اقتصاد خیر و شر از گیل‌گمش تا وال‌استریت

کتاب «اقتصاد خیر و شر: از گیل‌گمش تا وال‌استریت» نوشته توماش زدلاچک، اقتصاددان اهل جمهوری چک، رویکردی انقلابی و انسان‌‌محور نسبت به علم اقتصاد ارائه می‌دهد. این اثر که توسط «نشر نو» به فارسی منتشر شده، چالشی اساسی علیه تصور رایج از اقتصاد به عنوان دانشی صرفاً ریاضی و بی‌طرف است.
زدلاچک استدلال می‌کند اقتصاد امروز که خود را علمی عاری از ارزش و مبتنی بر مدل‌‌های ریاضی می‌داند، در واقع پدیده‌ای فرهنگی و محصول تمدن است که ریشه‌های آن را باید در تاریخ، اسطوره، فلسفه و اخلاق جست. عنوان کتاب بخوبی این مسیر را نشان می‌دهد: از نخستین پرسش‌‌ها درباره ثروت، عدالت و زندگی خوب در کهن‌ترین حماسه بشری، «گیل‌گمش»، تا تجسم مدرن و پیچیده آن در سازوکار «وال‌استریت». نویسنده با بررسی مباحث اقتصادی در متونی چون عهد عتیق، فلسفه یونان، اندیشه‌‌های قرون وسطی و نظریه‌‌های اقتصاددانان کلاسیک، نشان می‌دهد بحث خیر و شر همواره در قلب اندیشه اقتصادی حضور داشته است. به باور او، تقلیل آدام اسمیت به «دست نامرئی بازار»، جفایی در حق اندیشه‌‌پردازی است که پیوندی ناگسستنی بین اخلاق و اقتصاد قائل بود. زدلاچک معتقد است اقتصاد جریان اصلی، با غرق شدن در فرمول‌‌ها و الگو‌های ریاضی، اصالت خود را از دست داده و به دنیایی سیاه و سفید تبدیل شده است. ویژگی برجسته این کتاب بینارشته‌ای آن است که مفاهیم پیچیده را برای مخاطب غیرمتخصص نیز روشن می‌کند. این اثر فقط یک نقد نیست، بلکه دعوتی است به بازخوانی تاریخ اقتصادی بشر از منظر اخلاق و فلسفه و پرسش‌‌های بنیادینی را مطرح می‌کند: آیا خوب بودن در محاسبات اقتصادی جایی دارد؟ آیا خودخواهی ذاتی انسان توجیه‌گر هر عملی است؟ هدف نهایی اقتصاد چیست؟ «اقتصاد خیر و شر» کتابی است ضروری برای هر کس که می‌خواهد درکی عمیق‌تر و انسانی‌تر از نیروهای اقتصادی حاکم بر جهان ما به دست آورد.