دکتر صبری انوشه*:
این روزها در آستانه وداع گفتن با سال 1388 هستیم، مردم برخی از کشورهای آفریقایی در آستانه یا در حال برگزاری جشن پنجاهمین سالگرد استقلال کشورشان از استعمار سفیدپوست اروپایی هستند. در کنفرانس برلین (1885-1884) قاره آفریقا روی میز قصابی اروپای متمدن توسط سلاخان اروپایی تکه‌تکه شد تا سفیدپوستان متمدن پیام و رسالت تاریخی خویش را به مردم سیاه برسانند و آنها را متمدن بسازند. آری اینک پس از 50 سال استقلال فرمایشی کودکان و نوجوانان آفریقایی از مدرسه و مداد و دفتر رها شده و با انواع سلاح‌های ساخت اسرائیل و اروپا آشنا شده و با آنها خو کرده‌اند و بیماری ایدز که بیماری اروپایی و انسان معاصر آمریکایی است اینک در قاره سیاه سفاکی می‌کند و مثل همیشه انسان سفیدپوست به عنوان منجی برای نجات آفریقایی‌ها از جنگ، قحطی و ایدز عملیات استعماری خود را در کارگاه آفریقا به تکامل می‌رساند و پروسه‌ها را یکی پس از دیگري امتحان می‌کند. اینک آفریقا در عصر فرانو استعماری است و به جای آبادی و توسعه و تمدن که اروپاییان آن را بشارت داده‌اند با انواع بحران‌ها، تنش‌ها و جنگ‌ها در حال عادت کردن است. اینک آفریقا 2 دهه از تحولات دموکراسی و نظام تکثرگرایی حزبی و سیاسی را پشت سر گذاشته و هنوز زخم‌ها و جراحات جنگ‌های قومی و مذهبی تن خسته آن را رنج می‌دهد. در سال 1388 منطقه دریاچه‌های بزرگ تا حدودی به آرامش رسیده (هنوز درگیری‌های محدود در گفت‌وگوی دموکراتیک و غرب رواندا وجود دارد) و جناب آقای سارکوزی در مقابل رئیس‌جمهوری رواندا فرمودند!!! کشتار 800 هزار انسان بی‌گناه رواندایی نتیجه یک اشتباه در تحلیل و ارزیابی کاخ الیزه بوده است. تنش‌های سیاسی و امنیتی گینه کوناکری و ساحل عاج آرامش حوزه کشورهای رود مانورا (سیرالئون، لیبریا، گینه کوناکری و ساحل عاج) را آشفته ساخته ولی احتمال می‌رود با اجرای وعده‌های سران کوناکری وابیجان (گینه و ساحل عاج) مبنی بر اجرای انتخابات در سال 2011-2010 این منطقه از تبعات جنگ الماس (دهه 90 و آغاز هزاره سوم در لیبریا و سیرالئون) قدری آسوده باشد. منطقه جنوب آفریقا و حوزه ائتلاف منطقه‌ای سادک با تنش‌های سیاسی داخل زیمبابوه و موضع‌گیری غرب گهگاهی دچار تنش می‌شود. در منطقه غرب آفریقا و حوزه مجموعه کشورهای اقتصادی غرب آفریقا (اکواس)، در 2 ماه آخر سال 1388، انتخابات ریاست‌جمهوری گابن (که با پیروزی علی بانگو پسر عموي بانگو) و جمهوری توگو (که به پیروزی فوره گنا سینگبه پسر گنا سینگبه آیادیما منجر شد) را شاهد بوديم که گامی در تثبیت الگوی سیاسی جمهوری‌های موروثی در آفریقا با حمایت کاخ الیزه محسوب مي‌شود. در منطقه خلیج گینه هنوز غول آفریقا یعنی نیجریه از جنگ‌های طایفه‌ای و مذهبی رنج می‌برد و بیماری رئیس‌جمهوری آن خلأ سیاسی و امنیتی ایجاد کرده است. در منطقه ساحل و صحرا فعالیت القاعده مغرب اسلامی در ربودن جهانگردان اروپایی آرامش و امنیت منطقه را مختل کرده و کشور الجزایر جهت تشکیل یک قدرت منطقه‌ای برای مبارزه با تروریسم و القاعده پیشگام شده است. حوزه دره نیل (10 کشور در این منطقه حضور دارند) با دیدار آویگدور لیبرمن، وزیر خارجه منفور رژیم صهیونیستی از اتیوپی، اوگاندا و کنیا آشفته شد و کانون‌های تهدیدزای امنیت آبی و غذايی سودان و مصر داغ‌تر شد. سفرهای آفریقایی متکی و نوید برگزاری اجلاس سران ایران و آفریقا در سال 1389 سیاست آفریقایی کشورمان را متحول ساخت. در سال 2010 (89-1388) 17 کشور از 53 کشور آفریقایی (از میان آنها 14 کشور فرانکفونی) پنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن می‌گیرند. سوال بزرگ مردم این کشورها در طیف‌های مختلف این است ماحصل 50 سال استقلال چیست؟ در سودان و چاد گرچه هر 2 به توافقات اساسی در زمینه عادی سازی و حل قضیه دارفور رسیدند ولی سال 1389 برای نظام‌های سیاسی آنها سال سرنوشت‌سازی خواهد بود. در کشور سودان انتخابات ریاست‌جمهوری و رفراندوم جهت تعیین سرنوشت جنوب سودان داریم، در چاد انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری داریم که آینده سیاسی ادریس دیبی را رقم خواهد زد. سرنوشت جنوب سودان و پایان بحران دارفور هنوز به طور روشن مشخص نیست و تحولات ساحل عاج، گینه کوناکری و نیجریه و روند حکومت کودتاچیان در نیجر و کشاکش قدرت در کنیا، ماداگاسکار و زیمبابوه در سال 1389 هنوز افق شفاف و روشني ندارد. انتخابات ریاست‌جمهوری آفریقای مرکزی در 18 آوریل 2010 سرنوشت بوزیزیه رئیس‌جمهوری فعلی آن کشور را رقم خواهد زد. انتخابات پارلمانی در اتیوپی (28 ژوئن 2010) و ماداگاسکار (20 مارس 2010) روند دموکراسی در این کشورها را تعیین خواهد کرد.
انتخابات ریاست‌جمهوری در اتیوپی (23/7/2010)، ماداگاسکار (اکتبر 2010) و رواندا (20 اوت 2010) برگزار خواهد شد. انتخابات ریاست‌جمهوری آنگولا به تعویق افتاد و به تاریخ 2012 موکول شد. در سال 1389 رقابت میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در این قاره ادامه خواهد داشت و چین برنده اصلی این رقابت‌ها است که حجم سرمایه‌گذاری آن در قاره سیاه در سال 2009 در مقایسه با سال 2003، 15 برابر رشد داشته است و فرانسه شکست خورده اول است که پس از 50 سال استعمار نو در قاره آفریقا هیبت خود را از دست رفته می‌بیند و مقوله آفریقای فرانسوی به موزه سپرده شده است.
* كارشناس مسائل آفريقا