حسن بهشتي‌پور*:
سال 88 را می‌توان سالی کم‌تنش درمناسبات روسیه و آمریکا در نظر گرفت. در این سال رهبران جوان 2کشور چندین ملاقات را در پایتخت‌های اروپایی و مسکو انجام دادند که نشانه‌ای از بهبودی روابط به نسبت تعاملات سال 87 بود. اما مناسبات 2کشور در سال پیش رو چگونه خواهد بود؟ در هر پیش‌بینی سیاسی لازم است محدوده زمان مورد نظر و اصل احتمال وقوع یک حادثه را به عنوان 2 بنیان اصلی برای پیش‌بینی تحولات آتی در نظر گرفته شود. علاوه بر این باید توجه داشت در روابط بین‌الملل تحولات مناسبات بین کشورها به عنوان یک پدیده پویا، نمی‌تواند به صورت مطلق مورد مطالعه قرار گیرد. درباره سال 89 می‌توانیم برای قفقاز سالی با افزایش عمق بحران‌ها و برای مناسبات روسیه و آمریکا سالی همراه با رشد همکاری‌ها در برخی از موضوعات مانند پیمان استارت پیش‌بینی کنیم.با این مقدمه کوتاه به مساله هسته‌ای ایران وارد می‌شویم. روسیه در این مقطع زمانی باید در سال 89 تکلیف نیروگاه اتمی بوشهر را مشخص کند. احتمال زیادی وجود دارد که روس‌ها در این سال نیروگاه اتمی را تحویل دهند. شواهد موجود نشان می‌دهد این موضوع بیش از این نمی‌تواند سوژه بده‌بستان‌های پشت پرده میان روسیه و آمریکا قرار گیرد در نتیجه باید در سال 1389 به سرانجام برسد. روسیه اکنون تمام توان خود را برای حضور و حفظ جایگاه خود در بازار تولیدکنندگان نیروگاه‌های اتمی به کار بسته است که افتتاح نیروگاه بوشهر می‌تواند برگ برنده‌ای برای نشان دادن کارآمدی فناوری روسی باشد. اکنون مسکو قرارداد ساخت 12 نیروگاه اتمی را با هند به امضا رسانده است و روس‌ها قصد دارند برای امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز نیروگاه‌های اتمی بسازند. اما این نکته را نباید از نظر دور داشت که تا زمانی که پرونده هسته‌ای ایران حل و فصل نشود احتمال اینکه روس‌ها کلید آغاز به کار نیروگاه اتمی بوشهر را بچرخانند بسیار اندک است. روس‌ها توانسته‌اند این موضوع را جا بیندازند که این 2 مساله باید به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد بنابراین اکنون با احتمال بیشتری می‌توان موضوع افتتاح نیروگاه بوشهر را در سال آینده مطرح کرد. دیدگاه‌های آمریکا و روسیه درباره پرونده اتمی ایران در حال نزدیک شدن به یکدیگر است و این موضوع موجب سخت‌تر شدن موضع مسکو شده است. اگر شاهد تحول فوق‌العاده‌ای نباشیم دیدگاه‌های روسیه و آمریکا در سال 89 به یکدیگر نزدیک‌تر هم خواهد شد. اکنون این سوال مطرح است که این دیدگاه از طرف روس‌ها به آمریکایی‌ها نزدیک شده است یا بالعکس؟ که در پاسخ به آن باید گفت از هر 2 طرف. یعنی در برخی از موارد مسکو مواضع پیشین خود را تعدیل کرده و در برخی موارد دیگر واشنگتن موضع خود را در برابر روسیه تعدیل کرده است. باید این نکته را در نظر داشت که آمدن باراک اوباما در قدرت و تغییر ادبیات کاخ سفید در برخورد با روسیه بویژه درباره به حالت تعلیق در آوردن اجرای طرح تهاجمی آمریکا موسوم به سپر دفاع موشکی، بزرگ‌ترین گردش از سوی آمریکا در برابر روسیه محسوب می‌شود ولی باید گفت ادبیات در آمریکا در برخورد با روسیه تغییر کرده است اما همان سیاست‌های بوش از سوی کاخ سفید پیگیری می‌شود. درباره روابط روسیه و آمریکا درسال 89 باید گفت 2گره اساسی در تعاملات
دو طرف وجود دارد. ناتو و گسترش رو به شرق آن و ورود این سازمان به حوزه خارج نزدیک روسیه همواره از سوی مسکو با نگاه تهدید برای امنیت خود نگریسته شده است. این موضوع طی 3 سال گذشته و از زمان مطرح شدن طرح دفاع ضدموشکی درشرق اروپا در اولویت سیاست خارجی و امنیتی روسیه جایگاه ویژه یافته است. گسترش ناتو به شرق و حضور کشورهايی مانند اوکراین و گرجستان در این سازمان یک راهبرد برای ایالات متحده است نه یک تاکتیک. با توجه به تحولات پس از انتخابات ریاست جمهوری اوکراین با به قدرت رسیدن یاناکوویچ روس‌گرا در این کشور، احتمال عضویت اوکراین در ناتو به حداقل رسیده اما هنوز کاملا منتفی نشده است. درباره خلع و کاهش سلاح‌های اتمی میان روسیه و آمریکا نیز باید این مساله را در نظر گرفت که سلاح جدید با قدرت تخریبی چند برابری نسبت به نمونه‌های قدیمی‌تر خود در حال جایگزینی با نمونه‌های قبلی خود هستند. در پیمان استارت جدید 2 کشور تلاش می‌کنند زرادخانه‌های اتمی خود را نوسازی کنند. برای این کار پیمان جایگزین استارت می‌تواند اهداف چند‌گانه‌ای را برای روسیه و آمریکا محقق سازد. طرح موشکی آمریکا در شرق اروپا همواره از سوی روسیه با تردید دنبال می‌شده است. مسکو این برنامه را به‌عنوان تهدیدی برای امنیت ملی خود قلمداد کرده و کرملین بویژه ارتش روسیه چنین پیمان‌هایی را ماجراجویی آمریکایی نامیده‌اند. واشنگتن تلاش کرده است چنین پایگاه‌های موشکی را وسیله‌ای برای امنیت جمعی نه تهدید علیه کشوری معرفی کند که از سوی روسیه چنین ادعاهای پذیرفته‌شدنی نیست. دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه برای رویارويی با تهدیدات موشکی آمریکا طرحی را به شرکای اروپایی خود ارائه کرد که در آن از پیمان امنیت جمعی بدون حضور ایالات متحده سخن گفته شده بود. این برنامه از سوی بروکسل با استقبال سردی رو به‌رو شد زیرا اروپاییان طی نیم قرن گذشته زیر چتر امنیتی آمریکا قرار داشتند. به همین جهت و با توجه به توضیحات فوق می‌توان اینگونه عنوان کرد که اروپا و روسیه به عنوان همسایگان دیرینه به‌رغم آنکه مشکلات قابل توجهی در مناسبات خود با یکدیگر دارند در همین حال دارای پیوستگی‌های عمیقی هستند که نمی‌توانند از آن بگذرند. به همین جهت مناسبات اروپا و روسیه روی یک بردار اما با تناوب در جهت حرکت آن دنبال خواهد شد. می‌توان گفت، بخش اروپای شرقی که به عضویت اتحادیه درآمدند با نوعی تخاصم تاریخی ناشی از سلطه چندین دهه مسکو بر سرنوشتشان روبه‌رو هستند.
* كارشناس مسائل روسيه