کاسبان تحریم جشنواره

گروه فرهنگ وهنر: همان‌طور که دهه فجر در حقیقت ۱۱ روز است، جشنواره فجر چهل‌وچهارم هم امسال در ۱۱ روز برگزار شد. همه چیز از مضرب ۱۱ بود؛ از عدد سن و سال خود جشنواره که بگذریم، تعداد فیلم‌ها هم ۳۳ اثر بلند بود و در ۱۱ روز باید هر روز 3 فیلم نمایش داده می‌شد. حالا که به اواخر جشنواره نزدیک‌ می‌شویم، می‌توان کم‌وبیش حس کرد که انگار قرار بوده این عدد ۳۳ فیلم و روزی 3 نمایش به هر ترتیب حفظ شود و معیار اصلی، تعداد آثار واجد کیفیت‌های لازم برای حضور در این رویداد نیست، بلکه تناسب عددی است. به عبارتی، اگر ما به جای ۳۳ فیلم، مثلاً ۳۰ فیلم شایسته حضور در فجر داشتیم، باید 3 فیلم ناشایست هم به فهرست اضافه می‌شدند تا این ترتیب بهم نخورد و از آن سو اگر ۳۶ فیلم شایسته داشتیم، ۳ فیلم باید از حضور بازمی‌ماندند تا همچنان این عدد سر جایش باقی بماند. البته با تاسف باید گفت ظاهرا مورد اول اتفاق افتاده است، نه مورد دوم. یعنی تعداد فیلم‌های شایسته حضور در جشنواره فجر کمتر از ۳۳ عدد بود. در نهمین روز از جشنواره و تحت شرایطی که بخش قابل توجهی از فیلم‌ها دیده شده‌اند، کم‌کم می‌شود چنین موضوعی را با قاطعیت بیشتری گفت. در این روز برای اصحاب رسانه در اولین سانس در سینما ملت فیلم «خواب» نمایش داده شد به کارگردانی مانی مقدم؛ فیلمی با بازی رضا عطاران، مریلا زارعی و هدی زین‌العابدین که به‌رغم حضور عطاران، کاملا برخلاف تصوراتی که می‌شد، به هیچ‌وجه جنبه طنز نداشت. رضا عطاران از پس این نقش برآمده بود، همچنانکه پیش از این هم بارها نقش‌های جدی را بازی کرده است؛ از جمله فیلم «قرنطینه» که حدود ۲۰ سال پیش ساخته شد یا فیلم «روشن» به کارگردانی روح‌الله حجازی. با این حال بازی ویژه‌ای ارائه نداد و انتخاب شدنش برای این نقش هم با توجه به هاله‌ای که دور چهره او به عنوان یک کمدین مشهور وجود دارد، خیلی عجیب بود. قبلا قرار بود خواب در روز دوم جشنواره برای اهالی رسانه در سینما ملت اکران شود ولی جایش را به فیلم دیگری داد، چون می‌گفتند آماده نمایش نیست اما همان روز در برج میلاد نمایش داده شد. هیچ‌کس نمی‌تواند درباره این موارد از کسی شکایت کند و اگر هم بکند اتفاق خاصی رخ نخواهد داد. جشنواره امسال پر بود از این نوع موارد و برای هر سینمایی ۴ تا ۵ بار جدول نمایش فیلم‌ها به طور اساسی تغییر کرد. بعضی از این تغییرات را می‌شد به تاخیر در کامل شدن مراحل فنی فیلم‌ها نسبت داد اما در موارد بسیار دیگری کاملاً واضح بود که دلایل دیگری در کار است. فیلمسازها معمولاً علاقه دارند آثارشان نه در روزهای اول، بلکه در روزهای میانی یا اواخر جشنواره نمایش داده شود، چراکه ذائقه اهالی رسانه در روزهای اول هنوز به جشنواره عادت نکرده و ایرادهای بیخودی می‌گیرند. این البته حرف بیراهی نیست اما قرار هم نیست هر کس پارتی داشت یا توانست رایزنی بهتری انجام بدهد، حتی اگر نوبت‌های مربوط به روزهای اول را به او اختصاص داده‌اند، بیاید و زمان نمایش فیلمش را تغییر دهد. نشست خبری فیلم «خواب» با حضور کارگردان و 2 نفر از عوامل فنی‌اش برگزار شد. خواب فیلم پیچیده‌ای بود که لایه‌های روانشناختی و اجتماعی داشت و کارگردان آن هم بسیار به توضیح دادن در مورد این زیرلایه‌ها مشتاق بود و در نشست خبری فیلمش شروع کرد به توضیح دادن درباره آن و به نوعی نقد و تفسیر کاری که ساخته بود. پیش از نمایش فیلم هم کسی توقع نداشت که بازیگران آن به نشست بیایند؛ خصوصاً در مورد هدی زین‌العابدین که طی همین روزها مواضعی در این باره گرفته بود و این در تناقض با حضور او در فهرست داوران جشنواره جهانی فجر است که 2 ماه پیش برگزار شد. هدی زین‌العابدین به هیچ‌وجه در قد و قواره داوری یک جشنواره بین‌المللی نبود اما با اینکه چنین جایگاهی را برای اولین بار در کشور خودش به او دادند، 2 ماه بعد حاضر نشد حتی در حد حضور در نشست خبری، با جشنواره فجر و دبیرخانه آن کنار بیاید.
این کار نامی نمی‌تواند داشته باشد جز کاسبی توجه با تحریم جشنواره‌ای که 2 ماه پیش از آن دستمزد داوری گرفته بود! رضا عطاران هم سال گذشته در نشست خبری فیلم صددام به دلیل شوخی با یکی دیگر از بازیگران حاشیه‌های فراوانی ایجاد کرد، چراکه خبرنگاران این رفتارها را بی‌توجهی به خودشان و نوعی توهین تلقی کرده بودند. حالا به نظر می‌رسد او تنها کسی باشد که مسائل سیاسی را بهانه‌ای برای نیامدن به جشنواره می‌کند تا با خبرنگاران رودررو نشود. دومین فیلم به نمایش درآمده در روز نهم جشنواره برای رسانه‌ها، «آرامبخش» بود به کارگردانی سعید زمانیان که پیش از این اعلام کرده بوده به جشنواره فجر نمی‌آید و این تصمیمش را شخصی دانست، نه بیانیه‌ای رسمی از طرف عوامل فیلم. نهایتاً در نشست خبری این فیلم هم فقط تهیه‌کننده‌اش حاضر بود؛ تک و تنها.
او گفت یکی از عوامل فیلم‌شان در اتفاقات دی‌ماه کشته شده است و در حالی که با لباس مشکی در نشست حضور داشت، گفت این حضور را بابت احترام به اهالی رسانه انجام داده و دلیل نیامدن باقی عوامل هم مشخص است و توضیحی لازم ندارد.
طبیعتاً خبرنگاران هم سوال خاصی نداشتند که از تهیه‌کننده بپرسند و این نشست خیلی زود به پایان رسید. سومین نشست خبری مربوط به فیلم «سقف» بود؛ اثری درباره جنگ ۱۲ روزه به کارگردانی ابراهیم امینی که سال گذشته با «چشم‌بادومی» برای نخستین بار در فجر حاضر شد. سقف ربط چندانی به جنگ نداشت و انگار داستانی رمانتیک و نیمه‌کمدی را در ابتدا و انتها با تغییراتی جزئی به جنگ ۱۲ روزه ربط داده‌اند. کیفیت کار هم مطلوب منتقدان نبود. ابراهیم امینی سال‌ها برای فیلمسازان دیگر از جمله محمدحسین مهدویان فیلمنامه می‌نوشت اما حالا در نگارش فیلمنامه این اثر، با کسانی دیگر همکار بود. علی‌محمد حسام‌فر، نویسنده «سقف» در نشست خبری این فیلم گفت: اگر اعتقاد دارید فیلمنامه‌های ابراهیم امینی افت کرده تقصیر من است. فکر می‌کنم «چشم بادومی» جسورانه‌تر بود. کمی آن سوتر از سینما ملت، فیلم «کوچ» در برج میلاد به نمایش درآمد و پسر شهید سلیمانی، برادر ایشان و دختران‌شان هنگام نمایش اثر حضور داشتند و به ایراد سخن پرداختند. امسال هر نوع مراسمی از این قبیل را به برج میلاد منتقل کرده‌اند و دلیل این اتفاق در حالی که بازیگران چندانی هم در سینما ملت حضور پیدا نمـی‌کنند، کمـی عجیب است. آیا فضای خلوت‌تر، کم‌شوق‌تر و بی‌رونق برای برگزاری فجر چهل‌وچهارم مناسب‌تر دانسته می‌شود؟ اندکی عجیب است.