در پی تداوم آلودگی هوای تهران معاون امور عمرانی استاندار دیروز اعلام کرد: چهارشنبه ۳ دی کلاس‌های مدارس ابتدایی مجازی و مهدکودک‌های استان تهران به جز رباط‌کریم و فیروزکوه تعطیل است، طرح زوج و فرد نیز از در منزل اجرا می‌شود. به گفته سیدکمال‌الدین میرجعفریان، طرح زوج و فرد از در منزل در تهران از ساعت ۶:۳۰ صبح تا ۲۰:۳۰ دقیقه اجرا خواهد شد و هیچ استثنایی در این طرح وجود ندارد. همچنین فعالیت اصناف از ساعت ۹:۳۰ تا ۲۰:۳۰ به جز اصناف خدماتی ادامه خواهد داشت. ممنوعیت فعالیت‌های ورزشی مدارس در فضای باز اعمال می‌شود و مادران دارای فرزند پیش‌دبستانی و مهدکودک با نظر مدیران می‌توانند از دورکاری استفاده کنند. معاون امور عمرانی استاندار تهران درباره محدودیت ترافیکی گفت: تردد کامیون‌ها در سطح شهر ممنوع است مگر برای حمل مواد فاسدشدنی و سوخت و پلیس راهور از تردد خودروهای دودزا و آلاینده جلوگیری خواهد کرد. همچنین جلوگیری از روشن ماندن اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها در پایانه‌ها و توقفگاه‌ها ضروری است. همچنین صدور مجوزهای روزانه طرح ترافیک توسط شهرداری تهران متوقف شده و فعالیت معادن شن و ماسه و شرکت‌های سیمان تهران و شمال، به جز کوره‌های فاقد آلایندگی، تعطیل خواهد بود.
* کاهش کیفیت هوا در کلانشهرها
دیروز علاوه بر تهران ساکنان کلانشهر کرج و چند شهر دیگر هم با آلودگی هوا مواجه بودند. طبق بررسی نقشه‌های پیش‌یابی سازمان هواشناسی، طی فردا با سکون نسبی جو، آلودگی هوا در چند کلان‌شهر افزایش می‌یابد، ضمن اینکه 2 سامانه بارشی در راه ایران هستند. روز گذشته به‌دلیل استقرار هوای سرد و سکون نسبی هوا، غلظت آلاینده‌های جوی و کاهش کیفیت هوا در شهرهای تهران، کرج، اهواز، تبریز، ارومیه، مشهد و اصفهان افزایش یافت. 
با آنکه وارونگی هوا باعث انباشت آلاینده‌ها در کلانشهرها شده است اما طبق پیش‌بینی  سازمان هواشناسی قرار است سامانه بارشی از امروز از سمت غرب وارد کشور شود که طی امروز چهارشنبه در شمال‌غرب، غرب و ارتفاعات و دامنه‌های جنوبی البرز مرکزی موجب افزایش ابر و بارش برف می‌‌شود. پنجشنبه در سواحل دریای خزر و شمال‌شرق کشور بارش باران و در ارتفاعات و مناطق سردسیر بارش برف روی خواهد داد. 
روز جمعه بارش‌ها در غرب سواحل دریای خزر ادامه دارد و روز شنبه با ورود سامانه بارشی جدید، در بخش‌هایی از شمال‌غرب، غرب، ارتفاعات و دامنه‌های جنوبی البرز و برخی مناطق استان‌های لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد، ابرناکی و بارش برف و باران آغاز خواهد شد؛ بارش‌هایی که امید است مناطق شمالی کشور را تحت تاثیر قرار دهد یا وزرش باد به گونه‌ای باشد که بتواند سطح آلاینده‌ها را کاهش دهد.