همزمان با تحولات سیاسی و امنیتی منطقه، موج تازهای از جنگ روانی علیه افکار عمومی ایران در فضای مجازی شکل گرفته است؛ موجی که با تمرکز بر القای «خطر قریبالوقوع جنگ»، «فروپاشی اقتصادی» و «التهاب در بازار ارز» تلاش دارد فضای روانی جامعه را ملتهب کند.
بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از این فضاسازیها توسط کانالهای بینامونشان در پیامرسانها، به ویژه تلگرام و اینستاگرام، هدایت میشود؛ کانالهایی که بدون هویت مشخص، اما با خط خبری همسو، روزانه انبوهی از اخبار تأییدنشده را به نقل از منابع خارجی منتشر میکنند.
در این کانالها، به صورت مستمر اخباری به نقل از منابعی همچون "آکسیوس"، "وال استریت ژورنال"، "رویترز"، "سیانان"، "هاآرتص"، "یدیعوت آحارونوت" و "میدلآیستآی" منتشر میشود. همچنین ارجاع مکرر به مواضع یا اظهارات منتسب به مقاماتی در کاخ سفید، وزارت خارجه آمریکا یا مقامات رژیم صهیونیستی، بدون ذکر جزئیات دقیق و قابل راستیآزمایی، بخش ثابتی از این محتواهاست.
در موارد متعدد نیز اظهاراتی به نام ترامپ یا نتانیاهو و حتی تحلیلهایی منسوب به لارنس نومن به صورت تقطیعشده و خارج از بستر اصلی منتشر میشود؛ محتواهایی که اغلب با تیترهای هیجانی و قطعی درباره «زمان حمله»، «آغاز درگیری» یا «تصمیم نهایی برای جنگ» همراه است.
از نرخسازی موهومی تا التهاب ارزی
تا پیش از این، اعلام نرخهای موهومی ارز و طلا توسط برخی کانالهای تلگرامی یکی از چالشهای جدی بازار بود؛ اقدامی که به ایجاد انتظارات تورمی و تشدید رفتارهای هیجانی در بازار منجر میشد؛ اما اکنون به نظر میرسد سطح عملیات روانی از «نرخسازی» فراتر رفته و به «فضاسازی امنیتی» برای اثرگذاری بر بازار ارز رسیده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند بازار ارز بیش از آنکه به متغیرهای واقعی واکنش نشان دهد، به انتظارات پاسخ میدهد و عملیات روانی هدفمند میتواند با ایجاد «ترس از آینده»، به نوسانات کوتاهمدت دامن بزند.
پروژه القای ناامیدی و فروپاشی روانی
بررسی محتوای منتشرشده در این کانالها نشان میدهد علاوه بر حوزه اقتصادی، تمرکز ویژهای بر القای ناامیدی سیاسی و امنیتی وجود دارد. استفاده مکرر از کلیدواژههایی مانند «فروپاشی قریبالوقوع»، «حمله حتمی»، «تصمیم قطعی برای درگیری» و «ناتوانی کامل در مدیریت بحران» نشاندهنده تلاش برای شکلدهی به یک تصویر تاریک و بیثبات از آینده است.
بهگفته برخی تحلیلگران رسانه، آنچه در حال وقوع است، صرفاً انتشار شایعه نیست، بلکه یک «کمپین هماهنگ» با هدف تضعیف سرمایه اجتماعی و ایجاد فرسایش روانی در جامعه است؛ کمپینی که با تکرار مستمر، بمباران خبری و استفاده از منابع ظاهراً معتبر خارجی، سعی در القای قطعیت به سناریوهای تأییدنشده دارد.
عبور از تلگرام؛ ورود پیامکهای مشکوک
در تحولی نگرانکننده، اخیراً گزارشهایی از ارسال پیامکهایی با محتوای مشابه این فضاسازیها به برخی شهروندان منتشر شده است؛ پیامکهایی که با ادبیات هشدارآمیز و با اشاره به «وقوع قریبالوقوع جنگ» یا «لزوم اقدام فوری برای حفظ داراییها» تلاش دارند سطح اضطراب عمومی را افزایش دهند.
گسترش این عملیات از بستر شبکههای اجتماعی به بستر پیامک، نشاندهنده تلاش برای دسترسی مستقیمتر و گستردهتر به شهروندان است؛ اقدامی که شائبه سازمانیافتگی و پشتیبانی فنی این جریان را تقویت میکند.