رضا عمویی: تنش غربیها بر سر بزرگترین جزیره جهان که ۸۰ درصدش پوشیده از یخ به ضخامت تا ۳ کیلومتر است، همچنان ادامه دارد. گرینلند کمی بیش از ۳ برابر ایالت تگزاس آمریکا وسعت دارد و فقط 20 درصد آن شامل زمینهای ساحلی کوهستانی و صخرهای است و تنها یک درصد آن برای سکونت دائم مناسب است اما دولت ترامپ دهان خود را برای بلعیدن این جزیره متعلق به دانمارک باز کرده است.
دولت ترامپ ادعا کرده به هر طریقی گرینلند را تصرف خواهد کرد، چون موقعیت گرینلند برای امنیت نظامی آمریکا ضروری است. از آن طرف مخالفتهای گستردهای در اتحادیه اروپایی و خود گرینلند بر سر اهداف توسعهطلبانه آمریکا وجود دارد و مساله گرینلند اکنون به عامل انشقاق و اختلاف شدید ۲ سوی آتلانتیک تبدیل شده. دیروز - یکشنبه - نیز هزاران نفر در دانمارک و گرینلند علیه برنامههای ترامپ برای تصرف این جزیره تظاهرات اعتراضی برگزار کردند. در اعتراضات شنبه در کپنهاگ نیز پلاکاردهایی با مضمون «دستها از گرینلند کوتاه» و «گرینلند برای گرینلندیها» بالا برده شد. جمعیت معترضان در کپنهاگ تا 15 هزار نفر برآورد شد و علاوه بر پایتخت دانمارک، اعتراضات ضدآمریکایی در دیگر شهرهای دانمارک از جمله آلبورگ، آرهوس و اودنسه هم جریان داشته است.
«ینس فردریک نیلسن»، نخستوزیر گرینلند هم در جریان اعتراضات اخیر ضدآمریکایی به معترضانی پیوست که پلاکاردهایی با مضمون «ترامپ دست از سر گرینلند بردار!»، «گرینلند فروشی نیست» و «آینده خود را شکل میدهیم» در دست داشتند و روبهروی کنسولگری آمریکا دست به تظاهرات علیه ادعاهای رئیسجمهور آمریکا زدند. بر اساس نظرسنجیها، ۸۵ درصد ساکنان گرینلند با پیوستن این سرزمین به ایالات متحده مخالفند. همچنین بر اساس نتایج نظرسنجی موسسه «وریان» به سفارش روزنامه دانمارکی «برلینگسکه» تنها ۶ درصد گرینلندیها موافق پیوستن به آمریکا هستند و ۹ درصد هنوز تصمیمی نگرفتهاند.
برای دولت دانمارک هم که زمانی خود را متحد آمریکا در ناتو میدید، اکنون کار بسیار دشوار است. کپنهاگ اکنون ناگزیر است به این فکر کند که چگونه میتواند مانع از دست رفتن ۹۸ درصد قلمرو خود (جزیره گرینلند) به دست متحد قدیمیاش آمریکا شود. برای دانمارک، تصرف گرینلند به یک تصرف خصمانه شبیه است اما واقعیت آن است که گزینههای دانمارک برای قد علم کردن در برابر آمریکا بسیار محدود است. هنوز مشخص نیست آمریکا برای تصرف گرینلند دست به اقدام نظامی خواهد زد یا خیر اما اروپا از هماکنون در حال بررسی چگونگی مقابله با اهداف توسعهطلبانه ترامپ است. با شدت گرفتن تهدیدات وی برای تصرف گرینلند، اروپا اکنون به این نتیجه رسیده که دیگر آمریکا متحدی قابل اعتماد نیست.
* خط و نشان ترامپ برای اروپا
ترامپ برای تصرف گرینلند در نظر دارد اروپا را از طریق تعرفهها تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل نیز مقامهای کاخ سفید روز شنبه اعلام کردند آمریکا قصد دارد از اول فوریه ۲۰۲۶ / ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ بر واردات کالا از ۸ کشور اروپا - دانمارک، سوئد، نروژ، فرانسه، آلمان، بریتانیا، هلند و فنلاند ـ تعرفهای ۱۰ درصدی وضع کند و این نرخ را در صورت ادامه مخالفتها با دیدگاه واشنگتن، ژوئن ۲۰۲۶ تا ۲۵ درصد افزایش دهد. لغو این تعرفهها مشروط به تحقق خواست آمریکا برای «خرید کامل گرینلند» از دانمارک اعلام شده است. ترامپ گفته است هدف از این اقدام، اعمال فشار اقتصادی بر متحدان اروپایی برای واداشتن آنها به عقبنشینی از مواضعشان در برابر خواست واشنگتن برای کنترل این قلمرو استراتژیک در شمالگان است. وی هشدار داد این تعرفهها تا زمان دستیابی به توافق فروش گرینلند به آمریکا برقرار خواهد ماند.
تهدید رئیسجمهور آمریکا به اعمال تعرفههای سنگین علیه چند کشور اروپا، به دلیل مخالفت با واگذاری گرینلند به آمریکا، شکافی تازه در روابط فراآتلانتیک ایجاد کرده است؛ تنشی که از سطح اختلافات تجاری فراتر رفته و به چالشی سیاسی، ژئوپلیتیک و نمادین میان واشنگتن و متحدان قدیمیاش در اروپا بدل شده است.
این رویکرد ترامپ که از آن به عنوان نمونهای تازه از «فشار اقتصادی» و حتی «جنگ تجاری» با متحدان اروپایی یاد میشود، با واکنش تند رهبران اروپا مواجه شده است. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، تهدیدهای تعرفهای را «غیرقابل قبول» خوانده و تأکید کرده است اروپا در برابر چنین اقداماتی بهطور متحد پاسخ خواهد داد.
رهبران اروپا ضمن رد ایده فروش یا الحاق گرینلند به آمریکا هشدار دادهاند پیوند زدن موضوعات امنیتی و ژئوپلیتیک با تهدیدهای اقتصادی میتواند به تضعیف اعتماد در روابط فراآتلانتیک منجر شود و حتی بنیانهای همکاری در چارچوب ناتو را با چالش مواجه کند.
«دیوید فانویل»، وزیر خارجه هلند هم تهدید ترامپ برای اعمال تعرفههای جدید علیه اروپاییها به دلیل مخالفت آنها با فروش گرینلند را «باجگیری» واشنگتن خواند و «کییر استارمر»، نخستوزیر انگلیس تهدیدات تعرفهای ترامپ را «کاملاً اشتباه» توصیف کرد.
اتحادیه اروپایی نیز در پی تهدیدات تعرفهای دونالد ترامپ، دیروز- یکشنبه- جلسهای اضطراری برگزار کرد.
* توسعهطلبی، عادت ریشهدار کاخ سفید
ترامپ نخستین رئیسجمهور آمریکا نیست که به فکر توسعهطلبی افتاده است، اگرچه این برای نخستین بار در بیش از یک قرن گذشته است که آمریکا به دنبال گسترش قلمرو خود افتاده است. «مایک دوداکف»، کارشناس آمریکایی علوم سیاسی هم در گفتوگو با اسپوتنیک به این موضوع اشاره و تأکید کرده است این اتفاق (تصرف گرینلند) در سالی رخ میدهد که ایالات متحده دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن میگیرد؛ سالی که آنها آن را بازگشت به عصر طلایی آمریکا میدانند.
سال 1803، در زمان ریاست جمهوری توماس جفرسون نیز قرارداد خرید لوئیزیانا از فرانسه منعقد شد و در زمان وودرو ویلسون در سال 1917، ایالات متحده جزایر ویرجین را از دانمارک گرفت.
جیمز پولک، رئیسجمهور آمریکا در حد فاصل سالهای 1845 تا 1849 پس از جنگ با مکزیک، تگزاس، اورگان و سرزمینهای وسیع دیگری را ضمیمه خاک ایالات متحده کرد.
ویلیام مککینلی، رئیسجمهور آمریکا در حد فاصل سالهای 1897 تا 1901 نیز کنترل پورتوریکو، گوام و فیلیپین را به دست گرفت و ایالات متحده را به یک قدرت استعماری تبدیل کرد.
در واقع تلاش ترامپ برای تصاحب گرینلند فقط یک تغییر ناگهانی ژئوپلیتیک نیست، بلکه به عنوان یکی از توسعهطلبیهای تاریخی آمریکا به شمار میرود و ترامپ جانشین روسای جمهوری قبلی آمریکا میشود که نقشه این کشور را تغییر و گسترش دادند.
در صورت توفیق ترامپ در تصرف گرینلند با مساحت 2.1 میلیون کیلومتر مربع، وی آمریکا را به دومین کشور بزرگ جهان از نظر مساحت تبدیل خواهد کرد و مساحت آمریکا از کانادا پیشی خواهد گرفت. این بزرگترین معامله ارضی از زمان خرید آلاسکا از روسیه در سال 1867 خواهد بود.
* روسیه به اروپا: «بابا» را تحریک نکنید!
در حالی که تنشها در غرب بر سر گرینلند ادامه دارد، «کریل دمیتریف»، مشاور ارشد رئیسجمهور روسیه از اروپا خواست ترامپ را تحریک نکند. نماینده ویژه ولادیمیر پوتین در امور سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی با کشورهای خارجی خطاب به سران اروپایی گفت پرسنل نظامی اعزامی به گرینلند را به خانه برگردانند. دیمیتریف در شبکه ایکس خطاب به اورسلا فن درلاین، رئیس کمیسیون اروپا نوشت: «بابا را تحریک نکن! ۱۳ سرباز اعزامی به گرینلند را برگردان».
* نظامیگری غرب برابر غرب
با شدت گرفتن تقابل آمریکا و اروپا بر سر گرینلند، تحرکات نظامی اروپا در برابر آمریکا شدت گرفته است. وزیر دفاع بلژیک گفت در صورت اشغال گرینلند توسط آمریکا، اتحادیه اروپایی طرح جایگزینی برای مقابله با واشنگتن دارد.
همزمان چند کشور اروپا در حال استقرار شماری از نیروهای نظامی خود در گرینلند هستند تا در یک رزمایش مشترک مشارکت کنند. بر اساس گزارش سیانان، آلمان، سوئد، نروژ، فرانسه و فنلاند تاکنون اعزام نیروهای نظامی خود طی هفته جاری به گرینلند را تایید کردهاند.
فن در لاین هم با اشاره به تمرینهای نظامی کشورهای اروپا در گرینلند، درباره خطر شکاف در اتحاد فراآتلانتیکی میان اروپا و آمریکا به واشنگتن هشدار داد و گفت اتحادیه اروپایی از حاکمیت خود (که گرینلند دانمارک هم بخشی از آن است) دفاع خواهد کرد.
آلمانیها نیز با مشاهده تهدید ترامپ به تصرف گرینلند، نسبت به اتحاد نظامی با آمریکا بدبین شدهاند. «سویم داگدلن»، کارشناس سیاست خارجی حزب آلمانی «اتحادیه خرد و عدالت» اظهار کرد خروج نیروها و سلاحهای هستهای ایالات متحده از آلمان و پایان استقرار موشکهای میانبرد آنها در آلمان ضروری است.
جالب آن است که آمریکاییها نیز حملات لفظی خود به اروپا و دانمارک را شدت بخشیدهاند و «استیون میلر»، معاون رئیس دفتر کاخ سفید در گفتوگو با فاکسنیوز گفت دانمارک کشوری کوچک و دارای اقتصاد و ارتشی کوچک است و دانمارکیها نمیتوانند قلمرو گرینلند را کنترل کنند.
* باور اروپا به دشمنی آمریکا
رسانه انگلیسی «آبزرور» نیز با انتشار یادداشتی در ارتباط با مناقشات اخیر میان واشنگتن و پایتختهای اروپایی، نوشت اروپاییها تا همین چند ماه پیش به این باور رسیده بودند که آمریکا دیگر متحد آنها محسوب نمیشود اما تا پیش از اتفاقات چند هفته اخیر، از جمله موضع آمریکا در سند راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ که با حمایت از احزاب راست افراطی اروپا مدعی شده بود اروپا با «زوال تمدنی» روبهرو است و اظهارات اخیر رئیسجمهور آمریکا مبنی بر اینکه در هر صورت و «چه آنها خوششان بیاید، چه نیاید» جزیره خودمختار گرینلند (تحت حاکمیت دانمارک) را تصاحب و الحاق خواهد کرد، هنوز به این نتیجه نرسیده بودند آمریکای تحت رهبری ترامپ دشمن آنهاست.
در ادامه این مطلب با اشاره به اعمال تعرفههای آمریکا علیه انگلیس و ۷ کشور اروپایی دیگر به دلیل مخالفت آنها با موضع واشنگتن درباره الحاق گرینلند، آمده است: این باید همان لحظهای باشد که رهبران اروپا به طور علنی و بدون ابهام به روابط دوستانه با رئیسجمهور آمریکا پایان دهند. افزون بر این، اروپا پیشتر نیز در حال آماده شدن برای جهانی بوده است که آمریکا دیگر کنار آن نیست. اکنون دیگر ادامه کار ائتلاف ناتو بدون آمریکا فعالانه بررسی میشود.
همزمان «آندریوس کوبیلیوس» کمیسر دفاعی اتحادیه اروپایی با بیان اینکه «اشغال گرینلند به معنای پایان ناتو خواهد بود»، از همکاران خود خواست جایگزینی ۱۰۰ هزار نظامی آمریکایی مستقر در اروپا را مورد بررسی قرار دهند. «فابریس پوتیه» مدیر پیشین برنامهریزی سیاسی در ناتو هم در همین باره گفت: «باید به ناتوی بدون آمریکا فکر کنیم. این واقعیت بیش از پیش ملموس شده است که ما باید شروع به برنامهریزی و ایجاد ترتیبات دفاعیای کنیم که هرچند قادر به بازآفرینی آنچه آمریکا ارائه میدهد نیست، حداقل تا اندازهای کارآمد خواهد بود».