روند منفی رشد جمعیت کشور از سال 1415

گروه اجتماعی: مطابق اعلام مرکز آمار، میزان ولادت طی ۴ سال گذشته در حالی با روند کاهشی همراه بوده است و از سالانه یک میلیون و ۱۱۶ هزار نفر به کمتر از ۹۸۰ هزار مورد رسیده که این روند کاهشی در ۶ ماه نخست امسال نیز حفظ شده است؛ کاهشی که تهدید‌کننده است و چنانچه میزان فرزندآوری در کشور افزایش نیابد ایران در 2 دهه آینده به کشورهای پیر جهان ملحق می‌شود. اینکه چرا طی سال‌های اخیر میزان فرزندآوری در مقابل دهه‌های گذشته بشدت افت کرده است ناشی از عوامل متعددی است که به گفته کارشناسان و پژوهشگران تغییر سبک زندگی، وضعیت نامناسب اقتصادی، افزایش سن ازدواج و ترس از آینده برای اشتغال فرزندان موجب شده معنای فرزند در ذهن برخی زوج‌های ایرانی تغییر کند و فرزندآوری به تصمیمی دشوار و همراه با دلهره تبدیل شود. بر اساس آمارهای رسمی، میزان باروری در کشور طی چند دهه گذشته به زیر سطح جانشینی رسیده است؛ یعنی به ‌طور متوسط هر زن کمتر از ۲ فرزند به دنیا می‌آورد. این وضعیت باعث نگرانی‌هایی درباره آینده جمعیت، ترکیب سنی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن شده است. آمارها گویای این است که طی ۲ دهه اخیر بیشتر خانواده‌ها به دلیل تغییر نگرش‌ها برخلاف دهه‌های گذشته به سمت تک‌فرزندی رو آورده‌اند. از طرفی نیز بخش عمده‌ای از زنان در کشور به دلیل بالا رفتن سن ازدواج دچار ناباروری شده‌اند که این مسائل در کنار هزینه‌های بسیار بالای زندگی تاثیر بسزایی بر افت نرخ فرزندآوری در کشور برجا گذاشته است. این در حالی است که نتایج پیمایش‌های ملی نشان می‌دهد ایرانیان به ‌طور میانگین 2.5 فرزند را ایده‌آل می‌دانند اما نرخ باروری فعلی کشور فاصله‌ای معنادار با این تمایل دارد. به گفته دکتر مرضیه وحیددستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت اگر چه میانگین فرزند ایده‌آل در نگاه مردم 2.5 فرزند است ولی نرخ باروری کل کشور اکنون به حدود 1.44 رسیده است. وی گفت: مردم ایران همچنان نگرش مثبتی به فرزند و خانواده دارند و تمایل درونی به داشتن بیش از ۲ فرزند وجود دارد اما شرایط اقتصادی، نگرانی نسبت به آینده فرزندان، هزینه‌های مسکن، اشتغال و مخارج سال‌های ابتدایی زندگی کودک مانع تحقق این خواسته می‌شود. در چنین شرایطی اگر بتوانیم موانع اقتصادی و اجتماعی را از پیش پای خانواده‌ها برداریم و حمایت‌های مؤثر و ملموس ارائه دهیم، بدون نیاز به تبلیغات گسترده، تمایل واقعی مردم می‌تواند به افزایش نرخ باروری منجر شود. دکتر شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با «وطن امروز» گفت: اگر چه کاهش رشد جمعیت متاثر از عوامل متعددی است اما ایرانیان همچنان علاقه به فرزند و چه بسا فرزند بیشتر دارند ولی از آنجا که از لحاظ اقتصادی درآمدها جوابگوی هزینه‌ها نیست، بنابراین فرزندآوری کمتر شده است. 
وی با بیان اینکه نقش حمایتی مجلس و دولت در تشویق و ترغیب خانوارها برای افزایش فرزندآوری می‌تواند در این زمینه موثر باشد، افزود: وقتی هزینه پوشک بچه سر به فلک می‌کشد یا شیرخشک با افزایش قیمت و حتی در برخی موارد با کمبود همراه است، مردم ترجیح می‌دهند فقط به یک فرزند بسنده کنند. عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه نرخ رشد جمعیت در کشور هنوز به صفر نرسیده است اما با توجه به رسیدن نرخ فرزندآوری به ۷ ‌دهم، شکی نیست با این روند تا سال 1415 جمعیت کشور به 100 میلیون خواهد رسید و از آن پس رشد منفی به دلیل افت شدید جمعیت جوان و افزایش مرگ و میر افراد مسن شروع خواهد شد.  
* رویکرد حمایتی مجلس برای افزایش فرزندآوری
اگرچه چند سالی است قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» در حال اجراست و برای رشد نرخ جمعیت مشوق‌هایی برای خانوارهایی که می‌خواهند صاحب فرزند شوند در نظر گرفته است اما سرعت بالای نرخ تورم و افزایش بی‌حد و حصر هزینه‌های زندگی موجب شده تصمیم‌گیری برای ازدیاد فرزندان در شرایط سخت اقتصادی برای خانوارهایی که صاحب فرزند هستند و تمایل به فرزند بیشتری دارند سخت شود.
 روز گذشته اعلام شد با تصویب نمایندگان مجلس یارانه فرزندان خانواده‌های دهک‌های اول تا چهارم دارای حداقل ۳ فرزند تحت تکفل که هیچ‌کدام از والدین در دستگاه‌ها شاغل نباشند افزایش می‌یابد و ۳ برابر یارانه مصوب می‌شود. نمایندگان مجلس شورای اسلامی در پی بررسی الزامات مصارف لایحه بودجه ۱۴۰۵ با پیشنهاد الحاقی امیرحسین بانکی‌پور، رئیس کمیته جمعیت، زنان و خانواده کمیسیون فرهنگی مجلس به این بخش از لایحه موافقت کردند. براساس این پیشنهاد الحاقی، یارانه فرزندان خانواده‌های دهک‌های اول تا چهارم دارای حداقل ۳ فرزند تحت تکفل که هیچ‌کدام از والدین در دستگاه‌های مذکور در ماده ۲۹ قانون برنامه ۵ ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران شاغل نباشند ۳ برابر یارانه مصوب خواهد بود.
* روند کاهشی ولادت طی ۴ سال اخیر
طبق اعلام مرکز آمار، میزان ولادت طی ۴ سال گذشته روند کاهشی داشته و از سالانه یک میلیون و ۱۱۶ هزار نفر به کمتر از ۹۸۰ هزار مورد رسیده و این روند کاهشی در ۶ ماه نخست امسال هم حفظ شده است. براساس گزارش‌های منتشرشده مرکز آمار ایران، تعداد ولادت‌های ثبت‌شده برحسب جنس و مناطق جغرافیایی در سال ۱۴۰۰ یک میلیون و ۱۱۶ هزار و ۲۱۲ مورد بوده که به تفکیک ۵۷۵ هزار و ۹۵۸ نفر پسر و ۵۴۰ هزار و ۲۵۴ نفر دختر بوده‌اند. 
سال ۱۴۰۱ میزان ولادت کاهش یافته و یک میلیون و ۷۵ هزار و ۲۳۱ مورد ثبت شده که ۵۵۵ هزار و ۸۲۰ نفر پسر و ۵۱۹ هزار و ۴۱۱ نفر دختر بوده‌اند. سال ۱۴۰۲ نیز میزان ولادت‌های ثبت‌شده بر حسب جنس و مناطق جغرافیایی به روند کاهشی خود ادامه داده و به یک میلیون و ۵۷ هزار و ۹۶۴ مورد رسیده که ۵۴۷ هزار و ۹۷۳ نفر پسر و ۵۰۹ هزار و ۹۹۱ نفر دختر بوده‌اند. آنطور که در این گزارش آمده در سال ۱۴۰۳، میزان ولادت‌های ثبت‌شده به زیر یک میلیون رسیده و ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ مورد بوده که از این میزان ۵۰۵ هزار و ۴۰۳ پسر و ۴۷۴ هزار و ۵۲۶ دختر بوده است. همچنین در بهار امسال ۲۱۴ هزار و ۲۲۹ نفر متولد شده‌اند که از این تعداد ۱۱۱ هزار و ۲۴۱ نفر پسر و ۱۰۲ هزار و ۹۸۸ نفر دختر بوده‌اند. در تابستان ۱۴۰۴  هم ۲۴۵ هزار و ۹۸۰ مورد ولادت ثبت شده است که از این تعداد ۱۲۸ هزار و ۱۱۹ نفر پسر و ۱۱۷ هزار و ۸۶۱ نفر دختر متولد شده‌اند. گفتنی است آمار ۶ ماهه ولادت در سال جاری نیز نسبت به مدت مشابه پارسال روند کاهشی خود را حفظ کرده است.