گروه اجتماعی: تولید 97 درصد اقلام دارویی در کشور و رسیدن به مرز خودکفایی کامل در حالی است که طبق گزارشهای موجود، تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، فقط 25 درصد داروها آن هم تحت لیسانس شرکتهای داروسازی خارجی در کشور تولید میشد. اکنون طی بیش از 4 دهه پیشرفت قابل توجه دانشمندان کشورمان در ساخت انواع داروها موجب شده است با حرکت در مسیر قطع وابستگی، کشور در آستانه خودکفایی ساخت انواع دارو و تولید مواد اولیه موثر آن قرار گیرد. گزارشها حاکی است قبل از انقلاب تا بیش از 70 درصد داروها توسط صدها شرکت واردکننده از سراسر دنیا و در اغلب موارد از اروپا و آمریکا و شرکتهای چندملیتی به صورت داروی آماده وارد کشور میشد، از طرفی با توجه به وارداتمحور بودن صنعت دارو در آن زمان کل این بخش از واردات اعم از مواد اولیه دارو و مواد لازم بستهبندی 100 درصدی وارداتی بود به طوری که میزان ارزبری داروی کشور در سال 57 حدود 530 میلیون دلار بود. اکنون توسعه صنعت داروسازی با تکیه بر توان داخل و برخورداری کشور از دانش پزشکی ساخت و فناوری دارو به گونهای است که بسیاری از کشورهای دنیا خواهان داروهای ایرانی هستند و بخشی از مازاد برخی اقلام دارویی صادر میشود. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و قرار گرفتن کشور در شرایط تحریم این مساله باعث شد تولید نگاه درونگرایی بیشتری به ظرفیتهای داخلی داشته باشد و ایران در گروه کشورهای دارای دانش فنی داروسازی قرار گیرد. نتیجه حرکت در چنین مسیری آن است که اکنون ایران در تولید نانوداروها و داروهای بیوتکنولوژیک درمان بیماران خاص نیز در دنیا شناخته میشود.
* خودکفایی 97 درصدی ایران در تولید دارو
پیشرفت قابل توجه ایران در تولید انواع داروها طی 4 دهه اخیر آن هم در شرایط تحریم تا جایی است که به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، 97 درصد اقلام دارویی به لحاظ تعداد، در داخل کشور تولید میشود. مهدی پیرصالحی در آستانه سالروز پیروزی انقلاب اسلامی با اشاره به سابقه حدود 90 ساله صنعت داروسازی ایران گفت: نخستین کارخانه داروسازی با مجوز رسمی سال 1324 فعالیت خود را آغاز کرد و پس از تصویب قانون دارویی در سال 1334، چارچوب قانونی این صنعت تثبیت شد. پیش از انقلاب تنها حدود 25 درصد نیاز دارویی کشور در داخل تولید میشد و بخش عمده بازار در اختیار شرکتهای چندملیتی بود. پس از انقلاب توسعه صنعت داروسازی در چند مرحله انجام شد؛ ملیسازی و تقویت زیرساختها در دوران دفاعمقدس، ورود بخش خصوصی و واگذاری شرکتهای دولتی و آغاز تولید مواد اولیه داخلی، مهمترین مراحل رشد صنعت دارویی بودند. پیرصالحی تأکید کرد: از دهه 80 ورود به حوزه داروهای زیستفناورانه و تأسیس شرکتهای دانشبنیان نقطه عطف دیگری بود. تولید مونوکلونال آنتیبادیها، فاکتورهای نوترکیب بیماران هموفیلی، داروهای نانویی و توسعه کارخانههای جدید، توان تولید داخلی را به سطحی قابل توجه رسانده است. رئیس سازمان غذا و دارو خاطرنشان کرد: امروز بیش از 97 درصد اقلام دارویی از نظر تعداد در داخل تولید میشود و بیش از 80 درصد بازار از نظر ارزش ریالی در اختیار تولید داخلی است. سهم واردات به حدود 18 درصد کاهش یافته است و 70 درصد مواد اولیه دارویی نیز در داخل کشور تولید میشود. شرکتهای دانشبنیان در حال تکمیل زنجیره تولید مواد مؤثره و واسط هستند. بهگفته وی، با وجود تحریمها و محدودیتهای ارزی، صنعت داروسازی توانسته است نیازهای حیاتی کشور را تأمین کند. تجربه دوران کرونا نشان داد داروها و واکسنهای موردنیاز با تکیه بر ظرفیت علمی و تولید داخلی تأمین شد و تابآوری صنعت در شرایط بحرانی به اثبات رسید. علاوه بر این ایران در حوزه رادیوداروها با تولید بیش از 70 قلم داروی تشخیصی و درمانی و در زیستفناوری میان کشورهای پیشرو منطقه قرار دارد. ورود به فناوریهای نوین مانند پزشکی شخصیسازیشده، سلولدرمانی و ژندرمانی، نشاندهنده حرکت بهسمت مرزهای دانش است. وی تأکید کرد: بیش از 200 شرکت داروسازی فعال در کشور حضور دارند اما سرمایه اصلی صنعت، نیروی انسانی متخصص و دانش فنی است که امنیت دارویی کشور را تضمین میکند. رئیس سازمان غذا و دارو هدف نهایی صنعت داروسازی را دستیابی به تراز مثبت ارزی از طریق توسعه صادرات اعلام کرد.
* از واردات شیشه شربت تا پیشرفت همهجانبه
همایون سامهیحنجفآبادی پزشک و متخصص داروسازی و عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با «وطنامروز» به وضعیت صنعت داروسازی کشور پس از انقلاب اشاره و اظهار کرد: در دوران پیش از انقلاب اغلب کارخانههای داروسازی تحت مدیریت شرکتهای اروپایی، آمریکایی و... بودند و دارو تولید میکردند، چراکه کشور دانش تولید دارو نداشت به طوری که حتی شیشههای شربت دارو نیز از خارج وارد میکردیم اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحول خاصی در صنعت داروسازی ایجاد شد آنگونه که اکنون اغلب داروها توسط داروسازان داخلی تولید میشود، زیرا ایران دانش ساخت انواع داروها را دارد.
وی با بیان اینکه قبل از انقلاب مواد اولیه موثر دارو نیز از خارج به کشور وارد میشد، گفت: با پیروزی انقلاب کارخانههای تولید دارو از دست شرکتهای داروسازی گرفته شد و از همان ابتدا چون کشور وارد جنگ تحمیلی شده بود و از طرفی تحریم هم بودیم، بنابراین دانشمندان ایرانی رو به ساخت و تولید دارو و مواد اولیه آن آوردند بهطوری که خوشبختانه اکنون حدود 70 درصد مواد اولیه ساخت دارو در کشور تولید میشود.
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی افزود: پیشرفت کشور در تولید دارو پس از انقلاب بر کسی پوشیده نیست آن هم داروهایی حیاتی یا داروهایی که نیاز بیماران خاص است و فناوری و دانش آن در دست چند کشور است ولی ایران توانسته است در این عرصه پیشرفت قابل توجهی کند.
وی در ادامه اظهار داشت: در بخش نانودارو نیز ایران پیشرفت خوبی کرده است و اگر مدیریت در تولید دارو بخوبی انجام شود و نیازهای مالی داروسازان به موقع و به درستی تامین شود، شاهد کمبود دارو در کشور نخواهیم بود، چرا که دانش ساخت انواع دارو در کشور وجود دارد.
* انقلاب تولید دارو در کشور
دانش ساخت انواع دارو در کشور موجب شده کشورمان در این بخش متکی به بیگانگان نباشد. طبق اظهارات رئیس سازمان تدارکات پزشکی هلالاحمر، در سالهای پس از پیروزی انقلاب گامهای بلندی در عرصه داروسازی و تجهیزات پزشکی برداشته شد و اگر ایجاد این توانمندیهای بومی نبود، مطمئناً یکی از مشکلات ما تامین دارو بود. پیشرفتها در این صنعت مهم و حیاتی در کشور اکنون به گونهای است که در زمینه ساخت و تامین دارو متکی به خارج نیستم و بسیاری از داروهای دانشبنیان و هایتک نیز در کشور با تکیه بر دانش بومی خودمان تولید میشود. به گفته محمدرضا شانهساز، این اتفاق به سادگی رخ نداده است به طور مثال قبل از پیروزی انقلاب فقط 4 دانشکده داروسازی داشتیم که داروساز عمومی تربیت میکردند اما اکنون 25 دانشکده داروسازی داریم که دورههای فوقتخصصی را نیز آموزش میدهند. از طرفی نیز اکنون نیازی به دانش فنی و واردات متخصصان داروسازی نداریم، در حالی که قبل از پیروزی انقلاب 25 درصد دارویی که اسماً در داخل تولید میشد هم متخصصان خارجی تولید میکردند و کارهای اصلی هم به داروسازان ایرانی سپرده نمیشد. اگر امروز به سرعت در ایجاد دستاوردها گام برمیداریم به پشتوانه زیرساخت علمی و پژوهشی است که در سالهای پس از پیروزی انقلاب در کشور ما شکل گرفته است.
تعداد کارخانههای داروسازی اکنون از کمتر از 30 کارخانه در پیش از انقلاب به 200 کارخانه رسیده و همه خطوط داروسازی مورد نیاز در کشور راهاندازی شده است. علاوه بر این در زمینه توزیع دارو قریب به 70 شرکت دارویی داریم که در اقصی نقاط کشور پخش سراسری را با قیمت واحد و یکسان انجام میدهند. این در حالی است که پیش از انقلاب ۲ شرکت پخش دارو داشتیم و مابقی فروشهای بنگاهی و عمده بود و در هر شهری در شرایط کاملا غیراستاندارد، دارو را عرضه میکردند.
رئیس سازمان تدارکات پزشکی هلالاحمر گفت: قبل از پیروزی انقلاب تعداد داروخانهها به زحمت به هزار واحد میرسید اما اکنون 17 هزار و 500 داروخانه در کشور داریم که عمدتا توسط بخش خصوصی دایر شده و در اقصی نقاط کشور سرویسدهی دارد.