گروه بینالملل: حدود یک ماه است رئیسجمهور آمریکا هر جا میرود و هر جا حرفی میزند، ادعا میکند تصرف گرینلند برای امنیت ملی آمریکا ضروری است؛ اصراری که از همان ابتدا با مخالفت اروپاییها و دانمارک و ساکنان گرینلند مواجه شده است. در عین حال مخالفتها در اروپا با ادعای ترامپ برای تصرف گرینلند باعث شد هفته گذشته رئیسجمهور آمریکا در اقدامی نادر، متحدان خود در ناتو را به تعرفههای سخت تجاری و اقتصادی تهدید کند و حتی درباره اقدام نظامی گفت که نمیتواند این گزینه را منتفی بداند.
اما بهتازگی ترامپ در یک چرخش غافلگیرکننده، در حالی که برای شرکت در مجمع جهانی اقتصاد در داووس بود، تهدیدهای پیشین خود برای تصرف گرینلند را رد کرد و مدعی شد جلسهای «بسیار سازنده» با «مارک روته»، دبیرکل ناتو داشته است. رئیسجمهور آمریکا ادعا کرد در این جلسه به چارچوب یک توافق درباره گرینلند و «کل منطقه قطب شمال» نزدیک شده و حتی گفت این «راهحل» برای آمریکا و همه کشورهای ناتو عالی خواهد بود.
جزئیات کامل این چارچوب هنوز توسط ترامپ یا دبیرکل ناتو و دیگر رهبران اروپا فاش نشده اما یک مقام ناتو گفته است در جلسه اخیر با ترامپ درباره مسائل مربوط به حاکمیت گرینلند به هیچ وجه گفتوگویی انجام نشده است! پس آیا ترامپ بار دیگر لاف توافق زده است؟ یا واقعا ترامپ با اروپاییها به توافق رسیده است؟
در عین حال عقبنشینی ناگهانی ترامپ از تهدیدات خود درباره تصرف گرینلند و طرح ادعای توافق با اروپاییها بیش از هر چیز نشاندهنده آن است که ترامپ برخلاف ادعاها نه مرد عمل، بلکه مرد عقبنشینیهاست اما واقعا چگونه میتوان ادعای ترامپ درباره توافق بر سر گرینلند را راستیآزمایی کرد؟
* جزئیات توافق مورد ادعای ترامپ
اطلاعات زیادی از جزئیات مورد ادعای ترامپ درباره توافق بر سر گرینلند وجود ندارد اما رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده است در دیدار با دبیرکل ناتو بر سر «چارچوب» درباره گرینلند به توافق رسیدهاند و معاونان و نمایندگان او مسؤول انجام مذاکرات خواهند بود. ترامپ در تروت سوشال نوشت: این تفاهم پس از دیداری «بسیار سازنده» با مارک روته، دبیرکل ناتو، حاصل شده و بر اساس این تفاهم، تعرفههایی را که قرار بود از یکم فوریه اجرایی شوند، اعمال نخواهم کرد.
به گفته ترامپ، گفتوگوهای بیشتری درباره سامانه دفاعی «گنبد طلایی» و ارتباط آن با گرینلند در جریان است و با پیشرفت مذاکرات، اطلاعات بیشتری منتشر خواهد شد. او افزود «جی.دی. ونس» معاونش، «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا، «استیو ویتکاف» نماینده ویژه و افراد دیگری در صورت لزوم، مسؤول انجام مذاکرات خواهند بود و مستقیما به او گزارش خواهند داد.
برخی منابع خبری نیز گفتهاند بر اساس این چارچوب، آمریکا پایگاههای نظامی خودش را در گرینلند ایجاد خواهد کرد و اقدامات برای اکتشاف و کسب اطلاعات را در گرینلند انجام خواهد داد اما مطلقا حاکمیت گرینلند بر مناطق میزبان پایگاه نظامی آمریکا را به رسمیت نخواهد شناخت. اگرچه این چارچوب به صورت غیررسمی اعلام شده اما در عمل معنای آن این است که آمریکا بدون اجازه گرینلند به دنبال تاسیس پایگاه نظامی در این جزیره است و شاید بعد از این هر کاری بخواهد، به صورت مستقل در گرینلند انجام دهد. این وضعیت به معنای اشغال مرحله به مرحله گرینلند خواهد بود اما هنوز این جزئیات از سوی منابع رسمی تایید نشده و ابهامات زیادی درباره این توافق وجود دارد!
اسپوتنیک هم به نقل از منابع آگاه گزارش داد آمریکا میخواهد توافق دفاعی خود با دانمارک را اصلاح کند تا محدودیتهای حضور نظامی خود در گرینلند را حذف کند. توافق اولیه که سال 1951 امضا و سال 2004 اصلاح شد، آمریکا را ملزم میکرد قبل از ایجاد تغییرات قابل توجه در عملیات یا تأسیسات نظامی در گرینلند، با دانمارک و گرینلند «مشورت و اطلاعرسانی» کند اما اکنون مذاکرهکنندگان آمریکایی میخواهند متن توافق را اصلاح کنند تا اطمینان حاصل کنند ایالات متحده در اجرای برنامههای خود با هیچ محدودیتی مواجه نخواهد شد و ترامپ اظهار داشته ایالات متحده «تمام دسترسی نظامی مورد نظر خود» و «دسترسی کامل» به گرینلند را خواهد داشت.
* طبق معمول ترامپ دروغ میگوید؟
نمیتوانیم با اطمینان و به صورت قطعی اعلام کنیم ادعای رئیسجمهور آمریکا درباره توافق بر سر گرینلند دروغ است اما مدرک رسمی هم دال بر ادعای توافق آمریکا با ناتو یا اروپا بر سر گرینلند، جز ادعای شفاهی ترامپ وجود ندارد. حتی دولت دانمارک به طور صریح و رسمی ادعاهای دونالد ترامپ درباره توافق بر سر «دسترسی کامل و دائم» واشنگتن به گرینلند را رد کرد و بار دیگر بر غیرقابل مذاکره بودن حاکمیت خود تأکید کرد.
«مته فردریکسن» نخستوزیر دانمارک با رد ادعاهای ترامپ درباره توافق بر سر گرینلند گفت: «ما نمیتوانیم درباره حاکمیت خود مذاکره کنیم». این در حالی است که ترامپ در گفتوگو با شبکه فاکس بیزینس مدعی شده بود آمریکا به چارچوبی از یک «توافق» دست یافته که بر اساس آن میتواند «هر میزان دسترسی نظامی که بخواهد» در گرینلند داشته باشد و حتی اجزایی از سامانه دفاع موشکی موسوم به «گنبد طلایی» را در این جزیره مستقر کند. ترامپ حتی تأکید کرد: «ما به گرینلند دسترسی کامل خواهیم داشت». نخستوزیر دانمارک اما چنین ادعا و چنین دسترسیای برای آمریکا در گرینلند را به روشنی رد کرد.
در جزیره خودمختار گرینلند نیز ادعاهای ترامپ رد شده و نخستوزیر این منطقه خودمختار اگرچه از کاهش تنش با آمریکا استقبال کرده اما تصریح کرده از جزئیات توافق ادعاشده توسط ترامپ بیاطلاع است و «حاکمیت این جزیره» خط قرمزی است که قابل عبور نیست.
«آلیسون هارت» سخنگوی ناتو هم به صراحت اعلام کرد «دبیرکل [ناتو] در دیدار با رئیسجمهور آمریکا در داووس هیچ پیشنهادی برای مصالحه بر سر حاکمیت ارائه نکرد و گفتوگوها بر امنیت منطقه قطب شمال متمرکز بوده است».
دولت فرانسه هم اعلام کرد از جزئیات مربوط به گفتوگوهای ترامپ و دبیرکل «ناتو» درباره گرینلند اطلاعی نداریم و همزمان «اِبا بوش» معاون نخستوزیر سوئد هم گفت در موضوع تلاش آمریکا برای تصاحب گرینلند «هنوز خطر رفع نشده» و از مقامهای واشنگتن خواست «عاقلانه عمل کنند».
«مارک روته» دبیرکل ناتو نیز در پاسخ به این پرسش که آیا گرینلند همچنان بخشی از خاک دانمارک خواهد ماند، گفت این موضوع در مذاکراتش با ترامپ اصلا «مطرح نشده» است. روته همچنین در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تأکید کرد ناتو همچنان برای حفظ امنیت منطقه در برابر دشمنانی مانند روسیه و چین فعال خواهد بود. او در عین حال بدون توضیح بیشتر گفت: «هنوز کارهای بسیاری هست که باید انجام شود».
این موضعگیریها نشان میدهد حداقل در سطح گفتار شکاف جدی میان توافق مورد ادعای ترامپ و برداشت رهبران اروپا وجود دارد و چهبسا شاید هیچ توافقی هم در کار نباشد اما این عادت ترامپ است که همیشه برای تبلیغات و نشان دادن ژست، دم از توافق میزند اما این توافقات در نهایت به جایی نمیرسند، همانگونه که پس از یک سال هیچ خبری از توافق مورد ادعای ترامپ برای توقف جنگ اوکراین در کار نیست و توافق مورد ادعای آتشبس در غزه نیز نتوانسته به بحران انسانی و حضور اشغالگران صهیونیست در غزه پایان دهد! احتمالا توافق مورد ادعای ترامپ درباره گرینلند نیز از همان جنس توافق بر سر توقف جنگ در اوکراین است که فقط به صورت شفاهی وجود دارد اما در واقعیت خبری از توافق نیست!
* مجازات سکوت!
اگرچه پس از عقبنشینی ترامپ برای تصرف گرینلند با گزینه نظامی، اکنون مقامات دانمارکی کمی نفس راحت میکشند اما «جفری ساکس» اندیشمند آمریکایی در سخنانی گفته است دانمارک روزی که به ایران خیانت کرد، باید به فکر این روز میبود!
ساکس گفته است: «اروپاییها در هر اقدامی دنبالهرو آمریکا هستند. حتی پس از حمله اسرائیل به ایران، به جای محکومیت اسرائیل، همگی به ایران هشدار خویشتنداری دادند! در خاطرم هست به سفیر دانمارک گفتم این اسرائیل بود که به ایران حمله کرد، با این حال چرا به جای نصیحت ایران، به این واقعیت اشاره نمیکنید؟ او بدون یک کلمه جواب، سالن را ترک کرد! حالا همین دانمارکیها گرفتار ماجرای گرینلند شدهاند که وضعیتی غمانگیز است».
* چرا گرینلند برای آمریکا مهم است؟
گرینلند که در شمال شرق کانادا واقع شده است، یک منطقه خودمختار متعلق به دانمارک است. این جزیره که تنها 57 هزار نفر جمعیت دارد و در مدار قطب شمال، بین آمریکا، روسیه و اروپا قرار گرفته، مزیت ژئوپلیتیک منحصربهفردی را ارائه میدهد که آمریکا بیش از ۱۵۰ سال است به آن چشم دوخته!
البته ایده تصاحب گرینلند چیز جدیدی برای ترامپ نیست، او در دوره اول ریاست جمهوریاش هم این احتمال را مطرح کرد و گفت خرید گرینلند را در نظر گرفته است اما آن زمان هم ادعای ترامپ برای خرید یا تصرف گرینلند به جایی نرسید!
کوتاهترین فاصله بین روسیه و آمریکا از طریق گرینلند است و این موضوع، این منطقه را به مکانی حیاتی برای سامانه دفاع موشکی بالستیک آمریکا تبدیل میکند. گرینلند همچنین میزبان یک پایگاه نظامی بزرگ آمریکایی به نام پایگاه فضایی پیتوفیک است.
به گفته «شان بل»، تحلیلگر نظامی اسکاینیوز، یکی از نگرانیهای مهم آمریکا در دریا - بویژه مسیر دریای شمال (NSR) و گذرگاه شمال غرب (NWP) - حمله روسیه از طریق فضای گرینلند است. او میگوید گرمایش جهانی در حال ذوب کردن صفحه یخی گرینلند و باز شدن مسیرهای تجاری جدید است. این مسیرها در سالهای گذشته یخزده و غیرقابل عبور بودهاند اما بتدریج طی سالهای آتی به دلیل ذوب یخها و گرمایش جهانی قابل کشتیرانی خواهند بود. این بدان معناست که مسیرهای جدید در گرینلند برای آمریکا مسیری ارزانتر برای حمل کالا به اروپا و ژاپن خواهد بود. بل میگوید: «تضمین آزادی عبور و مرور در این مسیرهای تجاری جدید، یک نگرانی امنیتی برای ایالات متحده است».
* آیا گرینلند برای آمریکا یک تهدید است؟
«پیتر ویگو یاکوبسن» دانشیار کالج سلطنتی دفاع دانمارک از جمله کارشناسانی است که ادعاهای ترامپ مبنی بر اینکه کشتیهای روسی و چینی تهدیدی در اطراف گرینلند ایجاد میکنند را رد کرده است. دکتر یاکوبسن به اسکاینیوز گفت: «هیچ مشکل و تهدید حادی از سوی کشتیهای چینی و روسی که ترامپ مدام از آنها صحبت میکند، وجود ندارد، چنین تهدیداتی زاده تخیل رئیسجمهور آمریکاست».
وی افزود: «هیچ تهدید امنیتی از سوی گرینلند برای آمریکا وجود ندارد» و توضیح داد چین کشتی جنگی و زیردریایی در قطب شمال ندارد. به گفته این کارشناس نظامی، اگرچه روسیه ممکن است گاهی زیردریاییهای کوچکی را در نزدیکی گرینلند به کار گیرد اما این یک روند عادی و طبیعی است و آمریکا نیز بارها همین کارها را با روسیه و چین کرده و با زیردریایی به آبهای این کشورها نزدیک شده است.
دکتر یاکوبسن میگوید اهداف رئیسجمهور آمریکا برای الحاق گرینلند هیچ ارتباطی با امنیت ملی آمریکا ندارد، چون توافقنامه پایگاههای موجود با گرینلند و دانمارک به در حال حاضر به آمریکا اجازه میدهد در صورت لزوم، حضور نظامی خود را در گرینلند گسترش دهد و پایگاههای جدیدی تأسیس کند و ترامپ در صورت نیاز به تقویت نظامی خود در گرینلند فقط نیاز به اقدام دارد، چون توافقنامه فعالیت نظامی آمریکا، سالهای قبل با گرینلند امضا شده، پس امنیت ملی فقط یک بهانه برای ترامپ است، چون آمریکا با توافقنامههای موجود هم امکان فعالیت نظامی در گرینلند را دارد اما ترامپ مساله امنیت ملی را بهانهای برای گسترش حضور خود در گرینلند کرده است.
* به اسم امنیت ملی، برای منابع معدنی
در عین حال گرینلند ذخایری غنی از منابع طبیعی مختلف را در خود جای داده است. در یخهای این جزیره، مواد معدنی کمیاب و ارزشمند برای صنعت دیجیتال و قطعات الکتریکی و همچنین اورانیوم، میلیاردها بشکه نفت استخراجنشده و منبع عظیمی از گاز طبیعی محبوس شده است. بسیاری از همین مواد معدنی در حال حاضر توسط چین برای آمریکا تأمین میشوند، بنابراین آمریکا علاقهمند به بهرهبرداری از منابع موجود در گرینلند است تا اتکای خود را به چین برای تامین مواد معدنی کمیاب کاهش دهد.
به اعتقاد دکتر یاکوبسن، ترامپ خواهان کنترل کامل منابع طبیعی گرینلند است و امنیت ملی فقط یک بهانه است. استاد دانشگاه دانمارکی میگوید بین اهداف تصرف گرینلند و حمله دولت ترامپ به ونزوئلا، «شباهت آشکاری» وجود دارد و ترامپ در اظهارات خود به صراحت درباره ونزوئلا گفته بود ذخایر عظیم نفت ونزوئلا انگیزهای برای برکناری مادورو بوده است. دکتر یاکوبسن میگوید: «اگر ونزوئلا اینقدر از نظر نفت غنی نبود، احتمالاً ترامپ این حمله را آغاز نمیکرد».
معاون رئیسجمهور آمریکا هم به صراحت به هدف آمریکا برای کنترل منابع معدنی و طبیعی گرینلند اشاره و اعلام کرده است ایالات متحده به دلیل نقشی که در تأمین امنیت گرینلند ایفا میکند، باید از حقوقی مشخص برای دسترسی به منابع طبیعی این جزیره برخوردار باشد. جی.دی. ونس در گفتوگو با شبکه تلویزیونی «نیوزمکس» گفت: «ما میخواهیم در ثروت این پهنه زیبا، با ذخایر عظیم معدنی و منابع طبیعی، سهیم باشیم؛ منابعی که در اصل ما از آنها محافظت میکنیم». او تأکید کرد برخلاف تصور رایج، این دانمارک نیست که امنیت گرینلند را تضمین میکند، بلکه «قدرت ایالات متحده» نقش اصلی را در حفاظت از این جزیره راهبردی ایفا میکند.
اعتراف کارشناسان آمریکایی به احیاگری امپریالیسم توسط ترامپ
خیلی از کارشناسان مطرح آمریکایی نیز بر این نکته تاکید دارند که سیاست خارجی ترامپ در مسیر احیای امپریالیسم جهانی برای سلطه بر دیگر کشورهاست. پروفسور «جان مرشایمر» استاد برجسته دانشگاه شیکاگو، نظریهپرداز اصلی واقعگرایی در روابط بینالملل و نویسنده «تراژدی سیاست قدرتهای بزرگ» در گفتوگو با کریستال بال، تحلیلگر سیاسی چپ میانه و منتقد سیاست خارجی آمریکا درباره ادعاهای ترامپ درباره گرینلند بر این نکته تاکید کرده است که دانمارک عملاً مالک گرینلند است یا به عبارت ملایمتر، گرینلند بخشی از دانمارک است و ترامپ تا دیروز تهدید میکرد با نیروی نظامی گرینلند را از دانمارک خواهد گرفت و به آمریکا اضافه خواهد کرد. اگرچه او در نهایت عقبنشینی کرد اما اگر این اتفاق میافتاد به این معنی بود که یک عضو ناتو (آمریکا) عملاً علیه عضو دیگر ناتو (دانمارک) جنگ به راه انداخته است. این واقعاً شوکهکننده است. البته قبل از جنجال گرینلند، تنشهای زیادی در میان اعضای ناتو وجود داشت و اوکراین مثال خوبی از تنش میان اعضای ناتو است. اروپاییها و دولت ترامپ مدتهاست بر سر نحوه برخورد با اوکراین درگیر شدهاند.
به گفته پروفسور مرشایمر، ترامپ از اروپاییها خسته شده است، چون رهبران اروپا در برابر تلاشهای ترامپ برای معامله با پوتین مقاومت کردند و وقتی به این سابقه نگاه میکنید، میفهمید چرا ترامپ حاضر شده در برابر اروپاییها سختگیری کرده و برای جدایی بزرگ فراآتلانتیکی آماده است.
«فرانسیس فوکویاما»، استاد برجسته دانشگاه استنفورد، فیلسوف سیاسی «محافظهکار لیبرال» و نویسنده کتابهای مشهور «پایان تاریخ و آخرین انسان» (۱۹۹۲) و «لیبرالیسم و نارضایتیهای آن» (۲۰۲۲) در گفتوگو با بال، تحلیلگر سیاسی محافظهکار و یکی از منتقدان سرسخت دونالد ترامپ گفته است ایالات متحده نهتنها از نقش حمایتی سنتیاش در نظم لیبرال کنار کشیده، بلکه حالا به نیرویی کاملاً تهاجمی و امپریالیستی تبدیل شده است.
به گفته فوکویاما، ما شاهد پذیرش آشکار امپریالیسم عریان هستیم، فتح سرزمینی برای بهرهبرداری از منابع آن و نگه داشتن آن برای خودمان. اروپاییها در موقعیت بسیار عجیب و غریبی قرار گرفتهاند؛ آنها در اتحادی بودند که عمدتاً برای حفاظت از خودشان در برابر روسیه و دیگر متجاوزان شکل گرفته بود اما حالا متجاوزی درون دروازهها دارند. این وضعیت فوقالعاده است و فکر میکنم همگی گیج شدهاند که چطور با واقعیت جدید آمریکای ترامپ برخورد کنند.
فوکویاما همچنین به اشتباه محاسباتی ترامپ در تقابل با چین اشاره کرد و گفت: ترامپ از ابتدا قدرت آمریکا را بیش از حد تخمین میزد. روایتش این است که ما همیشه اینقدر قدرتمند بودیم اما رهبران احمق ما (آمریکا) هرگز درست از آن استفاده نکردند و اجازه دادند دیگران سوءاستفاده کنند. اما ترامپ اشتباه میکرد. فکر میکرد میتواند چین را واقعاً به گوشه براند، چون خیلی به بازار آمریکا وابسته است اما متوجه نشد چینیها میتوانند تأمین عناصر نادر خاکی را قطع کنند تا اقتصاد آمریکا فلج شود. ترامپ وقتی دید صنایع هوافضا و خودروسازی آمریکا نابود میشود، سریع عقبنشینی کرد. به همین دلیل کشورهای دیگر مثل اروپاییها باید راههایی برای تلافی پیدا کنند که نشان دهد آمریکا آنقدر قدرتمند نیست که ترامپ تصور میکند.