امیرعباس نوری: 1- آرایش نظامی آمریکا در غرب آسیا زمینه یک حمله نظامی گسترده را علیه ایران فراهم کرده است. اگر تصمیم نهایی ترامپ، حمله باشد، تجهیزاتی که او طی بیش از ۴۰ روز گذشته به منطقه آورده، زمینه لازم را برای انجام این حمله فراهم آورده، ضمن اینکه بر اساس گزارشات، ارسال سلاح به منطقه متوقف نشده و کماکان ادامه دارد. بنابراین بر اساس شواهد و قرائن موجود، آرایش نظامی آمریکا در منطقه، به گونهای است که گزینه حمله آمریکا را معتبر کرده است. تحرکات نظامی ایران نیز به گونهای است که نشان میدهد خود را برای رویارویی نظامی با آمریکا آماده کرده است. ایران همه آنچه را برای دفاع همهجانبه در برابر حمله احتمالی آمریکا لازم بوده، انجام داده و تدارک دیده است. در نتیجه، به لحاظ آرایش نظامی، طرفین در آستانه یک درگیری نظامی هستند.
2- با وجود گسیل تجهیزات متنوع به سمت ایران اما گزینه جنگ گسترده و طولانی، همچنان مهمترین نگرانی آمریکا درباره حمله به ایران است. والاستریت ژورنال روز دوشنبه به نقل از مقامات آمریکا فاش کرد پنتاگون نگرانی خود را درباره یک عملیات نظامی طولانیمدت علیه ایران ابراز کرده است. این روزنامه افزود: وزارت جنگ آمریکا معتقد است طرحهای جنگی علیه ایران خطرناک است.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، پنتاگون همچنین به ترامپ گفته است یک کارزار طولانی علیه ایران میتواند خسارات سنگینی به نیروها و ذخایر مهمات آمریکایی وارد کند. فارغ از صحت و سقم گزارش والاستریت ژورنال و اهداف پنهان انتشار این گزارش در این مقطع حساس، موضوع تبعات یک کارزار نظامی گسترده و طولانی، یکی از نگرانیهای جدی ارتش آمریکا نسبت به جنگ با ایران است. جدا از شواهد میدانی و ارزیابی قابلیتهای دفاعی و بازدارندگی ایران، بررسی اخبار مربوط به حمله نظامی به ایران نیز نشان میدهد در مقاطع مهم، پنتاگون نسبت به پیامدهای جنگ، نگرانیهای جدی خود را به ترامپ ابراز کرده است. یک هفته پس از وقوع آشوبهای ۱۸ و ۱۹ دی در ایران، موضوع حمله نظامی آمریکا به بهانه حمایت از مردم ایران، بسیار جدی شد. چهارشنبه ۲۴ دی، رسانههای آمریکایی از قریبالوقوع بودن این حمله خبر دادند. خبرگزاری رویترز آن زمان گزارش داد این حمله طی ۲۴ ساعت آینده انجام خواهد شد. اظهارات ترامپ نیز نشان میداد او آماده صدور فرمان حمله است. با این حال از بعدازظهر پنجشنبه ۲۵ دی، زمزمههای عقبنشینی آمریکاییها از حمله شنیده شد. شامگاه پنجشنبه فاکسنیوز، رسانه جریان تندرو و جنگطلب آمریکا و اصلیترین رسانه حامی ترامپ، در اقدامی عجیب با وزیر امور خارجه کشورمان مصاحبه کرد. «سیدعباس عراقچی» در این مصاحبه توضیحات کاملی درباره واقعیات این آشوبها ارائه کرد. این مصاحبه نشانهای از عقبنشینی ترامپ از حمله بود. نهایتا روز جمعه ۲۶ دی، ترامپ با طرح این ادعا که ایران از اعدام ۸۰۰ نفر از عوامل آشوبهای تروریستی صرف نظر کرده، بهانه خودداری از حمله را ایجاد کرد. همان زمان رسانهها و کارشناسان درباره عقبنشینی ترامپ از صدور حمله به ایران گمانهزنی کردند. یکی از مهمترین گزارههایی که کارشناسان و رسانههای آمریکایی درباره لغو حمله به ایران مطرح کردند، نگرانیها نسبت به پاسخ ایران بود. در آن مقطع پنتاگون با اشاره به واکنش گسترده ایران به حمله احتمالی آمریکا، به وضعیت آرایش نظامی آمریکا در منطقه استناد و تصریح کرد در صورت وقوع حمله، ارتش آمریکا آمادگی لازم را برای مقابله با واکنش ایران ندارد. در واقع یکی از مهمترین دلایل لغو حمله در آن بازه زمانی، ناتوانی آمریکا نسبت به مقابله با پاسخهای ایران بود. از ۲۶ دی گسیل گسترده تجهیزات به غرب آسیا در دستور کار ارتش آمریکا قرار گرفت. در رأس این ماموریت، ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به منطقه اعزام شد تا ترامپ نشان دهد گزینه نظامی علیه ایران را به کلی کنار نگذاشته است. ۲ هفته بعد، در حالی که ارتش آمریکا تجهیزات زیادی به منطقه آورده بود، مجددا بحث حمله نظامی آمریکا به ایران جدی شد، به گونهای که روزهای ۶ و ۷ بهمن برخی رسانهها مجددا قریبالوقوع بودن حمله آمریکا به ایران را مطرح کردند. در آن مقطع بود که موضوع مذاکرات مطرح شد. مشخصا از روز ۷ بهمن موضوع مذاکره به صورت جدی مطرح شد. عباس عراقچی ۱۰ بهمن به ترکیه رفت و با فیدان و اردوغان دیدار کرد. پس از این دیدارها بود که موضوع مذاکرات در دستور کار قرار گرفت و تاکنون ۲ دور مذاکره در ۱۷ و ۲۸ بهمن در مسقط و ژنو میان ایران و آمریکا برگزار شده است.
نکته قابل تامل اینکه پس از سفر عراقچی به ترکیه و در دستور کار قرار گرفتن دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا، منابع خبری فاش کردند یکی از دلایلی که ترامپ در هفته نخست بهمن برای بار دوم فرمان حمله به ایران را صادر نکرد، گزارشات پنتاگون بوده است. منابع خبری آمریکایی در این باره گزارش دادند مقامات پنتاگون و فرماندهان ارتش آمریکا در آن زمان نتوانستند به ترامپ تضمین دهند حمله به ایران موجب تحقق اهداف تعیینشده خواهد شد. ضمن اینکه پنتاگون درباره پیامدها و خسارات جنگ با ایران، به ترامپ هشدار داده بود. بنابراین در هر ۲ مقطع زمانی، نظر پنتاگون، یکی از عوامل تعیینکننده و موثر بر تصمیم ترامپ درباره حمله به ایران بود. اکنون نیز که آرایش نظامی آمریکا علیه ایران تقریبا تکمیل شده و گمانهزنیها درباره وقوع حمله آمریکا به ایران، در صورت شکست مذاکرات روز پنجشنبه جدی شده است، مجددا رسانههای آمریکایی بحث نگرانیهای پنتاگون درباره تبعات گزینههای نظامی ترامپ، بویژه جنگ طولانی و عواقب آن را مطرح کردهاند. این موضوع در کنار عوامل دیگر نشان میدهد دستکم در ظاهر و تاکنون، در دولت آمریکا یک اجماع حداکثری در موافقت با حمله به ایران ایجاد نشده است.
3- چرا پنتاگون درباره جنگ با ایران نگرانی جدی دارد؟ هم گزارههای میدانی و هم گزارشات منابع خبری نشان میدهد نگرانی اصلی ارتش آمریکا این است که حمله به ایران منجر به وقوع یک جنگ فراگیر و طولانیمدت شود. در ارزیابی این شرایط، یک نکته بسیار مهم وجود دارد و آن این است که هم ارتش آمریکا و هم دستگاههای اطلاعاتی این کشور، موضع ایران درباره نحوه واکنش به حمله آمریکا را کاملا جدی و معتبر ارزیابی کردهاند. یعنی هم پنتاگون و هم سیا میدانند در صورت حمله آمریکا، ایران تصمیم خود برای نشان دادن یک واکنش گسترده را اجرایی خواهد کرد. نکته بسیار مهم در این باره این است که در ارزیابیهای پنتاگون و سیا روی این موضوع تاکید شده که مهمترین راهبرد ایران برای رویارویی نظامی با آمریکا، فراهم کردن زمینههای یک جنگ طولانی است. ایران میداند پاشنه آشیل نظامی ارتش آمریکا و چشم اسفندیار سیاسی ترامپ، طولانی شدن جنگ است. «ریچارد هاس» از چهرههای مطرح آمریکایی اخیرا در تحلیلی پیرامون درگیری نظامی آمریکا با ایران به این نکته اشاره کرد که در صورت طولانی شدن جنگ، میزان تابآوری ارتش آمریکا به مراتب کمتر از میزان تابآوری ایران است. بنابراین میتوان گفت مرکز ثقل برآوردهای پنتاگون درباره مختصات یک درگیری نظامی با ایران، طولانی شدن جنگ است. بر همین اساس، حتی برخی کارشناسان نظامی معتقدند استراتژی دفاعی ایران در برابر حمله احتمالی آمریکا، آمادگی برای جنگ طولانیمدت است.
به عبارتی پاسخهای ایران به گونهای است که زمینههای طولانی شدن جنگ را فراهم کند، چرا که به اعتقاد این کارشناسان ایران میداند جنگ طولانی تلهای است که میتواند سرنوشت جنگ را تعیین کند. تحرکات دفاعی و آرایش نظامی ایران در مقابل تهدیدات نظامی آمریکا نیز موید همین نکته بسیار مهم است. بنابراین فارغ از اهداف پیدا و پنهان گزارش والاستریت ژورنال درباره نگرانی پنتاگون، این واقعیت غیرقابل انکار است که هم پنتاگون و هم ترامپ نسبت به طولانی شدن جنگ با ایران نگرانیهای بسیار جدی دارند.
4- ایران در عالیترین سطح سیاسی تصریح کرده در صورت حمله آمریکا، جنگ منطقهای رخ خواهد داد. جنگ منطقهای به این معناست که طرفین در شرایطی قرار میگیرند که کنترل جنگ و درگیری بسیار سخت یا به تعبیر دقیقتر، غیرممکن است. به بیان سادهتر، حمله آمریکا به ایران، به احتمال زیاد باعث میشود یک جنگ غیرقابل کنترل به وقوع بپیوندد. مقامات ایران طی هفتههای اخیر بارها تاکید کردهاند در صورت حمله آمریکا به ایران، درست است شروع جنگ به دست آمریکاست اما پایان بخشیدن به آن، مطلقا در اختیار آمریکا نخواهد بود. بر همین اساس، این پیشبینی کاملا واقعی است که حمله آمریکا به ایران به وقوع یک جنگ گسترده، طولانیمدت و از همه مهمتر، غیر قابل کنترل منجر میشود. این شرایط، بدون شک مغایر راهبردهای جنگی دونالد ترامپ است. آنچه تاکنون از سیاستها و اقدامات رئیسجمهور آمریکا مشاهده شده، این است که وی جنگها را مبتنی بر راهبرد «حمله سریع/ خروج سریع» یا به تعبیر دیگر، حمله سریع و خروج تمیز در دستور کار قرار میدهد. با این حال کاملا مشخص است استراتژی دفاعی ایران در برابر حمله احتمالی آمریکا، به نقض قطعی این راهبرد ترامپ منجر خواهد شد. حمله آمریکا به ایران میتواند منطبق بر حمله سریع باشد اما خروج سریع یا خروج تمیز از این جنگ، تقریبا محال است. تعلل و تردیدهای ترامپ درباره حمله به ایران، به احتمال زیاد، مبتنی و منطبق بر این واقعیت است.
به هر حال، طبق هماهنگیها و توافق طرفین، روز پنجشنبه در مسقط، سیدعباس عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر دیدار خواهد کرد. وزارت خارجه عمان در اطلاعیهای که درباره این دیدار منتشر کرده، تصریح کرده این دیدار گام نهایی برای حصول توافق میان ایران و آمریکاست.
این ادبیات نشان میدهد آنچه روز پنجشنبه طرفین درباره آن صحبت خواهند کرد، سرنوشت مذاکرات را مشخص خواهد کرد. طبق گزارشات رسمی و غیررسمی، ایران تاکنون ضمن تاکید بر حفظ و حراست از حقوق ملی، انعطافهای قابل توجهی در مذاکرات از خود نشان داده و پیشنهادات سخاوتمندانهای به طرف آمریکایی داده است. با این حال، تجربه دور اول مذاکرات و همینطور سوابق ترامپ نشان داده حتی با وجود پیشنهادات ایران که شرایط را برای حصول یک توافق، کاملا فراهم کرده، مشخص نیست ترامپ در قبال پیشنهادات ایران چه تصمیمی خواهد گرفت. به هر حال به احتمال فراوان روز پنجشنبه مشخص خواهد شد آیا ترامپ به نگرانیهای پنتاگون نسبت به پیامدهای یک جنگ طولانیمدت با ایران اعتنا خواهد کرد و جانب توافق را خواهد گرفت یا نهایتا تحت تاثیر نتانیاهو و لابیهای صهیونیستی، گزینه جنگ را در دستور کار قرار خواهد داد.
صفحه 7 را بخوانید