زیارت امام حسین علیهالسلام بر اساس نصوص فراوان روایی، از برترین عبادات و نشانههای ایمان و محبت اهل بیت علیهمالسلام شمرده میشود. این عمل، تنها یک دیدار معمولی نیست؛ بلکه تجدید بیعت با آرمانهای اصیل اسلامی یعنی عدالت، شجاعت و امر به معروف و نهی از منکر است. در احادیث، برای زائر امام حسین علیهالسلام ثوابی بینظیر بیان شده است؛ از جمله آمرزش گناهان، استجابت دعا، شفاعت در روز قیامت و بهرهمند شدن از فیض معنوی آن حضرت. پیامبر اکرم و ائمه معصومین صلوات الله علیهم همواره بر این امر تأکید کردهاند و آن را همسنگ حج و جهاد در راه خدا دانستهاند. زیارت حسین علیهالسلام، پیوند قلبی و روحانی با سرور شهیدان است که انسان را در مسیر پیروی از حق و مقاومت در برابر ظلم قرار میدهد.
طبق آموزههای اسلامی و روایات معتبر، زیارت امام حسین علیهالسلام منحصر به زمان حیات دنیوی نیست، حتی انبیای الهی نیز پس از وفات، به زیارت امام حسین علیهالسلام میروند و این، نشاندهنده عظمت بینظیر مقام آن حضرت در پیشگاه خداوند است. در حدیثی که حسن بن محبوب از اسحاق بن عمار نقل میکند، امام صادق(ع) میفرمایند:
لَیْسَ نَبِیٌّ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا یَسْأَلُونَ اللَّهَ تَعَالَى أَنْ یَأْذَنَ لَهُمْ فِی زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع فَفَوْجٌ یَنْزِلُ وَ فَوْجٌ یَصْعَدُ [یَعْرُجُ].
نیست پیغمبرى در آسمانها و زمین مگر آنکه از خداوند متعال درخواست دارند که به ایشان اذن داده شود تا حضرت حسین بن على را زیارت کنند پس فوجى از آسمان نازل شده و به زیارت آن جناب رفته و فوجى پس از زیارت به آسمان میروند. (کامل الزیارات، ص111)
این روایت به وضوح نشان میدهد که زیارت امام حسین علیهالسلام یک امر صرفاً دنیوی و مختص به اهل زمین نیست، بلکه عبادتی است که در تمام عوالم وجود، از آسمانها تا زمین، ارزش و جایگاه خود را حفظ کرده و مورد توجه والاترین موجودات هستی است.
در روایت دیگری از امام صادق علیهالسلام که عبدالله بن حماد انصاری از ابن سنان نقل میکند که فرمود:
قَبْرُ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ص عِشْرُونَ ذِرَاعاً فِی عِشْرِینَ ذِرَاعاً مُکَسَّراً رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ فِیهِ [وَ مِنْهُ] مِعْرَاجُ الْمَلَائِکَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَ لَیْسَ مِنْ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ وَ لَا نَبِیٍّ مُرْسَلٍ إِلَّا وَ هُوَ یَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یَزُورَهُ فَفَوْجٌ یَهْبِطُ وَ فَوْجٌ یَصْعَدُ.
مساحت قبر حسین بن على صلوات اللَّه علیهما بیست ذراع در بیت ذراع بوده و آن باغى است از باغهاى بهشت و از آنجا فرشتگان به آسمان عروج میکنند و هیچ ملک مقرّبى و نبىّ مرسلى نیست مگر آنکه از خدا طلب زیارت آن را میکند، لذا فوجى از آسمان به زمین آمده تا آن زیارت کرده و فوجى پس از زیارت از زمین به آسمان میروند. (کامل الزیارات، ص112)
این بیان، حرم امام حسین علیهالسلام را تنها یک مکان تاریخی نمیداند، بلکه آن را «روضهای از ریاض الجنة» و نقطهای اتصال زمین به ملکوت معرفی میکند. تأکید بر «معراج الملائکة» از این مکان و درخواست مستمر انبیا و فرشتگان برای زیارت، مؤید این مطلب است که زیارت امام حسین حتی پس از فوت مؤمنان نیز ادامه دارد؛ چرا که آنها نیز با ورود به عالم برزخ و قیامت، به حلقهای از این زائران ملکوتی میپیوندند که همواره در حال نزول و صعود برای این دیدار معنوی هستند. بنابراین، زیارت سیدالشهدا یک سفر روحانی است که مرزهای دنیا و آخرت را درنوردیده و مؤمنان را در هر عالمی که باشند، به فیض حضور آن امام رهنمون میکند که در اوج این مؤمنان حریم خداوندی، انبیاء و رسولان قرار دارند.
این مسئله به روشنی گویای عظمت والای امام حسین است که برترین خوبان عالم، از انبیا و مرسلین تا ملائکه مقرب الهی، همواره مشتاق زیارت و حضور بر آستان او هستند. این اشتیاقِ فرازمینی و فرازمانی، نشان میدهد که قیام و شهادت ایشان تنها یک حادثه تاریخی نیست، بلکه حقیقتی زنده و جاری در تمام عوالم هستی است. امام حسین تنها برای شیعیان یا مسلمانان الگو نیست، بلکه چنان مقام و منزلتی نزد خداوند دارد که محوریت او برای تمامی عوالم معنوی به رسمیت شناخته شده است. نزول و صعود مداوم انبیا و فرشتگان برای زیارت، در حقیقت نشانگر "حیات طیبه" و تأثیر جاودانه آن امام همام است؛ حیاتی که مرگ را در خود ذوب کرده و زیارتگاهش را به معراجگاه عاشقان و عابدان در همه ادوار تبدیل کرده است.