آزمون عدالت

طناز مقدم: فوتبال، سال‌ها تلاش کرده خود را فراتر از سیاست معرفی کند؛ زبانی جهانی که مرز نمی‌شناسد اما حالا همان نهادهایی که مدعی بی‌طرفی بودند، در قلب یک پرونده حقوقی قرار گرفته‌اند که می‌تواند تصویر آنها را برای همیشه تغییر دهد. جیانی اینفانتینو و الکساندر چفرین، ۲ چهره‌ای که در رأس هرم فوتبال جهان و اروپا ایستاده‌اند، اکنون با اتهامی روبه‌رو شده‌اند که هیچ ارتباطی با زمین مسابقه ندارد، بلکه مستقیماً به مفاهیمی چون جنگ، مسؤولیت و عدالت گره خورده است. بر اساس گزارشی که روزنامه ورزشی فرانسوی اکیپ منتشر کرده، یک پرونده حقوقی مفصل علیه رئیس فیفا و رئیس یوفا در دادگاه کیفری بین‌المللی ثبت شده است. این پرونده که در قالب سندی در بیش از ۱۰۰ صفحه تنظیم شده، آنها را به مشارکت غیرمستقیم در جنایات مرتبط با سرزمین‌ اشغالی فلسطین متهم می‌کند؛ اتهامی که اگرچه هنوز در مرحله بررسی است اما از همین حالا توجه گسترده افکار عمومی را به خود جلب کرده است.
* سکوت جنایت‌بار
یکی از محورهای اصلی این شکایت، به نحوه برخورد نهادهای فوتبال با بحران‌های مختلف بازمی‌گردد. شاکیان معتقدند استانداردهای دوگانه‌ای در تصمیم‌گیری‌ها وجود دارد. آنها به این موضوع اشاره کرده‌اند که در جریان جنگ روسیه و اوکراین، فیفا و یوفا فقط ظرف چند روز، فوتبال روسیه را از حضور در رقابت‌های بین‌المللی محروم کردند اما در شرایطی که زیرساخت‌های ورزشی در مناطق فلسطینی آسیب دیده و شمار زیادی از ورزشکاران جان خود را از دست داده‌اند، چنین تصمیمی درباره اسرائیل اتخاذ نشد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این پرونده، صدها ورزشکار فلسطینی در سال‌های اخیر شهید و بسیاری از امکانات ورزشی نیز نابود شده‌اند. با این حال، باشگاه‌های صهیونیستی همچنان اجازه حضور در مسابقات رسمی را دارند. این موضوع، به باور شاکیان، نشان‌دهنده بی‌تفاوتی ساختاری از سوی مدیران فوتبال جهانی است.
* ائتلافی برای پیگیری عدالت
این شکایت تنها از سوی یک نهاد یا گروه خاص مطرح نشده است. مجموعه‌ای از سازمان‌های ورزشی و حقوق بشری، از جمله نهادهای فعال در ایرلند و اسکاتلند، همراه با گروه‌های مدافع حقوق بشر و برخی بازیکنان و باشگاه‌های فلسطینی، در تنظیم این پرونده نقش داشته‌اند. این ائتلاف تلاش کرده با ارائه مستندات، توجه دادگاه را به «نقض اصول انسانی در چارچوب فوتبال» جلب کند. در متن این شکایت، به موضوع برگزاری مسابقات در مناطقی اشاره شده که از نظر حقوق بین‌الملل مورد اختلاف هستند. همچنین انتقاد شده ساختارهای مدیریتی فوتبال اروپا و جهان، با ادامه همکاری با برخی باشگاه‌ها، عملاً شرایطی را ایجاد کرده‌اند که این روند بدون تغییر ادامه یابد.
* فوتبال در آستانه یک آزمون تاریخی
آنچه این پرونده را متفاوت می‌کند، تنها محتوای آن نیست، بلکه پیامدهای احتمالی آن است. برای نخستین‌بار، مدیران ارشد فوتبال جهان در چنین سطحی با چالش حقوقی روبه‌رو شده‌اند. حتی اگر این پرونده به محکومیت منجر نشود، خودِ مطرح شدن آن، پرسش‌های مهمی را درباره نقش و مسؤولیت نهادهای ورزشی ایجاد کرده است.
فیفا و یوفا که همواره خود را حافظ ارزش‌های حقوق بشر معرفی کرده‌اند، اکنون در موقعیتی قرار دارند که باید از تصمیمات و عملکرد خود دفاع کنند. این پرونده، صرفاً یک دعوای حقوقی نیست؛ آزمونی است برای اعتبار ساختارهایی که ادعا می‌کنند فوتبال را نمایندگی می‌کنند. در نهایت، نتیجه هرچه باشد، یک واقعیت روشن است: فوتبال دیگر نمی‌تواند خود را کاملاً جدا از جهان اطرافش تعریف کند. زمانی که توپ می‌چرخد، همه چیز به نظر ساده می‌آید اما بیرون از زمین، واقعیت‌ها پیچیده‌تر از آن است که بتوان آنها را نادیده گرفت.