رضا عمویی: بامداد شنبه به وقت ونزوئلا، جنگندههای ایالات متحده آمریکا اهدافی را در کاراکاس مورد هدف قرار دادند تا سرانجام پس از نزدیک به ۳ ماه کشمکش، آمریکا تهدید خود مبنی بر حمله نظامی به ونزوئلا را عملی کند؛ اقدامی که با ربایش نیکلاس مادورو، رئیسجمهور این کشور همراه شد. یک بدعت خطرناک در تاریخ تحولات بینالملل که نشان از اغتشاش در نظم جهانی، آن هم از سوی ایالات متحده آمریکا دارد.
حمله و مداخله نظامی واشنگتن علیه کاراکاس در شرایطی انجام شد که آمریکا طی چند ماه اخیر، یکی از بزرگترین تجمعات نظامی خود در دریای کارائیب در مجاورت سواحل ونزوئلا را رقم زده بود. شبکه سیانان همزمان با این حملات گزارش داد ایالات متحده طی ماههای اخیر هزاران نیروی نظامی و بیش از 12 ناو جنگی را در دریای کارائیب مستقر کرده و آرایش نظامی خود را به طور محسوسی گسترش داده است. به نوشته سیانان، بخشی از این تجهیزات و نیروها در چارچوب عملیاتی با عنوان «نیزه جنوبی» به کار گرفته شدند؛ عملیاتی که بهانه آن جلوگیری از انتقال مواد مخدر به خاک ایالات متحده اعلام شد اما در نهایت به دخالت نظامی علیه یک کشور مستقل دیگر انجامید.
بر اساس گزارش منابع آمریکایی، در عملیات نظامی آمریکا در مجاورت آبهای ونزوئلا طی چند ماه گذشته، بزرگترین گروههای ناو هواپیمابر آمریکا به همراه ناوشکنهای موشکانداز در منطقه، بزرگترین ناو هواپیمابر جهان و چندین ناوشکن پیشرفته حاضر بودند که به طور همزمان در آبهای کارائیب فعالیت میکردند. همچنین یک گروه آبی - خاکی نیروی دریایی آمریکا به همراه بیش از ۴ هزار و ۵۰۰ تفنگدار دریایی و ملوان در منطقه حضور داشتند. این گروه شامل چند ناو ترابری و پشتیبانی بوده که امکان اجرای عملیات گسترده دریایی و زمینی را فراهم میکند و احتمال میرود بخشی از عملیات نظامی آمریکا در خاک ونزوئلا برای دستگیری رئیسجمهور این کشور نیز از طریق همین نیروهای ویژه انجام شده است.
* بازداشت غیرقانونی نیکلاس مادورو
روز گذشته همزمان با شنیده شدن صدای انفجارها در پایتخت ونزوئلا، چند فروند بالگرد دوملخه بر فراز شهر کاراکاس به پرواز درآمدند؛ در حالی که ارتش ونزوئلا چنین بالگردهایی در اختیار ندارد و این نوع بالگردها در اختیار ارتش آمریکا و برخی نیروهای ویژه کشورهای غرب قرار دارد و برای جابهجایی سریع نیرو، عملیات ویژه و پشتیبانی رزمی استفاده میشود. دقایقی بعد از شنیده شدن صدای این بالگردها، دونالد ترامپ در پیامی اعلام کرد آمریکا «با موفقیت یک حمله گسترده» علیه ونزوئلا انجام داده است. به گفته ترامپ، نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا به همراه همسرش بازداشت شده و از این کشور خارج شدهاند.
* حمله بدون اطلاع کنگره
در همین حال شبکه سیانان گزارش داد کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا از احتمال انجام حملات نظامی علیه ونزوئلا مطلع نشده بود.
روبن گایگو، سناتور دموکرات ایالت آریزونا، پس از آغاز حملات نظامی ایالات متحده به ونزوئلا، این اقدام را «غیرقانونی» توصیف و بهصراحت با آن مخالفت کرد.
این سناتور دموکرات که از کهنهسربازان تفنگداران دریایی آمریکا به شمار میرود و سابقه اعزام به جنگ عراق را دارد، در ادامه پیام خود تاکید کرد این حمله را «دومین جنگ غیرموجه در طول زندگی» خود میداند.
از سوی دیگر، «مایک لی»، سناتور جمهوریخواه آمریکا نیز با ابراز تردید نسبت به موفقیت حملات نظامی ایالات متحده به ونزوئلا، مشروعیت حقوقی این اقدام را زیر سوال برد. او در رسانههای اجتماعی اعلام کرد منتظر است بداند چه چیزی (اگر اصلا چیزی وجود داشته باشد) میتواند از نظر قانون اساسی این اقدام را توجیه کند. به گفته لی، این حمله در شرایطی انجام شده که نه اعلام رسمی جنگ صورت گرفته و نه مجوز استفاده از نیروی نظامی از سوی کنگره صادر شده است؛ موضوعی که با اصول قانون اساسی آمریکا در تعارض است.
* ادامه مقاومت در ونزوئلا
همزمان با اعلام دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا، وزیر دفاع این کشور روز گذشته اعلام کرد دولت کاراکاس حضور هرگونه نیروی خارجی در خاک این کشور را رد میکند و در برابر «تجاوز خارجی» مقاومت خواهد کرد. «ولادیمیر پادرینو لوپز» وزیر دفاع ونزوئلا، حمله آمریکا را «بربرمنشانه» توصیف کرد و گفت این اقدام بزرگترین اهانتی است که کشور تاکنون تجربه کرده است. لوپز با فراخواندن شهروندان و نیروهای مسلح به «وحدت برای مقاومت»، تاکید کرد: «به ما حمله کردهاند اما ما را شکست نخواهند داد. دیواری نفوذناپذیر از مقاومت تشکیل خواهیم داد. گرایش ما صلح است اما میراث ما، مبارزه برای آزادی است».
از طرف دیگر دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور ونزوئلا گفت دولت ونزوئلا هیچ اطلاعی از محل نگهداری مادورو و همسرش ندارد. او تاکید کرد این وضعیت «غیرقابل قبول» است و مقامهای ونزوئلا خواستار شفافسازی فوری در این باره هستند. رودریگز افزود کاراکاس به طور رسمی از ایالات متحده خواسته است مدرکی دال بر زنده بودن مادورو و همسرش ارائه کند.
همچنین دیوسدادو کابیو، وزیر کشور ونزوئلا و از نزدیکترین چهرهها به نیکلاس مادورو در سخنانی تلویزیونی خواستار حفظ آرامش شد و از مردم خواست به رهبری کشور اعتماد کنند.
* سکوت مرموز مخالفان مادورو
همزمان با تجاوز روز گذشته آمریکا به خاک ونزوئلا برای دستگیری رئیسجمهور این کشور، مخالفان دولت ونزوئلا اعلام کردند درباره حمله ایالات متحده به این کشور اظهار نظر رسمی ندارند. در بیانیه رسمی گروههای مخالف دولت ونزوئلا با جملاتی بسیار کوتاه آمده است: «در حال حاضر هیچ بیانیه رسمی درباره وقایع گزارششده در ونزوئلا وجود ندارد. هرگونه اطلاعات تأییدشده در زمان مناسب از طریق مبادی رسمی منتشر خواهد شد». سکوت گروههای مخالف و عدم محکومیت تجاوز آمریکا به خاک ونزوئلا توسط آنها در حالی انجام شد که بسیاری از کشورها و رهبران خارجی حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا را محکوم کردهاند.
* ادامه فعالیت نفتی ونزوئلا
شرکت ملی نفت ونزوئلا نیز اعلام کرد فعالیتها طبق روال قبل ادامه دارد و با وجود حملات آمریکا، به زیرساختهای نفتی آسیبی وارد نشده است. در مقابل، این شرکت اطلاع داد به بندر «لا گوایرا» خسارات سنگینی وارد شده.
* تایید زخمی شدن آمریکاییها
دونالد ترامپ ساعاتی پس از به اسارت گرفتن رئیسجمهور ونزوئلا در گفتوگو با فاکسنیوز با ادعای اینکه عملیات نظامی علیه رئیسجمهور ونزوئلا عالی انجام شده، همزمان اعتراف کرد: در این عملیات چند زخمی داشتیم. ترامپ در عین حال افزود: در این عملیات تلفات نداشتیم. ترامپ همچنین افزود: که ما در حال برنامهریزی درباره این هستیم که چه کسی رهبری ونزوئلا را برعهده بگیرد. رئیسجمهور آمریکا در این گفتوگو ادعا کرد: خانه مادورو درهای فولادی داشت و ما با مشعلهای برش بسیار قدرتمند آماده بودیم از فولاد عبور کنیم اما نیازی به استفاده از آنها نشد. به گفته ترامپ، ما هیچ هواپیمایی از دست ندادیم اما یک هلیکوپتر بشدت آسیب دید و آن را بازگرداندیم.
* ابهام درباره اطلاعرسانی به کنگره
بر اساس گزارش روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز، رئیسجمهور آمریکا دیروز شنبه در تماس تلفنی با این روزنامه، عملیات ایالات متحده در خاک ونزوئلا را «درخشان» خواند اما اشارهای نکرد که آیا با کنگره درباره این حمله مشورت کرده است یا خیر.
* عراق دوم برای آمریکا
در ادامه مخالفت برخی قانونگذاران آمریکایی با حمله به خاک ونزوئلا، قانونگذار آمریکایی ایالت ماساچوست با انتقاد شدید از این اقدام نظامی ایالات متحده اعلام کرد کنگره آمریکا هیچگونه مجوزی برای این جنگ صادر نکرده و کاراکاس هیچ تهدید فوریای علیه امنیت ملی ایالات متحده ایجاد نکرده است. «ست مولتون»، قانونگذار دموکرات با اشاره به حمله اخیر آمریکا گفت: «این اقدام یک تغییر رژیم شتابزده و انتخابی است که جان شهروندان آمریکایی را به خطر میاندازد و شباهت نگرانکنندهای به تجربه عراق دارد».
مولتون همچنین تأکید کرد جنگها هزینهای بسیار فراتر از پیروزیهای نمادین یا تبلیغاتی دارند و تصمیمگیریهای نظامی بدون پشتوانه قانونی و راهبردی، پیامدهای بلندمدت و پرهزینهای برای آمریکا خواهد داشت.
* نباید با ایران ارتباط داشته باشید
تام کاتن، سناتور آمریکایی با استقبال از تجاوز به خاک ونزوئلا ادعا کرد نیکولاس مادورو ۶ سال پیش به اتهام قاچاق مواد مخدر و نارکوتروریسم در دادگاه ایالات متحده تحت پیگرد قرار گرفت. با روبیو صحبت کردم و او تأیید کرد مادورو در بازداشت ایالات متحده است و به خاطر جنایتهایش علیه شهروندان ما با عدالت روبهرو خواهد شد.
کاتن همچنین مدعی شد دولت موقت ونزوئلا اکنون باید تصمیم بگیرد آیا به همدستی با دشمنانی مانند ایران و کوبا ادامه دهد، یا اینکه مانند یک کشور عادی رفتار کرده و به جهان متمدن بازگردد؟
* روسیه: آمریکا محل حضور مادورو را اعلام کند
پس از اعلام رئیسجمهور آمریکا مبنی بر بازداشت رئیسجمهور ونزوئلا، وزارت خارجه روسیه در پیامی اعلام کرد اگر مادورو و همسرش واقعاً مجبور به ترک ونزوئلا شده باشند، این اقدام به معنای نقض غیرقابل قبول حاکمیت کشور ونزوئلا خواهد بود. روسیه از آمریکا خواست فورا محل حضور مادورو و همسرش را اعلام کند.
* اسارت مادورو در نیویورک
«پاملا باندی» دادستان کل آمریکا در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با اعلام بازداشت نیکلاس مادورو و همسرش اعلام کرد آنها در ناحیه جنوبی نیویورک تحت پیگرد قرار گرفته و علیهشان کیفرخواست صادر شده است. دادستان کل آمریکا اتهاماتی چون تروریسم، مواد مخدر، توطئه برای صادرات کوکائین به ایالات متحده، مالکیت مسلسل و تجهیزات انفجاری را علیه مادورو و همسرش مطرح کرد و گفت: «آنها بزودی با قاطعیت تمام در خاک آمریکا محاکمه میشوند».
* انگلیس: دخالتی نداشتیم
کییر استارمر، نخستوزیر انگلیس هم در واکنش به تحولات ونزوئلا اعلام کرد لندن به هیچ شکل در عملیات آمریکا در ونزوئلا مشارکت نداشته است.
* استقبال اروپا
«آنتونیو کاستا»، رئیس شورای اروپا پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا توسط آمریکا اعلام کرد اتحادیه اروپایی از انتقال مسالمتآمیز قدرت در ونزوئلا حمایت میکند.
از سوی دیگر، «کایا کالاس»، مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی در واکنش به تحولات ونزوئلا اعلام کرد من با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و سفیر اتحادیه در کاراکاس گفتوگو کردهام. اتحادیه اروپایی به طور دقیق وضعیت ونزوئلا را رصد میکند. به گفته کالاس، اتحادیه بارها اعلام کرده است آقای مادورو مشروعیت ندارد و از انتقال مسالمتآمیز قدرت حمایت کرده است. در همه شرایط، باید اصول حقوق بینالملل و منشور ملل متحد رعایت شود. ما خواستار خویشتنداری هستیم.
* شیلی تجاوز به خاک ونزوئلا را محکوم کرد
رئیس جمهور شیلی در واکنش به تجاوز آمریکا به خاک ونزوئلا گفت: ما اقدامات نظامی آمریکا در ونزوئلا را محکوم میکنیم و خواستار حل و فصل مسالمتآمیز بحران هستیم.
* حزبالله: اقدام آمریکا مصداق بارز «قانون جنگل» است
حزبالله لبنان با صدور بیانیهای ضمن محکوم کردن تجاوزات تروریستی و قلدرمآبی آمریکا علیه ونزوئلا تاکید کرد: واشنگتن در این تجاوز، کاراکاس پایتخت ونزوئلا و تأسیسات حیاتی و غیرنظامی و مجتمعهای مسکونی را هدف قرار داد و رئیسجمهور نیکلاس مادورو و همسرش را ربود که نقض آشکار و بیسابقه حاکمیت ملی یک کشور مستقل و قوانین بینالمللی و منشور ملل متحد با بهانههای واهی و دروغین است.
حزبالله لبنان افزود: این تجاوز بار دیگر رویکرد سلطهگری، استکبار و دزدی آمریکا را نشان میدهد؛ رویکردی که توسط دولت آمریکا بدون هیچ بازدارندگیای اعمال میشود و دلیلی آشکار بر بیتوجهی آمریکا به ثبات و امنیت بینالمللی، تثبیت و تحمیل قانون جنگل، انفجار آنچه از ساختار نظام بینالملل باقی مانده و تهی و خالی کردن آن از هر محتوایی است که میتواند تضمین یا امنیتی برای ملتها و کشورها باشد.
* بلاروس بازداشت مادورو را محکوم کرد
الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهور بلاروس نیز اقدام دولت دونالد ترامپ در حمله نظامی به ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو را محکوم کرد. بر اساس گزارش راشاتودی، لوکاشنکو ماه گذشته در گفتوگو با شبکه آمریکایی «نیوزمکس» درباره احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ونزوئلا هشدار داده و گفته بود: این دومین ویتنام خواهد بود و مردم آمریکا نیازی به آن ندارند.
* خشم فلسطینیها از تجاوز آمریکا به ونزوئلا
گروههای فلسطینی نیز نسبت به حمله آمریکا به ونزوئلا واکنش نشان دادند. جنبش جهاد اسلامی فلسطین در بیانیهای تجاوز آمریکا به ونزوئلا را اقدامی خصمانه و ادامهدار توصیف کرد که از محاصره دریایی تا حملات مستقیم نظامی گسترش یافت.
حماس نیز اعلام کرد: این اقدام، امتداد سیاستهای ظالمانه و دخالتهای آمریکا با اهداف امپریالیستی است؛ سیاستهایی که به ایجاد و تشدید درگیریها در کشورهای مختلف انجامیده و تهدیدی مستقیم برای امنیت و صلح بینالمللی محسوب میشود.
در همین راستا جبهه خلق برای آزادی فلسطین نیز تجاوز امپریالیستی آمریکا علیه ونزوئلا را محکوم کرد و آن را فصل تازهای از تروریسم سازمانیافته آمریکا علیه کشورهای مستقل دانست.
فرانسه: بازداشت مادورو نقض صریح حقوق بینالملل است
وزیر خارجه فرانسه اقدام نظامی آمریکا علیه ونزوئلا را که منجر به ربایش رئیسجمهور این کشور شده، مغایر حقوق بینالملل دانست. «ژان نوئل بارو» در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: عملیات نظامی که به بازداشت نیکولاس مادورو انجامید، اصل منع توسل به زور را که پایه حقوق بینالملل است، نقض میکند. فرانسه یادآور میشود هیچ راهحل سیاسی پایداری را نمیتوان از بیرون تحمیل کرد و تنها ملتهای دارای حاکمیت هستند که آینده خود را تعیین میکنند. وزیر خارجه فرانسه با اشاره به اقدامات غیرقانونی آمریکا نوشت: تکرار نقض این اصل از سوی کشورهایی که به عنوان اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد مسؤولیت اصلی را بر عهده دارند، پیامدهای سنگینی برای امنیت جهانی خواهد داشت و هیچکس از آن در امان نخواهد بود. فرانسه که از تاریخ درس گرفته، خود را برای این پیامدها آماده میکند اما هرگز در برابر آن تسلیم نخواهد شد. بارو تاکید کرد این کشور «بار دیگر بر پایبندی خود به منشور سازمان ملل متحد تأکید میکند؛ منشوری که باید همواره و در همه جا راهنمای اقدام بینالمللی دولتها باشد».
بدعت جدید در نظام بینالملل
کارشناسان معتقدند آمریکا با حمله به ونزوئلا و ربودن رئیسجمهور آن کشور مانند حمله به عراق (۲۰۰۳) بدعتی جدید در دنیا گذاشته است.
پیشتر نیز حمله آمریکا به عراق (۲۰۰۳) بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل و با ادعای مبارزه با تروریسم و وجود تسلیحات کشتارجمعی صورت گرفته بود اما اکنون آمریکا به بهانه مبارزه با قاچاق مواد مخدر به ونزوئلا حمله کرده و این بهانه یک بدعت جدید در ساختار نظام بینالملل خواهد بود.
با مرور تاریخ متوجه خواهیم شد تقریبا همه اقدامات آمریکا در ۳ دهه اخیر، مبارزه با قوانین جهانی بوده است؛ قواعدی که در بیشتر موارد توسط خود آمریکا و نظم لیبرال ایجاد شده بود. در واقع آمریکا به عنوان عضو دائم شورای امنیت خود به برهم زننده دائم نظم بینالملل تبدیل شده است.
جیسون هیکل، نویسنده، اقتصاددان توسعه و منتقد سرمایهداری در یک گفتوگوی اینترنتی درباره علت حمله آمریکا به ونزوئلا گفت: واقعیت این است که ایالات متحده میخواهد دولت ونزوئلا را نابود کند، چون میخواهد دسترسی ارزان به ذخایر نفتی فوقالعاده ونزوئلا داشته باشد؛ ذخایر نفتی ونزوئلا بزرگتر از عربستان است. به اعتقاد این اقتصاددان، مبارزه با قاچاق مواد مخدر فقط یک بهانه برای آمریکا جهت کنترل نفت ونزوئلاست.
براساس گزارشها، ذخایر نفت ونزوئلا 303 میلیارد بشکه است. شبکه خبری سیانان آمریکا هم به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد سازمان سیا ماهها پیش، پس از آنکه ترامپ مجوز عملیات مخفی در داخل ونزوئلا را صادر کرد، محل اختفای مادورو را ردیابی و خود را آماده عملیاتی برای ربایش او کرده بود و به هر حال ربایش مادورو، جدیدترین بدعت ترامپ در تحولات بینالمللی است؛ اقدامی که ضربه مهلکی بر اعتبار نظم آمریکایی خواهد زد.
واشنگتن؛ کودتاگر نامآشنای آمریکای لاتین
مداخله نظامی آمریکا در ونزوئلا، نخستین عملیات نظامی این کشور در آمریکای لاتین نیست. مطالعهای که مارس ۲۰۱۹ توسط دانشگاه آکسفورد منتشر شد، نشان میدهد تعداد مداخلات آمریکا در آمریکای لاتین از سال ۱۸۰۰ تا پایان ۲۰۲۰ به دهها مورد رسیده است. این مداخلات شامل اشغال مستقیم، تسلط بر حکومتهای محلی، سرنگونی مستقیم رهبران، استفاده از روشهای نرم برای تغییر نظامها و همچنین مداخلات کوتاهمدت محدود بوده است.
گزارش تحقیقی مجله «ریویستا» وابسته به دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۰۵، دستکم ۴۱ مورد مداخله موفق آمریکا برای تغییر حکومت در کشورهای منطقه بین سالهای ۱۸۹۸ تا ۱۹۹۴ را ثبت کرده است.
از این میان، ۱۷ مورد مستقیم بود که در آن نیروهای نظامی، سازمانهای اطلاعاتی یا شبهنظامیان محلی تحت حمایت دولت آمریکا نقش داشتند. سایر تغییرات به صورت غیرمستقیم از طریق حمایت و تشویق گروههای محلی برای ایفای نقش فعال انجام شده است. این گزارش مواردی که آمریکا در آنها ناکام مانده یا از نظامهای موجود حمایت کرده است را شامل نمیشود.
مطالعه دانشگاه آکسفورد نیز نشان میدهد انگیزههای مداخلات آمریکا پیچیده بوده و شامل گسترش منطقهای، گرایش فرهنگ برتریطلبانه، بهرهبرداری از منابع و بازارها، رقابت با قدرتهای بزرگ، منازعه ایدئولوژیک در دوران جنگ سرد و تصور اینکه بخشی از مشکلات داخلی آمریکا ریشه در آمریکای لاتین دارد، بوده است.
سرنگونی دولت گواتمالا در ۱۹۵۴، سرنگونی رئیسجمهور شیلی ۱۹۷۳، جنگ داخلی و سرنگونی دولت نیکاراگوئه ۱۹۹۰–۱۹۸۱، سرنگونی رئیسجمهور پاناما ۱۹۸۹ و سرنگونی رئیسجمهور هائیتی ۲۰۰۴، تنها بخشی از مداخلات نظامی مستقیم آمریکا در آمریکای لاتین طی ۷ دهه گذشته به شمار میرود.