تاریخ مختصر نئولیبرالیسم

کتاب «تــاریخ مختصــر نئولیبرالیسم» اثر دیوید هاروی، یکی از تأثیرگذارترین و پرمخاطب‌‌ترین تحلیل‌‌ها از سیطره ایدئولوژی نئولیبرال بر جهان معاصر است. این کتاب که توسط نشر دات به فارسی منتشر شده، روایتی جذاب و افشاگرانه ارائه می‌‌دهد که نه یک تاریخ خشک، بلکه تحلیلی تند و تیز از «پروژه‌ای سیاسی» است که از دهه ۱۹۷۰ میلادی برای بازسازی قدرت طبقه سرمایه‌دار جهانی به راه افتاد.
هاروی با زبانی روشن و بی‌پرده استدلال می‌کند که نئولیبرالیسم صرفاً یک مجموعه نظریه اقتصادی درباره بازار آزاد و کوچک‌سازی دولت نیست. از دید وی، این مکتب در اصل یک پروژه سیاسی برنامه‌‌ریزی‌ شده توسط نخبگان اقتصادی بود تا قدرت از دست ‌رفته خود را در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بازپس گیرد؛ زمانی که جنبش‌های کارگری، اجتماعی و استقلال‌طلبانه در سراسر جهان، سلطه سنتی سرمایه را به چالش کشیده بودند. به بیان هاروی، نئولیبرالیسم پاسخی «ضدانقلابی» به این تهدید بود.
کتاب با واکاوی خاستگاه‌های فکری این جریان، از مکتب اقتصادی شیکاگو و اندیشمندانی مانند فریدریش هایک و میلتون فریدمن آغاز می‌کند. سپس به شکلی گیرا، فرآیند تبدیل این ایده‌ها به سیاست‌های عملی را در نقاط عطف تاریخی دنبال می‌کند: آزمایشگاه نخست آن در شیلی پس از کودتا علیه سالوادور آلنده بود و سپس با به قدرت رسیدن ریگان در آمریکا و تاچر در بریتانیا، به یک هژمونی جهانی تبدیل شد. هاروی نشان می‌دهد چگونه شعارهای «آزادی فردی» و «کارایی بازار» در عمل به ابزاری برای انباشت ثروت در دستان عده‌ای معدود، خصوصی‌سازی اموال عمومی و تضعیف سیستماتیک حقوق کارگران و تشکل‌های آنان تبدیل شد. اینکه نظرات و عقاید مارکسیستی هاروی به شکل خیلی بارز در تحلیل کتاب وجود دارد، نقطه غیرقابل انکاری است اما در پس پرده این تحلیل که خود بخشی از تاریخ اقتصاد جهان است و مواجهه با آن مفید است، علاوه بر آن می‌توان شیوه نایابی از تحلیل وقایع را شنید که خیلی دور از واقع نیست و حداقل یک‌بار التفات به آن مفید خواهد بود. ترکیب تحلیل نظری متقن با بررسی مورد‌های تاریخی گویا است.
 «تاریخ مختصر نئولیبرالیسم» با وجود جهت‌گیری انتقادی آشکارش، به دلیل ارائه چارچوبی روشن و قدرتمند برای درک تحولات چند دهه اخیر جهان، به منبعی کلاسیک و ضروری برای هر مخاطب علاقه‌‌مند به سیاست و اقتصاد جهانی بدل شده است.