گروه بینالملل: در میانه تهدیدات رئیسجمهور آمریکا علیه ایران، اظهارات مداخلهجویانه وی این بار درباره متحد قدیمی خود یعنی انگلیس جنجال به پا کرده است. دونالد ترامپ بهتازگی از انگلیسیها خواسته است یکی از جزایر فراقلمرو این کشور، یعنی جزیره دیهگو گارسیا در اقیانوس هند را واگذار نکند. ترامپ درباره علت مخالفتش با واگذاری دیهگو گارسیا به احتمال جنگ با ایران اشاره کرده و مدعی شده است اگر ایران تصمیم بگیرد توافقی نکند، ممکن است ایالات متحده مجبور شود از دیهگو گارسیا و فرودگاهی که در فرفورد واقع شده استفاده کند تا حمله متقابل ایران را خنثی کند.
ترامپ در ادامه با لحنی تند به کییر استارمر، نخستوزیر انگلیس هشدار داد امضای قرارداد اجاره ۱۰۰ ساله برای پایگاه نظامی دیهگو گارسیا یک «اشتباه بزرگ» است و تاکید کرد استارمر نباید به هیچ دلیلی کنترل جزیره دیهگو گارسیا را از دست بدهد. ترامپ نوشت: «دیهگو گارسیا را واگذار نکنید! من به نخستوزیر استارمر گفتهام خوب نیست کشورها از طریق پرداخت اجاره مناطق مورد نظر خود را داشته باشند و عقد اجاره ۱۰۰ ساله با هر کسی که ادعای حق، مالکیت و سود دیگو گارسیا را دارد، اشتباه بزرگی خواهد بود!»
جزیره مورد ادعای ترامپ بزرگترین جزیره در مجمعالجزایر چاگوس است که بخشی از قلمرو اقیانوس هند انگلیس محسوب میشود. دولت انگلیس پس از جنگ دوم جهانی مردم چاگوس را مجبور به ترک این منطقه کرد و از دهه ۱۹۷۰ این جزیره به عنوان پایگاه نظامی انگلیس مورد استفاده قرار گرفته. با این حال اوایل اکتبر ۲۰۲۴، لندن مذاکراتی با موریس آغاز کرد تا حاکمیت این جزایر به موریس منتقل شود، هرچند قرار است پایگاه نظامی به مدت ۹۹ سال تحت اجاره انگلیس باقی بماند که این موضوع منوط به تصویب پیمان خواهد بود. جزیره دیهگو گارسیا از موقعیت استراتژیک در عملیاتهای نظامی کشورهای غرب در غرب آسیا برخوردار است و از همین رو ترامپ تلاش دارد کنترل این جزیره همچنان در اختیار انگلیس قرار داشته باشد، چون دیهگو گارسیا میزبان یکی از مهمترین پایگاههای نظامی مشترک انگلیس و آمریکا در اقیانوس هند است.
* نه لندن به واشنگتن
با وجود درخواست آشکار ترامپ از انگلیس درباره ادامه کنترل جزیره دیهگو گارسیا در اقیانوس هند اما بیبیسی در گزارشی نوشت: لندن با درخواست واشنگتن موافق نیست و دولت انگلیس به آمریکا اجازه نمیدهد از پایگاههایش برای حمله احتمالی به ایران استفاده کند.
مشخص است انگلیسیها بشدت نگران پاسخ نظامی ایران در هرگونه تقابل نظامی با آمریکا هستند و شاید یکی از دلایل مخالفت لندن با استفاده از پایگاههایش از سوی آمریکا در حمله احتمالی به ایران، ابعاد واکنش نظامی ایران باشد. بیبیسی همچنین گزارش داد لندن درباره قوانین حقوق بینالمللی محتاط است، چون دستاوردهای اقدام نظامی آمریکا علیه ایران نامشخص است. یک سخنگوی دولت انگلیس با حمایت از فشارهای آمریکا علیه ایران و ادامه روند خصمانه ضدایرانی به بیبیسی گفت لندن فقط از روند دیپلماتیک در تنش هستهای حمایت میکند؛ اظهارنظری که به صراحت نگرانی انگلیس از پاسخ نظامی ایران در هرگونه جنگ احتمالی را نشان میدهد.
البته برخی ناظران رویکرد انگلیس در برابر ایران را متناقض و با دورویی ارزیابی کرده و نوشتهاند اگر واقعا انگلیس اجازه نمیدهد آمریکا از دیهگو گارسیا در جنگ علیه ایران استفاده کند، پس تمرینات نظامی نیروهای انگلیس در پایگاه آکروتیری قبرس برای چیست و چرا جنگندههای انگلیسی در نزدیکی ایران تمرین سوختگیری میکنند؟ سوالی که بیش از هر چیز نشاندهنده رویکرد تناقضآمیز لندن در برابر عملیات نظامی آمریکا علیه ایران است.
از سوی دیگر فاکسنیوز هم به نقل از تایمز، به اختلاف لندن و واشنگتن درباره استفاده از جزیره دیهگو گارسیا در جنگ با ایران پرداخت و نوشت: لندن بشدت مانع استفاده دولت ترامپ از پایگاههای هوایی خود برای حمله احتمالی به ایران شده است، چون به اعتقاد لندن اقدامات نظامی ترامپ علیه ایران ممکن است نقض قوانین بینالمللی را به همراه داشته است. بر اساس گزارش تایمز، استارمر در گفتوگوی تلفنی به ترامپ گفته است لندن اجازه نخواهد داد از تأسیسات انگلیس در جزیره «دیگو گارسیا» و پایگاه نیروی هوایی سلطنتی «فرفورد» در گلاسترشر(در خاک انگلیس) برای حمله به ایران استفاده شود.
روزنامه تایمز همچنین گزارش داد آمریکا نه فقط به دنبال استفاده از دیهگو گارسیا در اقیانوس هند است، بلکه همزمان روی استفاده از پایگاه فرفورد نیروی هوایی سلطنتی انگلیس هم حساب باز کرده. پایگاه فرفورد در انگلیس قرار دارد و میزبان ناوگان بمبافکنهای سنگین آمریکا در اروپاست اما طبق گزارش روزنامه تایمز، مقامات انگلیسی نگران هستند اجازه دادن به آمریکا برای استفاده از پایگاههای نیروی هوایی سلطنتی برای حمله نظامی علیه ایران، ممکن است قوانین بینالمللی را نقض کند.
با این حال تایمز نوشت برنامههای آمریکا برای حمله احتمالی علیه ایران با استفاده از پایگاه دیهگو گارسیا و پایگاه نیروی هوایی سلطنتی فرفورد در انگلستان، تنها در صورت موافقت و مجوز لندن میتواند عملیاتی شود و تا زمانی که دولت انگلیس مجوز صادر نکند، آمریکا قادر نخواهد بود از دیهگو گارسیا یا پایگاه فرفورد نیروی هوایی سلطنتی انگلیس استفاده کند. به گزارش تایمز، بر اساس توافقهای قبلی لندن با واشنگتن، پایگاههای مشترک نظامی انگلیس و آمریکا تنها در صورتی میتوانند برای عملیات نظامی علیه کشورهای سوم استفاده شوند که از پیش با دولت انگلیس هماهنگ شده باشد.
* از بهترین کار تا حماقت بزرگ!
به این موضوع نیز باید توجه داشت که به طور کلی رویکرد ترامپ درباره جزیره دیهگو گارسیا بسیار متناقض و بیثبات است. پیش از این در اوایل تابستان، انگلیس واگذاری جزیره دیهگو گارسیا به موریس و سپس اجاره ۹۹ ساله با هزینه ۱۰۱ میلیون پوندی را اعلام کرده بود. در آن زمان رئیسجمهور آمریکا درباره این توافق گفته بود این بهترین کاری است که نخستوزیر استارمر میتوانست انجام دهد. ترامپ اما اکنون واگذاری دیهگو گارسیا توسط انگلیس را حماقت بزرگ توصیف کرده است.
جالب است تابستان در زمانی که انگلیس توافق واگذاری دیهگو گارسیا به موریس را امضا کرده بود، «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا بیانیهای رسمی صادر و حمایت کامل دولت آمریکا را از این توافق اعلام کرد، با این حال اکنون ترامپ مواضع خود را تغییر داده و در حال فشار بر لندن برای لغو همان توافقی است که چند ماه پیش از آن حمایت کرده بود. خبرگزرای رویترز هم گزارش داد «ایوت کوپر» وزیر خارجه انگلیس روز جمعه در واشنگتن با وزیر خارجه آمریکا دیدار کرد و اختلاف درباره واگذاری جزیره دیهگو گارسیا یکی از محورهای مذاکرات لندن - واشنگتن بود.
با این حال «ایان پوک» (Ian Puock) تحلیلگر نظامی و ژئوپلیتیک مستقر در لندن که به عنوان یکی از برجستهترین کارشناسان انگلیسی در زمینه مسائل نظامی شناخته میشود و متخصص روابط انگلیس - آمریکا و عملیات پنهان و استراتژیهای غرب در خاورمیانه است، در یک برنامه تلویزیونی درباره توافق واگذاری جزیره دیه گو گارسیا به موریس تاکید کرد این توافق عمدتاً نمایشی و سیاسی است؛ چون لندن کنترل عملیاتی پایگاه را برای حداقل ۹۹ سال حفظ میکند. او توضیح داد: «این واگذاری فقط روی کاغذ است و ما در آنجا هنوز پایگاه نظامی داریم و حرف اصلی را در سیاست محلی میزنیم، این واگذاری تأثیر عملی روی عملیات نظامی انگلیس ندارد».
* اختلاف دامنهدار واشنگتن - لندن
دیهگو گارسیا از دهه ۱۹۷۰ میزبان یک پایگاه هوایی استراتژیک است که توسط ایالات متحده و انگلیس ساخته شد اما از همان ابتدا آمریکا کنترل کامل این پایگاه را در توافقی از انگلیس به دست گرفت و قرار است توافق فعلی حداقل تا سال ۲۰۳۶ پابرجا بماند. با این حال در بحبوحه اختلاف بین لندن و واشنگتن، آینده این جزیره همچنان نامشخص است و معلوم نیست چه بر سر پایگاه نظامی مشترک آمریکا و انگلیس خواهد آمد!
سال گذشته، یکسوم ناوگان بمبافکنهای رادارگریز B-2 آمریکا در دیهگو گارسیا مستقر شدند. همچنین ۲۵۰۰ پرسنل نظامی در پایگاه دیهگو گارسیا مستقر هستند که اکثر آنها آمریکایی و اقلیتی انگلیسی هستند. این پایگاه از ارزش استراتژیک قابل توجهی برای عملیات ایالات متحده در منطقه برخوردار است و نقشی کلیدی در جنگهای افغانستان و عراق ایفا کرد.
همچنین گزارش شده است سازمان سیا در دیهگو گارسیا بازداشتگاههای مخفیای را اداره میکند که بخشی از شبکه پایگاههای سیا در خارج از قلمرو ایالات متحده است و مظنونان تروریسم در آنجا نگهداری و تحت بازجویی خشن قرار میگیرند.
آوریل سال گذشته میلادی، ترامپ یکسوم ناوگان B-2 را که قادر به حمل بمب سنگرشکن معروف به «مادر سنگرشکنها» بود، به این جزیره فرستاد؛ اقدامی که به طور گسترده به عنوان هشداری به ایران تلقی شد. در نهایت بمباران تأسیسات هستهای ایران توسط جنگندههایی انجام شد که از ایالات متحده برخاستند، نه دیهگو گارسیا.
جزیره بمبافکنها
دیهگو گارسیا جزیرهای کوچک است که تنها ۳۰ کیلومتر مربع مساحت دارد اما بزرگترین جزیره از تقریباً ۶۰ جزیرهای است که مجمعالجزایر چاگوس را در اقیانوس هند مرکزی تشکیل میدهند. دیهگو گارسیا همچنین تنها جزیره مسکونی انگلیس در اقیانوس هند و در حال حاضر میزبان پایگاه نظامی انگلیس و آمریکاست و چون حجم زیادی از بمبافکنهای آمریکا در این جزیره مستقر است، به جزیره بمبافکنها معروف است.
موقعیت دیهگو گارسیا: جنوب خط استوا و در مرکز اقیانوس هند، در فاصله ۲۰۰۰ کیلومتری هند، ۳۵۰۰ کیلومتری آفریقا و شرق اندونزی، ۴۵۰۰ کیلومتری خلیج فارس و ۵۰۰۰ کیلومتری استرالیای غربی
سال ۱۵۱۲: کشف دیهگو گارسیا توسط ملوانان پرتغالی
تا اواخر قرن هجدهم: بدون سکنه باقی ماند.
اوایل قرن نوزدهم: مورد استفاده توسط فرانسویها به عنوان محل نگهداری جذامیان و نیز کشت نارگیل
انتقال به انگلیس: پس از جنگهای ناپلئونی به انگلیس منتقل شد و تا سال ۱۹۶۵ بخشی از مستعمره انگلیس در موریس به شمار میرفت.
1968: استقلال موریس از انگلیس و جدایی دیهگو گارسیا از موریس به عنوان بخشی از قلمرو اقیانوس هند انگلیس صورت گرفت.
جمعیت: سال ۱۹۶۶، جزیره دیهگو گارسیا دارای ۹۲۴ نفر جمعیت بود که بیشتر شامل کارگران مزارع نارگیل بودند اما بین سالهای ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۳، ساکنان بومی به طور اجباری از این منطقه اخراج شدند تا فضا برای ساخت پایگاه نظامی انگلیس فراهم شود. جمعیت فعلی دیهگو گارسیا از پرسنل نظامی و پیمانکاران فنی تشکیل شده است.
رد مالکیت انگلیس: سال ۲۰۱۹ دیوان بینالمللی دادگستری اعلام کرد اداره مجمعالجزایر چاگوس از جمله جزیره دیهگو گارسیا به وسیله انگلیس غیرقانونی است. سازمان ملل متحد از این تصمیم حمایت کرد، ولی لندن این حکم را غیرالزامآور دانست و آن را نپذیرفت.
توافق انگلیس: سال 2024 لندن توافق کرد مالکیت دیهگو گارسیا را به موریس واگذار کند و در ازای آن موریس قرارداد ۹۹ ساله با لندن برای استقرار نظامی انگلیس در این جزیره منعقد کند. این توافق هنوز به طور کامل امضا نشده و امضای آن در لندن محل اختلاف واقع شده است.
* اهمیت دیهگو گارسیا برای آمریکا
از دهه 1970 انگلیس از آمریکا برای ساخت پایگاه نظامی مشترک دعوت کرد و این پایگاه نظامی مشترک همچنان در دیهگو گارسیا فعال است. اهمیت این جزیره برای آمریکاییها شامل موارد ذیل است:
یکی از ۲ پایگاه اصلی بمبافکنهای ایالات متحده در منطقه هند - آرام، محل استقرار پایگاه نیروی هوایی اندرسن در گوآم و نزدیکی آن به ذخایر نفتی خلیجفارس از جمله دلایل اهمیت این جزیره است.
این جزیره همانند یک «ناو هواپیمابر غرقناشدنی» برای آمریکا در طول انقلاب ایران، حمله عراق به کویت و جنگهای اول و دوم خلیج فارس نقش ایفا کرد.
ایستگاه جهانی نیروی هوایی آمریکا که فرستنده فرکانس بالا است در این جزیره قرار دارد و از راه دور توسط پایگاه شکاری اندروز در مریلند آمریکا کنترلمیشود.
نیروی دریایی آمریکا یک ایستگاه مخابرات از راه دور در دیهگو گارسیا دارد و این ایستگاه بستر ارتباطات رادیویی و خدمات شبکهای محلی را برای نیروهای مستقر در محدوده تحت عملیات فراهم میکند.