سومالیلند، سرزمینی در سواحل جنوبی خلیج عدن، سالهاست که ادعای استقلال دارد و تلاش میکند خود را از جمهوری سومالی جدا کند. این منطقه با جمعیتی حدود ۵.۷ میلیون نفر و مساحتی بالغ بر ۱۷۶،۱۲۰ کیلومتر مربع، مرکزیت سیاسی و اقتصادی خود را در شهر هارگیسا قرار داده است. با این حال، در سطح بینالمللی هیچ کشوری استقلال آن را به رسمیت نمیشناسد و سومالیلند هنوز عضوی از سازمان ملل نیست. اخیراً دولت اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو اقدام به شناسایی رسمی «جمهوری سومالیلند» کرده است، اقدامی که بازتاب گستردهای در سطح منطقه و جهان داشته و به مرکز منازعات دیپلماتیک تبدیل شده است. جغرافیا و هویت تاریخی سومالیلند سومالیلند در شمال غربی سومالی واقع شده و از شمال با جیبوتی، از جنوب و غرب با اتیوپی و از شرق با سومالی همسایه است. این منطقه پس از استقلال در سال ۱۹۶۰ به عنوان «سومالیلند بریتانیا» شناخته میشد و با بخش جنوبی تحت قیمومت ایتالیا متحد شد تا جمهوری سومالی شکل گیرد. اما پس از هرج و مرج داخلی و کشمکشهای قومی در سال ۱۹۹۱، پنج استان شمالی اعلام استقلال کردند و از آن زمان تاکنون با وجود داشتن نهادهای دولتی مستقل، تنها به عنوان یک منطقه خودمختار شناخته میشوند. این وضعیت تاریخی باعث شده که سومالیلند همواره در کانون منازعات سیاسی و دیپلماتیک قرار گیرد، بهویژه با توجه به موقعیت استراتژیک آن در خلیج عدن و نزدیکی به تنگه بابالمندب. به رسمیت شناختن رژیم اسرائیل و واکنشهای منطقهای دفتر نخستوزیری رژیم اسرائیل رسماً سومالیلند را به عنوان یک موجودیت سیاسی مستقل و دارای حاکمیت به رسمیت شناخت. این توافق با امضای بنیامین نتانیاهو، گدعون ساعر وزیر خارجه اسرائیل و رئیس منطقه سومالیلند نهایی شد و در چارچوب توافقات ابراهیم و با ابتکار دونالد ترامپ اعلام شد. واکنش دولت مرکزی سومالی شدید بود. مقامات موگادیشو این اقدام را «تعرض مستقیم به حاکمیت ملی» و «حمله عمدی» توصیف کردند و تأکید کردند که هرگونه اقدام یکجانبه خارجی برای تغییر مرزهای کشورشان باطل است. علاوه بر این، وزرای امور خارجه مصر، ترکیه، جیبوتی و دیگر کشورهای منطقه مخالفت شدید خود را با هرگونه اقدامی که ثبات سومالی را تهدید کند اعلام کردند. اتحادیه آفریقا نیز شناسایی سومالیلند توسط اسرائیل را محکوم کرده و آن را دارای پیامدهای خطرناک برای صلح و ثبات در قاره آفریقا دانست. اهداف استراتژیک رژیم اسرائیل در شاخ آفریقا نفوذ نظامی و سیاسی در منطقه: با شناسایی سومالیلند، اسرائیل به دنبال ایجاد پایگاههای نظامی و تثبیت حضور خود در خلیج عدن و تنگه بابالمندب است. این حضور به اسرائیل امکان میدهد تا مسیرهای آبی حیاتی و ناوبری دریایی منطقه را کنترل کند و جایگاه خود را در شرق آفریقا و خاورمیانه تقویت کند. تسلط بر تجارت دریایی و خطوط نفتی:منطقه سومالیلند به اسرائیل اجازه میدهد صادرات نفت کشورهای عربی را تحت نظر داشته باشد و مانع از تداخل ایران یا نیروهای مقاومت یمنی در دریای سرخ شود. این امر به تثبیت امنیت اقتصادی و انرژی اسرائیل کمک میکند. کوچ اجباری فلسطینیان :یکی از جنجالیترین ابعاد اقدام اسرائیل، طرح کوچ اجباری فلسطینیان از نوار غزه به سومالیلند است. بر اساس گزارشها، اسرائیل قصد داشت در مقابل پذیرش آوارگان فلسطینی، حمایتهای مالی و نظامی به سومالیلند ارائه کند. این طرح شامل انتقال هوایی و دریایی فلسطینیان به این منطقه بوده است، اما با مخالفت فلسطینیان و عدم شناسایی بینالمللی سومالیلند مواجه شد. نفوذ نظامی و اقتصادی در دریای سرخ و بابالمندب: استقرار اسرائیل در سومالیلند به آن امکان میدهد پایگاههای نظامی و لجستیکی در جزایر سقطری و سواحل غربی آفریقا ایجاد کند و کنترل مسیرهای حیاتی تجارت و امنیت دریایی را تضمین کند. با این حال، یمن به جبههای فعال علیه اسرائیل تبدیل شده و حملات موشکی یمنیها مانع از آزادی کامل ناوبری اسرائیل در منطقه شده است. موشکهای یمنی فرودگاههای لود و رامون را تعطیل کرده و میلیونها شهرکنشین اسرائیلی را مجبور به پناه گرفتن در پناهگاهها کرده است. فشار بر مصر و کنترل کانال سوئز:نفوذ اسرائیل به جنوب دریای سرخ و سومالیلند، فشار مستقیمی بر مصر و کانال سوئز وارد میکند. از این طریق، اسرائیل میتواند کنترل غیرمستقیم مسیرهای حیاتی نفت و تجارت را در اختیار گیرد. این اقدام تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی عربستان سعودی و مصر به شمار میرود، هرچند واکنش رسمی این کشورها محدود به محکومیت و ابراز نگرانی بوده است. تهدید صادرات نفت و زنجیره تجزیه منطقهای:شناسایی سومالیلند پیامدهای جدی برای صادرات نفت عربی دارد. اسرائیل میتواند مسیرهای نفتی عبوری از تنگه هرمز، بابالمندب و خطوط لوله داخلی عربستان را تحت فشار قرار دهد. تحلیلگران هشدار دادهاند که این اقدام ممکن است آغازگر یک زنجیره تجزیهطلبانه در منطقه باشد، شامل کشورهایی مانند سودان، یمن، سوریه و حتی عربستان سعودی. واکنش ایران «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران اقدام رژیم صهیونیستی در نقض فاحش حاکمیت و تمامیت سرزمینی سومالی از طریق تلاش برای پیشبرد توطئه تجزیه این کشور اسلامی را نقض صریح اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل دانست و آن را محکوم کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با تاکید بر موضع اصولی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ضرورت حفظ حاکمیت ملی، یکپارچگی و تمامیت سرزمینی جمهوری فدرال سومالی، این تحرک شرورانه رژیم صهیونیستی را در راستای سیاست این رژیم برای بیثباتسازی کشورهای منطقه و تشدید ناامنی در منطقه دریای سرخ و شاخ آفریقا توصیف کرد.بقائی ضمن حمایت از موضع قاطع سازمان همکاری اسلامی و نیز اتحادیه آفریقا در محکومیت اقدام رژیم صهیونیستی، خواستار اقدام قاطع جامعه جهانی برای خنثیکردن این اقدام توسعهطلبانه و تهدیدزای رژیم اشغالگر شد.