رضا عمویی: نخستوزیر رژیم صهیونیستی باز هم دست به یک قمار خطرناک زده است. او روز جمعه اعلام کرد به طور رسمی سومالیلند را به عنوان یک کشور مستقل و دارای حاکمیت به رسمیت میشناسد. نتانیاهو در پیام خود در شبکه ایکس همراه با «گیدون سعر»، وزیر خارجه رژیم صهیونیستی و یکی از مقامات منطقه سومالیلند که خود را رئیسجمهور این منطقه میخواند، یک بیانیه مشترک و متقابل را امضا کرد. در بیانیهای جداگانه، سعر نیز اعلام کرد ۲ طرف برای برقراری «روابط کامل دیپلماتیک، از جمله انتصاب سفیران و افتتاح سفارتخانهها» توافق کردند.
«عبدالرحمن محمد عبداللهی ایرو»، رئیسجمهور خودخوانده سومالیلند هم به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی تلآویو به عنوان یک «کشور مستقل و دارای حاکمیت» را «لحظهای تاریخی» توصیف کرد.
نکته جالب اینکه نتانیاهو امضای توافقنامه با سومالیلند را در چارچوب توافقهای آبراهام به ابتکار رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد اما همزمان دونالد ترامپ روز جمعه اعلام کرد با به رسمیت شناختن «سومالیلند» از سوی آمریکا مخالف است. وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا آمریکا نیز قصد دارد «سومالیلند» را به عنوان یک کشور «مستقل و دارای حاکمیت» به رسمیت بشناسد، گفت: «نه! اصلا! کسی میداند سومالیلند چیست؟ واقعا؟»
مشخص نیست رژیم صهیونیستی چگونه و بر چه اساسی تحرکات خود در شاخ آفریقا را با تکیه بر رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده اما مشخص است که این روزها فتنهانگیزی تلآویو به فراتر از غرب آسیا کشیده شده و حتی شاخ آفریقا نیز از اقدامات ضدامنیتی صهیونیستها در امان نیست.
* سومالیلند کجاست؟
جمهوری «سومالیلند»، نام منطقه خودمختار متشکل از ۵ استان شمالی سومالی است. این منطقه از سال ۱۹۹۱ از سومالی به صورت یکجانبه اعلام استقلال کرد، با این حال تاکنون تنها توسط رژیم صهیونیستی به رسمیت شناخته شده و در سطح بینالمللی همچنان به عنوان یک منطقه خودمختار از سومالی شناخته میشود. این منطقه در شمال غرب کشور آفریقایی سومالی، مساحتی بالغ بر ۱۷۵ هزار کیلومتر مربع را دربر میگیرد.
سومالیلند مدعی است واحد پول، ارتش و نیروی پلیس خود را دارد. این منطقه با توجه به موقعیت استراتژیک خود در ساحل جنوبی خلیج عدن، یکی از شلوغترین مسیرهای تجاری جهان و در ورودی تنگه بابالمندب است که به دریای سرخ و کانال سوئز منتهی میشود. هرچند سومالیلند مانند بسیاری دیگر از مناطق شاخ آفریقا از انزوا و فقر رنج میبرد، در عین حال در مقایسه با سومالی، از ثبات نسبی برخوردار است، اگرچه این ثبات با شورش گروههای تروریستی مانند شباب و درگیریهای سیاسی مزمن مختل شده است.
«سومالیاند» ۶ میلیون جمعیت دارد و مرکز آن «هرجیستا» است که پس از «موگادیشو» دومین شهر مهم سومالی محسوب میشود. تلاش برای به رسمیت شناخته شدن «سومالیلند» به عنوان یک کشور «مستقل و دارای حاکمیت» از زمان روی کار آمدن عبدالرحمن محمد عبدالله، رئیس این منطقه در سال ۲۰۲۴ تشدید شده است.
سومالیلند همزمان با به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی، امیدوار است نفوذ دیپلماتیک خود را تقویت کرده و دسترسی خود به بازارهای بینالمللی را گسترش دهد اما واکنشهای منفی به اقدام صهیونیستها تا آنجا زیاد بوده که شاید سومالیلند به راحتی نتواند اهداف خود را دنبال کند.
* محکومیت گسترده
به محض اعلام خبر به رسمیت شناختن سومالیلند توسط تلآویو، آنکارا، متحد و حامی سومالی این اقدام تلآویو را محکوم کرد. وزارت خارجه ترکیه با صدور بیانیهای اقدام تلآویو علیه تمامیت ارضی سومالی را «دخالت آشکار در امور داخلی سومالی» توصیف کرد.
پیشتر تلاشهای میانجیگرانه ترکیه در دسامبر ۲۰۱۴ منجر به توافقی بین سومالی و اتیوپی شده بود و به همین دلیل دولت ترکیه نفوذ گستردهای در دولت مرکزی سومالی دارد.
مصر نیز هرگونه «اقدام یکجانبه را که حاکمیت سومالی را نقض یا پایههای ثبات در این کشور را تضعیف کند» محکوم کرد. وزارت خارجه مصر در بیانیهای که پس از تماس تلفنی بین وزرای خارجه ۴ کشور عرب منتشر شد، اعلام کرد: «وزرای کشورهای عرب محکومیت خود را نسبت به به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل اعلام کردند و بر حمایت کامل خود از وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی و رد کامل هرگونه اقدام یکجانبه که حاکمیت سومالی را نقض کند یا پایههای ثبات در آن کشور را تضعیف کند، تأکید کردند». در این بیانیه آمده است: وزرای کشورهای عرب «بر حمایت خود از نهادهای مشروع دولت سومالی تأکید و هرگونه تلاش برای تحمیل نهادهای موازی که با وحدت سومالی در تضاد باشد را رد کردند».
عربستان سعودی هم با ابراز مخالفت خود با به رسمیت شناختن سومالیلند، تأکید کرد این امر اقدامات جداییطلبانه یکجانبه را که ناقض قوانین بینالمللی است، در پی دارد.
کویت، اردن، قطر و عراق هم با صدور بیانیههایی بر حمایت مطلق خود از حاکمیت سومالی تأکید کردند و اقدام اسرائیل را نقض آشکار حاکمیت دولت و نقض آشکار اصول حقوق بینالملل و منشور ملل متحد دانستند.
احمد ابوالغیط، دبیرکل اتحادیه عرب هم اقدام اخیر اسرائیل علیه دولت مرکزی سومالی را محکوم کرد و آن را «نقض آشکار» قوانین بینالمللی و «تجاوز آشکار به اصل تمامیت ارضی و حاکمیت دولت» مطابق با منشور ملل متحد و روابط بینالملل عنوان کرد. قرار است اتحادیه عرب نشستی اضطراری برای بررسی خطر به رسمیت شناختن سومالیلند توسط رژیم صهیونیستی برگزار کند.
سازمان همکاری اسلامی (OIC) نیز با اعلام مخالفت قاطع خود با به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل، بر همبستگی خود با دولت مرکزی سومالی در حفظ وحدت ملیاش تأکید کرد. این سازمان در بیانیهای بر «لزوم پایبندی به اصول منشور ملل متحد و قوانین بینالمللی که همگی بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهای عضو تأکید دارند»، تأکید کرد.
شورای همکاری خلیجفارس نیز اقدام تلآویو در به رسمیت شناختن استقلال سومالیلند را «تجاوزی خطرناک علیه اصول حقوق بینالملل و نقض آشکار حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری فدرال سومالی» توصیف کرد. جاسم البدوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، به رسمیت شناختن سومالیلند توسط تلآویو را «عملکردی خطرناک» دانست که راه را برای درگیریهای بیشتر در شاخ آفریقا باز میکند.
* محکومیت آفریقایی
در آفریقا نیز سازمانهای آفریقایی اقدام اسرائیل را محکوم کردند. سازمان بیندولتی توسعه (IGAD) تأکید کرد هرگونه به رسمیت شناختن یکجانبه، مغایر منشور ملل متحد و قانون اساسی اتحادیه آفریقاست.
اتحادیه آفریقا همچنین هرگونه به رسمیت شناختن «سومالیلند» را رد و بر تعهد تزلزلناپذیر خود به وحدت و حاکمیت سومالی مجدداً تأکید کرد. محمود علی یوسف، رئیس کمیسیون اتحادیه آفریقا با رد کامل هرگونه تغییر در مرزهای سومالی هشدار داد چنین اقدامی سابقه خطرناکی را ایجاد میکند و تهدیدی برای تجزیه کشورهای قاره آفریقا و احیای جنبشهای جداییطلبانه است.
اتحادیه آفریقا در بیانیه خود بر موضع قاطع و مداوم اتحادیه آفریقا، مبتنی بر اصول مندرج در قانون اساسی اتحادیه آفریقا، بویژه احترام به ماهیت مرزها در زمان استقلال، همانطور که در قطعنامه ۱۹۶۴ سازمان وحدت آفریقا تأیید شده است، تأکید کرد.
* سومالیلند، تکمیلکننده پازل اشغالگری فلسطین
وزارت خارجه فلسطین نیز با هشدار نسبت به اینکه اشغالگران صهیونیست به دنبال بیثبات کردن امنیت ملی اعراب هستند، اعلام کرد توطئه صهیونیستها این است که منطقه سومالیلند را به عنوان مقصدی مناسب برای «آوارگان فلسطینی» نوار غزه در نظر بگیرند. این وزارتخانه خاطرنشان کرد مقامات اشغالگر نام «سومالیلند» را به عنوان مقصد احتمالی برای اجرای طرحهای کوچ اجباری مردم فلسطین، بویژه از نوار غزه مطرح کردهاند و به گفته ناظران، به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل، بخشی از ترتیبات ژئواستراتژیک مشکوک برای مقدمات اشغال کامل غزه و انتقال ساکنان غزه به مناطقی در آفریقاست.
گزارشها نیز نشان میدهد رژیم صهیونیستی در طول جنگ غزه بارها به دنبال این بود که با حمایت آمریکا برای اجرای طرح کوچ اجباری، فلسطینیهای ساکن نوار غزه را به این منطقه از آفریقا بفرستد. شبکه ۱۲ تلویزیون رژیم هم مردادماه سال جاری اعلام کرده بود تلآویو در حال مذاکره با ۵ کشور اندونزی، سومالیلند، اوگاندا، سودان جنوبی و لیبی درباره احتمال اسکان فلسطینیهای ساکن نوار غزه است که به اجبار از این منطقه کوچانده خواهند شد. این شبکه تلویزیونی اسرائیل به نقل از یک منبع دیپلماتیک رژیم مدعی شد دیدگاه برخی کشورها بهویژه سومالیلند برای استقبال از مهاجرت داوطلبانه از نوار غزه نسبت به گذشته بازتر شده است. با این حال شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی اشاره کرد هنوز هیچ تصمیم قطعیای گرفته نشده است.
از سوی دیگر برخی تحلیلگران ملاحظات راهبردی را پشت اقدام اسرائیل برای به رسمیت شناختن «سومالیلند» عنوان میکنند، از جمله در مقاله موسسه مطالعات امنیت قومی اسرائیل که ماه گذشته منتشر شد، آمده است: «اسرائيل به دلایل راهبردی متعدد از جمله کارزار احتمالی علیه یمن به متحدانی در منطقه دریای سرخ نیاز دارد». در این مقاله همچنین آمده است: «سومالیلند نامزد ایدهآلی برای چنین همکاریای است، زیرا میتواند دسترسی بالقوه اسرائيل به یک منطقه عملیاتی نزدیک به محدوده درگیری را فراهم کند. همچنین انگیزههای اقتصادی نیز در این میان نقش دارد، چون سومالیلند از نظر ارتباطی و تجاری در موقعیت فوقالعاده خاص و منحصر به فردی قرار دارد».
* سکوت همراه با رضایت امارات
در میان کشورهای عرب، امارات عربی متحده تنها کشور عرب است که درباره استقلال سومالیلند سکوت کرده است. نفوذ قابل توجه ابوظبی در سومالیلند باعث شده بسیاری اقدام رژیم صهیونی در به رسمیت شناختن سومالیلند را با هماهنگی امارات ارزیابی کنند.
به طور سنتی، سومالیلند رابطه خیلی خوبی با امارات دارد و به گفته برخی کارشناسان، مقامات امارات استقلال سومالیلند را به عنوان فرصتی برای تقویت موضع ابوظبی در برابر مصر میدانند.
شاید از این رو نیز ابوظبی تنها کشور عرب است که با وجود محکومیت گسترده به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل در جهان عرب اما در برابر این اقدام سکوت کرده است؛ سکوتی که به نظر میرسد برای ابوظبی همراه با رضایت است و بار دیگر امارات و اسرائیل را به یک نقطه مشترک این بار در شاخ آفریقا رسانده است.