رضا عمویی: چشماندازی از پایان جنگ اوکراین دیده نمیشود. این وضعیـــت را در ســـخنان «ولــــودیمیــر زلنســکی»، رئیسجمهور اوکراین پس از دیدار با همتای آمریکاییاش «دونالد ترامپ» میتوان دید، چون روز یکشنبه زلنسکی پس از دیدار با ترامپ در فلوریدا اعلام کرد حتی در صورت آغاز آتشبس احتمالی، حکومت نظامی و روند بسیج نیروها در اوکراین لغو نخواهد شد. این سخنان آب پاکی روی پایان جنگ اوکراین ریخت و نشان داد برخلاف برخی ادعاهای مطرحشده توسط ترامپ، خبری از توقف جنگ اوکراین نیست.
طبق گزارش خبرگزاری روسی ریانووستی، زلنسکی تأکید کرد لغو حکومت نظامی و بسیج تنها زمانی امکانپذیر خواهد بود که اوکراین «تضمینهای امنیتی معتبر» دریافت کند. او گفت: «آتشبس بدون تضمینهای امنیتی به معنای پایان جنگ نیست. این تضمینها باید شامل سازوکار نظارتی و حضور شرکای بینالمللی باشد و همزمان با توافق برای پایان جنگ به دست آید». زلنسکی افزود: «یکی از اصلیترین موضوعات حلنشده، مساله قلمرو است. برخی از آن مناطق تصرف شدهاند، برخی ممکن است قابل مذاکره باشند اما احتمال دارد طی چند ماه آینده دوباره درگیر شوند».
رئیسجمهور اوکراین همچنین فاش کرد در دیدار با ترامپ، پیشنهاد ارائه تضمینهای امنیتی بلندمدت ۳۰ تا ۵۰ ساله برای اوکراین را مطرح کرده است اما مشخص نیست آمریکا چه پاسخی به درخواست وی داده است.
پیش از این دیدار، دونالد ترامپ گفتوگویی تلفنی با رئیسجمهور روسیه داشت و به گفته «یوری اوشاکف»، دستیار ولادیمیر پوتین، این تماس در فضایی دوستانه، صریح و کاری انجام شد.
روزنامه فایننشالتایمز هم در گزارشی نوشت: تماس ترامپ و پوتین موجب نگرانی مقامهای اوکراین شده است. به گفته یک منبع نزدیک به زلنسکی، این تحولات میتواند شرایط سیاسی و دیپلماتیک را برای رئیسجمهور اوکراین دشوارتر کند.
* بلوف همیشگی ترامپ
رئیسجمهور آمریکا پس از دیدار با زلنسکی اعلام کرد طرفین درباره ۹۵ درصد مسائل به درک مشترک رسیدهاند اما هنوز مشخص نشده در صورت برقراری آتشبس، جنگ دقیقاً در کدام مناطق و در چه نقاطی متوقف خواهد شد.
ترامپ این سخنان را در کنفرانس خبری بعد از دیدار و آغاز گفتوگوها با زلنسکی تکرار کرد و خطاب به همتای اوکراینی خود گفت: «بهتر است همین حالا توافق کنید» و افزود: «زمان پایان دادن به این درگیری فرارسیده است». ترامپ در ادامه افزود: «در غیر این صورت (جنگ) برای مدت خیلی طولانی ادامه خواهد داشت و میلیونها نفر دیگر کشته خواهند شد». او ساعتی پیش از دیدار با زلنسکی، از گفتوگوی تلفنی «بسیار سازنده» با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه خبر داده بود. رئیسجمهور آمریکا همچنین گفت از نظر او در صورت حاصل شدن توافق میان مسکو و کییف بر سر پیشنهادات طرح صلح واشنگتن، جنگ ممکن است طی چند هفته به پایان برسد.
البته این نخستین بار نیست که ترامپ ادعای پایان جنگ اوکراین را طی چند هفته مطرح میکند. ترامپ حتی در زمان تبلیغات انتخاباتی خود مدعی شده بود در صورت بازگشت به کاخ سفید، طی 24 ساعت جنگ اوکراین را متوقف و آتشبس برقرار خواهد کرد اما اکنون که حدود یک سال از روی آمدنش در آمریکا میگذرد، جنگ اوکراین نهتنها متوقف نشده، بلکه تنشها بیش از گذشته شعلهور شده است.
* بیاعتمادی زلنسکی به آمریکاییها
اظهارات زلنسکی پس از دیدار با ترامپ نیز نشان میدهد اوکراینیها این روزها بشدت نسبت به کاخ سفید بیاعتماد هستند، چون از یک طرف پیشنهاد تضمینهای امنیتی اوکراین از سوی آمریکا هنوز تایید نشده و از سوی دیگر، زلنسکی به صورت صریح گفته است احتمال دارد ۲ طرف طی چند ماه آینده دوباره درگیر شوند. این به آن معناست که طرح ادعایی ترامپ برای آتشبس همچنان نتوانسته رضایت ۲ طرف جنگ را به دست آورد.
همزمان روز گذشته «اورسولا فون در لاین»، رئیس کمیسیون اروپا به عنوان نهاد اجرایی اتحادیه اروپایی با ۲۷ کشور عضو، در شبکههای اجتماعی نوشت: چندین رهبر اروپا یک تماس یکساعته با ترامپ و زلنسکی برای بحث درباره گفتوگوهای مذاکرات صلح داشتهاند اما رکن اساسی این تلاش، داشتن تضمینهای امنیتی محکم از روز نخست برای اوکراین است.
تاکید اروپا بر لزوم تضمینهای امنیتی اوکراین نشاندهنده آن است که اروپا و اوکراین همچنان روی ادامه جنگ به جای توقف جنگ حساب باز کردهاند، بویژه آنکه اروپا بهتازگی با اعطای وام ۱۰۶ میلیارد دلاری بدون بهره به اوکراین موافقت کرده است و این نشان میدهد نه اروپا و نه اوکراین حداقل در کوتاهمدت امیدی به ادعاهای ترامپ درباره آتشبس و توقف جنگ ندارند.
* ۲ موضوع مورد اختلاف
پس از عقبنشینیهای آمریکا در حمایت از اوکراین در سال جاری، یکی از اولویتهای اصلی زلنسکی جلب دوباره حمایت ترامپ بوده است و پس از دیدار اخیر، ترامپ اعلام کرد همچنان در مذاکرات صلح اوکراین مشارکت خواهد داشت.
رئیسجمهور آمریکا همچنین از تعیین ضربالاجلی دیگر برای دستیابی به توافق صلح خودداری کرد، چون ضربالاجل اخیر او در چند هفته پیش برای پذیرش فوری طرحش از سوی رئیسجمهور اوکراین به نتیجه نرسید و با وجود سپری شدن چندین هفته از آن اما اوکراین طرح موردنظر کاخ سفید برای توقف جنگ را نپذیرفت. ترامپ هم هنگام دیدار اخیر خود با زلنسکی در مارآلاگو در فلوریدا به خبرنگاران گفت: «من ضربالاجل ندارم».
با این حال به نظر میرسد ۲ موضوع باعث تداوم اختلافات آمریکا و اوکراین در مذاکرات توقف جنگ شده است: درخواست پوتین برای واگذاری بخشی از دونتسک و آینده نیروگاه هستهای زاپوریژیا.
در همین ارتباط نیز «پاول کربی»، سردبیر بخش اروپای بیبیسی گزارش داد پوتین خواستار واگذاری ۲۵ درصد شرق منطقه دونتسک است؛ بخشی که هنوز در کنترل ارتش اوکراین قرار دارد. ترامپ اذعان کرده این مساله «حلنشده» باقی مانده است. طرح آمریکا نیز ایجاد یک منطقه غیرنظامی و اقتصادی در این بخش است.
کییف میگوید این امر تنها در صورت عقبنشینی روسیه از برخی مناطق و برگزاری همهپرسی یا رأیگیری در پارلمان ممکن خواهد بود. ترامپ افزود پوتین با برقراری آتشبس برای برگزاری همهپرسی مخالفت کرده. لازم به ذکر است بخشهایی از دونباس که روسیه در حال حاضر کنترل آن را در دست دارد، شامل ۷۵ درصد دونتسک و ۹۹ درصد لوهانسک میشود.
از سوی دیگر آینده نیروگاه هستهای زاپوریژیا به عنوان بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا در اوکراین که در حال حاضر تحت کنترل روسیه قرار دارد، همچنان یکی از موضوعات مورد اختلاف در مذاکرات ۲ طرف است. این نیروگاه دارای ۶ رآکتور است و طبق طرح آمریکا، قرار است مدیریت و بهرهبرداری از نیروگاه بهصورت مشترک میان آمریکا، روسیه و اوکراین انجام شود اما زلنسکی با هرگونه مشارکت تجاری روسیه در این پروژه مخالفت کرده است. این مساله نیز باعث توقف پیشرفت در مذاکرات آتشبس اوکراین شده است.
* حرکت خزنده به سوی جنگ
به رغم ادعاهای ترامپ درباره نزدیک بودن آتشبس در جنگ اوکراین اما شواهد میدانی تحولات دیگری را نشان میدهد. پیش از مذاکرات روسای جمهوری آمریکا و اوکراین، دبیرکل ناتو در هشداری جدید و صریح اعلام کرد روسیه میتواند ظرف ۵ سال آینده به یکی از کشورهای عضو ناتو حمله کند. همزمان فرانسه و آلمان بهتازگی به سمت احیای سیستم خدمت سربازی داوطلبانه برای افراد ۱۸ سال حرکت کردهاند و جنگ به اصطلاح «هیبریدی» یا «جنگ در منطقه خاکستری» بویژه در شرق و مرکز اروپا تشدید شده است.
جنگ هیبریدی شامل رویدادهایی میشود که اغلب از سوی یک طرف انکار میشود، مانند حملات سایبری، انتشار اطلاعات نادرست و ادعای پرتاب پهپادها در نزدیکی فرودگاهها و پایگاههای نظامی در کشورهای عضو ناتو. اینگونه اقدامات بارها از سوی کشورهای اروپا علیه مسکو مطرح شده، هرچند مسکو چنین ادعاهایی را رد کرده است.
همزمان اقتصاد روسیه بیش از ۳ سال است در وضعیت جنگی قرار گرفته و کارخانههای این کشور به طور مداوم مشغول تولید پهپاد، موشک و گلولههای توپخانه هستند.
طبق گزارش اخیر موسسه کیل، روسیه هر ماه ۱۵۰ تانک، ۵۵۰ خودروی جنگی پیادهنظام، ۱۲۰ پهپاد لنست و بیش از ۵۰ قطعه توپخانه تولید میکند.
با این حال انگلیس و دیگر کشورهای اروپا به هیچ وجه از نظر تولیدات نظامی به پای روسیه نمیرسند و اختلاف فاحشی میان اروپا و روسیه در تولیدات نظامی وجود دارد.
بیبیسی به نقل از تحلیلگران نظامی گزارش داده است سالها طول خواهد کشید تا کارخانههای نظامی در اروپای غربی به تولید انبوه سلاح در روسیه نزدیک شوند.
همزمان لهستان در بحبوحه تشدید تنش با روسیه، در حال آمادهسازی استحکامات ضدپهپادی ۲ میلیارد یورویی در امتداد مرز شرقی خود است. علاوه بر دیوار ضدپهپاد، لهستان همچنین در حال انجام استحکاماتی در امتداد مرزهای زمینی خود با بلاروس و کالینینگراد (منطقه برونبومی روسیه) است که به عنوان سپر شرقی شناخته میشود و هدف آن جلوگیری از تهاجم آینده روسیه است.
این تحولات نشاندهنده آن است که برخلاف ادعاهای ترامپ درباره نزدیک بودن آتشبس و حل اختلافات در اروپا اما شرق و غرب اروپا به صورت خزنده در حال آمادهسازی خود برای یک جنگ تمامعیار هستند.
ماه گذشته هم گروهی از کارشناسان نظامی در وایتهال - مقر دولت انگلیس - گرد هم آمدند تا درباره میزان آمادگی لندن و متحدانش برای جنگی که به باور آنها ممکن است در چند سال آینده رخ دهد، بحث کنند. نظر آنها بسیار عجیب بود: اروپا آماده نیست!