ارتقای امنیت سلامت

برخورداری ایران از دانش پزشکی بالا در حالی دنیا را شگفت‌زده کرده است که اکنون بیش از 90 درصد داروها در داخل تولید می‌شود. علاوه بر تولید دارو، ایران با تکیه بر توان داخل توانسته به ساخت واکسن رو آورد. به طور مثال واکسن‌هایی چون پنوموکوک و مننگوکوک که سال‌هاست در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. قیمت بالای این نوع واکسن‌ها باعث می‌شد کشور توان تأمین دوزهای مورد نیاز را نداشته باشد، به‌ طوری‌ که برای جمعیتی حدود 1.5 میلیون نفر، نیاز به حدود 4.5 میلیون دوز واکسن وجود داشت. از سوی دیگر، حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور نیز به بیماری‌های تنفسی مزمن مانند بیماری انسدادی ریه مبتلا هستند که آنها نیز در گروه‌های هدف واکسیناسیون قرار می‌گیرند و مجموع این موارد، عدد بسیار بزرگی را ایجاد می‌کرد. 
حال با هدف گسترش واکسیناسیون همگانی و کاهش بار بیماری‌های عفونی پرخطر، برنامه تولید داخلی ۲ واکسن مننژیت و بیماری‌های عفونی در وزارت بهداشت کلید خورده است؛ این اقدام علاوه بر ارتقای امنیت سلامت می‌تواند بیماران بستری‌، مصرف آنتی‌بیوتیک و وابستگی ارزی کشور را در حد قابل توجهی کاهش دهد. دکتر مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه زیست‌فناوری معاونت علمی ریاست‌جمهوری دیروز در مراسم رونمایی از ۲ فراخوان «برنامه ملی تولید واکسن‌ها و تجهیزات پزشکی»، با قدردانی از رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی، گفت: صندوق نوآوری در مسیر افزایش تاب‌آوری حوزه سلامت، به‌ صورت گام‌به‌گام و هدفمند حرکت می‌کند. در این رویکرد، موضوعات اولویت‌دار حوزه سلامت در قالب فراخوان‌های مشخص ارائه می‌شود که این اقدام، ضمن فراهم‌ کردن فرصت حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در بازار، به تأمین امنیت سلامت برای وزارت بهداشت، کاهش ارزبری برای دولت و ارتقای سلامت عمومی جامعه منجر می‌شود. به گفته وی، درحوزه تولید واکسن‌های موثر باید همپای کشورهای پیشرفته حرکت کنیم و فاصله موجود را کاهش دهیم. 
در برنامه‌های ملی تأکید شده است وضعیت واکسیناسیون در ایران باید با واکسن‌های مورد استفاده در کشورهای پیشرفته همخوانی داشته باشد، در حالی که در برخی حوزه‌ها با فاصله‌هایی مواجه بوده‌ایم. وی در ادامه با اشاره به واکسن مننگوکوک، گفت: این باکتری عامل بروز ۴ بیماری مهم شامل مننژیت یا التهاب پرده‌های مغزی، عفونت گوش میانی، ذات‌الریه باکتریایی و سینوزیت است که هر سال جمعیت قابل‌توجهی را درگیر می‌کند و تعداد زیادی از کودکان را روانه مراکز درمانی و بیمارستان‌ها می‌کند. بسیاری از کشورها سال‌هاست واکسن مننگوکوک را به ‌عنوان بخشی از برنامه واکسیناسیون ملی خود پذیرفته و اجرا کرده‌اند اما ورود ایران به این حوزه به دلیل قیمت بالای واکسن و انحصار تولید آن در اختیار یک یا ۲ شرکت محدود، با تأخیر مواجه شد. قانعی افزود: در مقطعی که ارز ترجیحی نیز به واکسن اختصاص می‌یافت، قیمت هر دوز واکسن مننگوکوک به حدود 1.5 میلیون تومان می‌رسید و همین موضوع هزینه سنگینی را به نظام سلامت تحمیل می‌کرد؛ به همین دلیل، اجرای این برنامه به تعویق افتاد. در سال‌های گذشته، کمیسیون اصلی وزارت بهداشت رأی داد واکسن مننگوکوک وارد برنامه واکسیناسیون ملی ایران شود. پیش از این، واکسن به ‌صورت موردی در بازار وجود داشت اما با قرار گرفتن آن در برنامه ملی، تأمین و اجرای آن به یک تکلیف حاکمیتی برای وزارت بهداشت تبدیل می‌شود. 
وی با بیان مزایای اجرای فراخوان تولید این واکسن، تصریح کرد: این فراخوان چند اثر مهم دارد؛ نخست اینکه قیمت واکسن را کاهش می‌دهد و بار مالی سنگینی به بودجه کشور تحمیل نمی‌کند. دوم اینکه با کاهش موارد ابتلا، میزان بستری در بیمارستان‌ها و مصرف آنتی‌بیوتیک کاهش می‌یابد که در نهایت به نفع اقتصاد سلامت کشور خواهد بود. موضوع دیگر، کاهش ارزبری است. مساله این نیست که کشور نخواهد برای سلامت مردم ارز هزینه کند، بلکه در شرایط فعلی، انتقال پول با مشکلات جدی مواجه است، ضمن اینکه تولید این واکسن‌ها در انحصار شرکت‌هایی قرار دارد که برخی از آنها شرکای آمریکایی دارند. تجربه سال گذشته نشان داد برخی داروهای مصرفی که در اختیار داشتیم، امسال دیگر قابل تأمین نبودند. 
وی با اشاره به اهمیت واکسن مننگوکوک در تجمعات انسانی، گفت: این واکسن برای هر نوع «تجمع جمعیتی پرخطر» است؛ چه در پادگان‌ها، چه در مراسم حج و چه در راهپیمایی اربعین. پیش از این، برای اعزام زائران حج، کارت واکسیناسیون مننگوکوک الزامی بود اما خطر شیوع مننژیت عفونی در هر تجمع گسترده‌ای وجود دارد. این بیماری‌ها علاوه بر مرگ‌ومیر و بستری، در صورت نجات بیمار نیز می‌توانند عوارض دائمی بر جا گذارند، به‌گونه‌ای که فرد تا پایان عمر از یک زندگی با کارکرد طبیعی محروم شود. قانعی با اشاره به تجربه‌های موفق گذشته، گفت: همکاری صندوق نوآوری و معاونت علمی ریاست‌جمهوری در حوزه‌هایی مانند تولید انسولین و پلاسما تجربه بسیار موفقی بوده است. امروز شاهد تولید داخلی این محصولات هستیم که ایمنی بالایی برای بیماران مبتلا به دیابت و بیمارانی که به IVIG و آلبومین نیاز دارند، ایجاد کرده و گام بسیار مبارکی محسوب می‌شود؛ اقدامی که به کاهش حدود ۴۰۰ میلیون دلار ارزبری منجر شده است. در حوزه پلاسما و انسولین، حدود ۴۰۰ میلیون دلار ارزبری وجود داشت که خوشبختانه در این بخش گام‌های بسیار خوبی برداشته شد. وی افزود: اقدامی که اکنون انجام شده مربوط به حوزه‌ای است که مجموع واردات آن حدود ۱۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود، البته زمانی که تولید داخلی شکل بگیرد، میزان مصرف به‌ طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.
* جلوگیری از خروج سالانه ۱۰۰ میلیون دلار ارز
رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی یادآور شد: میزان ارزبری واردات ۲ واکسن پنوموکوک و مننگوکوک بالغ بر ۲۵ میلیون دلار و واردات تجهیزات پزشکی حدود ۷۵ میلیون دلار است و تولید داخلی این محصولات، سالانه از خروج ۱۰۰ میلیون دلار ارز جلوگیری می‌کند. اصغر نورالله‌زاده افزود: بودجه تخصیص‌داده شده به ۲ برنامه ملی تولید «واکسن‌های پنوموکوک و مننگوکوک» و «تجهیزات پزشکی» 3 همت است. 
وی تصریح کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان به دانش فنی تولید این اقلام راهبردی در حوزه سلامت دست یافته‌اند و امیدواریم با سرمایه‌گذاری مشترک بتوانیم در آینده نزدیک این محصولات را در مقیاس مورد نیاز کشور تولید کنیم. دانش فنی دانش‌بنیان‌ها با همراهی سرمایه‌گذاران به محصول تبدیل شده و وارد بازار خواهد شد.
در این باره دکتر شاهین قاسمی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و متخصص عفونی در گفت‌وگو با «وطن امروز» حرکت دانشمندان ایرانی برای تولید واکسن‌های موثر در پیشگیری از امراض و کاهش بیماری را بسیار ارزشمند عنوان کرد و اظهار داشت: واکسن‌هایی چون پنوموکوک و مننگوکوک سال‌هاست در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد اما این واکسن‌ها در ایران به صورت گسترده مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، چرا که هزینه بالایی دارند، بنابراین حرکت در مسیر تولید این 2 واکسن موثر در سلامت و ورود آن به سبد واکسیناسیون عمومی می‌تواند تاثیر بسیار زیادی بر کاهش مرگ و میرهای ناشی از عفونت باکتریایی و جلوگیری از بیماری‌های واگیردار برجا گذارد.
وی با بیان اینکه پنوموکوک یک نوع باکتری است که معمولا افراد دارای بیماری‌های قلبی، ریوی یا کسانی که طحال آنها برداشته شده است مستعد این نوع بیماری هستند که باید حتما چنین واکسنی را تزریق کنند، افزود: هر چند اکنون این نوع واکسن از خارج وارد می‌شود اما تعداد آن زیاد نیست، زیرا هزینه بالایی دارد، بنابراین در صورت تولید انبوه آن می‌توان چنین واکسنی را وارد سبد واکسیناسیون کشور کرد، آنطور که بیشتر کشورهای پیشرفته دنیا سال‌هاست به این سمت رو رفته‌‌اند.
 عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان اینکه کم‌توجهی به تولید این نوع واکسن به دلیل کمبود آن در مراکز درمانی تبعات زیادی را می‌تواند در بر داشته باشد، اظهار داشت: عدم استفاده از چنین واکسنی باعث می‌شود عفونت‌های باکتریالی به خون بیمار وارد شود و او را از پا درآورد. اکنون نیز خیلی از تخت‌های بیمارستانی را چنین افرادی اشغال کرده‌اند که در صورت تولید انبوه و استفاده آن می‌توان گفت برای سال‌های آتی آمار بیماران عفونی ناشی از این بیماری‌ها در کشور بشدت کاهش می‌یابد.
قاسمی تصریح کرد: مننژیت نیز عفونتی است که در مغز ایجاد می‌شود و کشنده است، بنابراین افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند به راحتی دچار این بیماری می‌شوند. این بیماری در کشور در سنین مختلف شایع است با این وجود با ورود این نوع واکسن به سبد واکسیناسیون کشور می‌توان امیدوار بود سطح این بیماری در کشور بشدت پایین بیاید، چرا که تزریق آن مانع از دچار شدن فرد به چنین بیماری‌ای خواهد شد.
وی اضافه کرد: از آنجا که دانش پزشکی ایران در دنیا سرآمد است و توان ساخت این نوع واکسن‌ها در کشور توسط دانشمندان ایرانی وجود دارد، بنابراین سال‌ها پیش باید به این سمت می‌رفتیم اما حال تصمیم بر تولید این نوع واکسن‌ها و وارد شدن آن به سبد واکسیناسیون عمومی پس از تولید انبوه و برخورداری از استانداردهای لازم ایمنی و... بی‌تردید انقلابی را در پیشرفت علوم پزشکی ایران ایجاد خواهد کرد.