امیدواری به بارش‌های فرانرمال

به دنبال بارش‌های مناسب برف و باران در واپسین روزهای پاییز که در مجموع ۴۰ میلیمتر را به متوسط بارش کشور افزود، کارشناسان می‌گویند هر چند پیش‌بینی  هواشناسی حکایت از زمستان پرباران دارد ولی به دلیل انباشت کم‌بارشی‌های گذشته حتی بارندگی‌های نرمال هم جبران کم‌آبی‌ها را نمی‌کند. 
حال پس از بارندگی‌های مناسب اخیر که طبیعت را طراوت بخشید و موجب شد مخازن برخی سدها در جنوب و غرب کشور تقویت شوند، اکنون با ورود به فصل زمستان سامانه‌های بارشی در حال ورود به کشور هستند، به طوری که عصر روز سه‌شنبه نخستین موج بارشی زمستانی، 10 استان را تحت تاثیر بارش برف و باران قرار داد. 
طبق پیش‌بینی سازمان هواشناسی، از ابتدای هفته آینده سامانه بارشی جدید دیگری وارد کشور خواهد شد و بخش‌های عمده‌ای از شمال غرب، ارتفاعات و دامنه‌های زاگرس مرکزی را دربر می‌گیرد؛ بارش‌هایی که در صورت ادامه‌دار بودن آن می‌تواند تا حدی بر تغذیه منابع آب پشت سدها تاثیرگذار شود. بارش‌های سیل‌آسای اخیر در جنوب و جنوب غرب کشور هر چند در شرایط کنونی کم‌آبی امیدوار‌کننده بود اما برخی فکر می‌کنند این بارندگی‌ها تا حدی چالش کم‌آبی‌ها را جبران کرده است. 
در این میان مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور در واکنش به محاسبات غلط برخی‌ها درباره حجم بارش‌های اخیر و حل مشکل آب شرب کشور اعلام کرده است: بخش بزرگی از بارش‌ها به‌ صورت تبخیر مستقیم یا فرآیندهای مشابه از دسترس خارج می‌شود. در نتیجه، درصدی از بارش‌ها وارد آبخوان‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و سایر پیکره‌های آبی می‌شود. 
به گفته فیروز قاسم‌زاده، در پی سامانه بارشی اخیر که در انتهای آذر فعال شد، حدود ۴۰ میلیمتر به متوسط بارش کشور افزوده شد و این میزان بارش، با در نظر گرفتن وسعت کشور، معادل بیش از ۶۰ میلیارد مترمکعب آب ورودی به چرخه طبیعی محسوب می‌شود. با این حال، معمولاً بخش بزرگی از بارش‌ها به ‌صورت تبخیر مستقیم یا فرآیندهای مشابه از دسترس خارج می‌شود. در نتیجه، درصدی از بارش‌ها وارد آبخوان‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و سایر پیکره‌های آبی می‌شود و از این میزان، در مناطقی که سد وجود دارد، امکان مهار و ذخیره‌سازی آب برای مصارف مختلف فراهم است.
مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور در تشریح نتایج پس از بارش 40 میلیمتری ۲ هفته پایانی آذر و در فاصله ۱۵ تا ۲۶ آذرماه جاری در ۲۴ استان کشور گفته است به دنبال فعالیت سامانه‌های بارشی از نیمه آذرماه، متوسط بارش کشوری نسبت به هفته‌های پیش از آن حدود ۴۰ میلیمتر بهبود داشته و تداوم بارش‌ها منجر به تولید روان‌آب و افزایش تراز آب رودخانه‌ها در برخی استان‌ها از جمله هرمزگان، بوشهر، فارس و کرمان شده و افزایش مناسبی در پوشش برفی کشور ایجاد کرده ولی با این حال، میانگین پرشدگی سدهای کشور در حال حاضر حدود ۳۳ درصد است که نسبت به سال گذشته حدود ۲۵ درصد کاهش نشان می‌دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از بارش‌ها به دلیل تبخیر مستقیم و فرآیندهای مشابه از دسترس منابع آبی خارج می‌شود.
* آغاز هفته آینده با ورود سامانه بارشی
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا پیش‌بینی کرد پنجشنبه (۴ دی‌ماه) با شمالی شدن جریانات روی دریای خزر، در استان‌های ساحلی دریای خزر، شرق اردبیل و خراسان شمالی بارش باران و گاهی وزش باد و در ارتفاعات مناطق سردسیر بارش برف رخ دهد و جمعه ۵ دی‌ماه نیز در غرب سواحل بارش ادامه خواهد داشت، همچنین پنجشنبه دریای خزر و غرب خلیج‌فارس و جمعه دریای خزر مواج خواهد بود. 
به گفته صادق ضیاییان با آغاز هفته جدید، شنبه (۶ دی‌ماه) سامانه بارشی جدیدی وارد کشور می‌شود. نقشه‌های هواشناسی نشان می‌دهد به سبب ورود این سامانه، در بخش‌هایی از شمال غرب، ارتفاعات و دامنه‌های زاگرس مرکزی ابرناکی، بارش باران و برف و کاهش دما رخ می‌دهد. یکشنبه ۷ دی‌ماه نیز با تقویت سامانه بارشی، برای شمال غرب، نوار غربی و بخش‌هایی از مرکز بارش پیش‌بینی می‌شود. پیش‌بینی رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره وضعیت جوی تهران طی روزهای آینده این است که آسمان تهران پنجشنبه صاف تا کمی ابری، بتدریج غبار محلی، گاهی افزایش ابر با حداقل دمای ۲ و حداکثر ۸ درجه سانتیگراد و طی ‌جمعه (۵ دی‌ماه) قسمتی ابری تا نیمه‌ابری و غبار محلی، گاهی افزایش ابر و وزش باد ملایم با حداقل دمای ۲ و حداکثر ۶ درجه سانتیگراد پیش‌بینی می‌شود.
* هشدار هواشناسی برای برف و باران در ۷ استان
به دنبال فعالیت سامانه جدید بارشی در کشور، سازمان هواشناسی کشور نسبت به بارش برف و باران، وزش باد نسبتاً شدید و پدیده مه در ۷ استان هشدار داد. این سازمان با صدور هشدار سطح زرد از فعالیت سامانه بارشی از پنجشنبه (۴ دی‌ماه) تا جمعه (۵ دی‌) در ۷ استان خبر داد و ذکر کرده است برای این مناطق بارش باران و برف، در برخی نواحی وزش باد نسبتاً شدید بویژه در نقاط مرتفع پدیده مه و کاهش دید پیش‌بینی شده است. 
اطلاعیه سازمان هواشناسی کشور در این باره بیانگر این است که سامانه بارشی مذکور، پنجشنبه در گیلان، مازندران، گلستان، شمال خراسان شمالی، نوار شرقی اردبیل و جمعه در آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، گیلان و نیمه غربی مازندران فعال خواهد بود. از آثار این مخاطره جوی می‌توان به اختلال در تردد شهری و بین‌شهری، لغزندگی جاده‌ها و کندی حرکت خودروها بویژه در گردنه‌های کوهستانی به‌ سبب بارش برف و یخ‌زدگی، احتمال بالا آمدن آب رودخانه‌ها و آبگرفتگی معابر، مه‌گرفتگی و کاهش دید افقی در مناطق سردسیر و کوهستانی، احتمال قطعی برق بویژه در روستاها، وزش باد سرد و نسبتاً شدید و کولاک برف در مناطق برفگیر اشاره کرد.
* بارش‌های زمستانی مناسب خواهد بود
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» درباره وضعیت بارندگی‌ها در کشور و تاثیر آن بر منابع آبی اظهار داشت: ایران به دلیل کم‌بارشی‌های سال‌های گذشته وضعیت مناسبی درباره ذخایر منابع آبی ندارد، بنابراین هرچند بارش‌های آخر پاییز تا حدی توانست زمین را احیا کند و روان‌آب‌ها به سمت سدها روانه شوند ولی این میزان بارندگی خیلی جوابگوی نیازهای آبی در کشور نیست.
وی با بیان اینکه پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد زمستان امسال با بارندگی‌های نسبتا مناسبی در برخی مناطق کشور مواجه خواهیم شد، افزود: احتمال بارش‌های نرمال و فرانرمال در زمستان وجود دارد؛ بارش‌هایی که انتظار می‌رود پرحجم باشد ولی همانطور که گفته شد جبران کم‌بارشی‌های گذشته را نمی‌کند.
وظیفه ادامه داد: بیشترین احتمال برای بارش‌های زمستان، قرار گرفتن در محدوده نرمال است و برای جنوب‌ غرب کشور احتمال بارش فراتر از نرمال نیز وجود دارد، یعنی بارندگی‌ها در حد متوسط زمستان‌های ۴۰ سال اخیر اتفاق می‌افتد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی درباره نوع بارش‌ها در فصل زمستان گفت: بارندگی‌ها در هفته‌ها و ماه‌های پیش رو اصولاً در ارتفاعات به‌صورت برف پیش‌بینی  می‌شود که البته میزان بارش و حجم آن بستگی به برودت دمای هوا و چگونگی رطوبت هوا دارد اما آنگونه که نقشه‌های دور پیوند نشان می‌دهد زمستان خوبی را از حیث بارندگی چه به صورت برف و چه باران در پهنه کشور بویژه مناطق غرب و شمال غرب پیش رو خواهیم داشت.
وی در ادامه افزود: میانگین بارش‌های زمستانه بویژه در نیمه غربی و زاگرس، همچنین البرز مساعد پیش‌بینی  می‌شود اما باید به این نکته توجه شود که این پیش‌بینی‌ها میانگین نابهنجاری جوی است، اینکه بگوییم بارش‌ها فرارتر از نرم هستند یا زیر نرمال خواهند بود احتمالات است اما ما احتمال قوی را در نظر می‌گیریم. وی افزود: چنانچه بارش‌ها در سال گذشته مناسب بود و به این شکل منابع آبی دچار چالش نمی‌شد بارش‌های امسال آنگونه که پیش‌بینی می‌شود برای ذخیره آبی قابل توجه خواهد بود اما کسری منابع آبی به دلیل کم‌بارشی‌های گذشته حتی بارش‌های نرمال را هم می‌بلعد.
* افت شدید منابع برخی سدها
طبق گزارش موجود از سد کرج، از مجموع حجم 205 میلیون مترمکعبی ظرفیت ذخیره آب در مخزن این سد، فقط 6 میلیون مترمکعب آب پشت این سد بزرگ ذخیره شده و به عبارتی، بیش از 97 درصد حجم این مخزن خالی است. همچنین امکان برداشت بیشتر از ذخیره‌ آبی فعلی این سد وجود ندارد به طوری که خروجی آب از سد کرج تقریباً برابر با میزان ورودی لحظه‌ای آب به مخزن سد است.
حجم ذخیره آب سد لار نیز نسبت به زمان مشابه سال گذشته 53 درصد کاهش یافته است. علاوه بر این گزارش‌ها حکایت از این دارد که سرشاخه‌های زاینده‌رود میانگین در حدود 8.5 میلیمتر ثبت بارش را تاکنون دریافت کرده‌اند، بنابراین در چنین شرایطی علاوه بر توجه به مصرف بهینه و صرفه‌جویی از سوی مردم باید فکری اساسی برای مدیریت منابع آبی کشور شود. به هر حال در چنین موقعیتی امیدها به بارش‌های پیش رو در زمستان است، آنگونه که رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی پیش‌بینی کرده است زمستان پربارانی پیش رو داریم.