بازگشت دوباره پاکستان و افغانستان به خط آتش!

لیلا مختاری: تنش‌های دیرینه میان پاکستان و افغانستان به عنوان ۲ همسایه وارد مرحله‌ای بی‌سابقه شده و حملات هوایی و درگیری‌های مرزی، کابل و اسلام‌آباد را تا آستانه یک جنگ آشکار پیش برده و نگرانی‌های منطقه‌ای را افزایش داده است. به‌ گزارش رویترز، حملات اخیر پاکستان پایتخت افغانستان، کابل و همچنین قندهار، محل استقرار رهبران ارشد طالبان را هدف قرار داد. این نخستین بار است اسلام‌آباد به جای شبه‌نظامیانی که مدعی است از سوی طالبان حمایت می‌شوند، خود طالبان را هدف قرار می‌دهد؛ اقدامی که نشان‌دهنده شکاف عمیق در روابط ۲ همسایه است.
منابع امنیتی پاکستان اعلام کردند این حملات شامل شلیک موشک‌های هوا به زمین به دفاتر و پایگاه‌های نظامی طالبان در کابل، قندهار و نیز ولایت پکتیا بوده است. همزمان در چندین بخش از مرز ۲ کشور درگیری‌های زمینی رخ داد. طالبان نیز از آغاز «حملات تلافی‌جویانه» به تأسیسات نظامی پاکستان خبر داد.
۲ طرف از تلفات سنگین واردشده به طرف مقابل خبر دادند اما آمارهای ارائه‌شده به‌طور چشمگیری متفاوت بود و خبرگزاری رویترز نتوانست به ‌طور مستقل آنها را تأیید کند.
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان روز جمعه گفت: کاسه صبر ما لبریز شده است. اکنون میان ما و شما (افغانستان) جنگی آشکار در جریان است.
ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان هم تأیید کرد نیروهای پاکستانی در بخش‌هایی از کابل، قندهار و پکتیا حملات هوایی انجام داده‌اند اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد. وزارت دفاع  افغانستان دیروز جمعه اعلام کرد با استفاده از پهپادها، حملات هوایی «موفقیت‌آمیزی» علیه اهداف نظامی در پاکستان انجام داده است. عطاءالله تارَر، وزیر اطلاعات پاکستان در این باره گفت: این حملات از سوی گروه «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) انجام شده و تمام پهپادها توسط سامانه‌های ضدپهپادی اسلام‌آباد ساقط شدند و «هیچ خسارت جانی‌ای» وارد نشده است.
ویدئوهایی که مقام‌های امنیتی پاکستان منتشر کردند، نور شلیک‌های شبانه در طول مرز و صدای توپخانه سنگین را نشان می‌داد. در ویدئویی از حملات به کابل که رویترز توانست محل آن را تأیید کند، ستون‌های ضخیم دود سیاه از ۲ نقطه و آتشی گسترده در بخشی از پایتخت دیده می‌شد.
به گزارش دیپلمات‌ها و رسانه‌ها، کشورهایی چون ایران، روسیه، چین، ترکیه و عربستان در تلاش برای میانجی‌گری هستند. همچنین ریانانیوز افغانستان مدعی شد افغانستان یک مرکز هسته‌ای و همچنین یک مرکز نظامی پاکستان را هدف قرار داده است که در پی آن شمار زیادی کشته و زخمی به مراکز درمانی منتقل شدند.
* چرا تنش‌ها دوباره تشدید شد؟
پاکستان و افغانستان چند ماه پیش نیز وارد درگیری نظامی شده بودند. اکتبر ۲۰۲۵ پس از یک هفته درگیری خونین مرزی، ۲ طرف با میانجیگری قطر و ترکیه به آتش‌بسی شکننده تن دادند. با این حال این آتش‌بس هرگز به معنای پایان اختلافات عمیق نبود. هسته اصلی مناقشه، خط فرضی دیورند است؛ مرزی به طول ۲۶۱۱ کیلومتر که در دوران استعمار انگلیس ترسیم شد و افغانستان همچنان آن را عامل تقسیم غیرطبیعی مناطق پشتون‌نشین می‌داند. این اختلاف تاریخی، اکنون با یک بحران امنیتی عمیق گره خورده است. اسلام‌آباد از مدت‌ها پیش طالبان افغانستان را متهم می‌کرد به گروه‌های مسلح مخالف پاکستان، بویژه تحریک طالبان پاکستان پناه داده است. تحریک طالبان که سال ۲۰۰۷ ظهور کرد، اگرچه از نظر ساختاری جدا از طالبان افغانستان عمل می‌کند اما پیوندهای عمیق ایدئولوژیک و قبیله‌ای با آن دارد.
در سال‌های اخیر، حملات مسلحانه در پاکستان بویژه در استان‌های مرزی خیبرپختونخوا و بلوچستان رشد چشمگیری داشته است. اسلام‌آباد می‌گوید این حملات از خاک افغانستان هدایت و تأمین می‌شود. مفتاح اسماعیل، وزیر پیشین دارایی پاکستان، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت کشورش «هیچ خصومتی با شهروندان فقیر و شریف افغانستان ندارد» اما این طالبان است که پاکستان را وارد این درگیری کرده‌.
* از سلاح‌ هسته‌ای علیه افغانستان استفاده نمی‌کنیم
منابع پاکستانی استفاده از سلاح هسته‌ای در درگیری با افغانستان را رد کردند. سفیر پاکستان در مسکو در این ارتباط گفت: اسلام‌آباد خواهان تشدید تنش‌ها با افغانستان نیست اما ناچاریم به حملات پاسخ بدهیم، هرچند پاکستان هرگز از سلاح‌ هسته‌ای علیه افغانستان استفاده نخواهد کرد. دیپلمات پاکستانی افزود: امیدواریم تشدید تنش با افغانستان به یک درگیری منطقه‌ای تمام‌عیار تبدیل نشود و اطمینان داریم روسیه می‌تواند به حل مناقشه با افغانستان کمک کند اما درخواست میانجیگری نکرده‌ایم.
* روسیه: تنش‌های پاکستان و افغانستان نتیجه سیاست‌ استعماری انگلیس است
در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی، نگرانی از گسترش دامنه این درگیری مشهود است. شورای امنیت فدراسیون روسیه در بیانیه‌ای در واکنش به درگیری‌های پاکستان و افغانستان اعلام کرد افزایش تنش‌ها بین پاکستان و افغانستان نتیجه سیاست‌های استعماری مخرب انگلیس و مرزهای خودسرانه ترسیم‌شده از سوی لندن است. در این بیانیه با انتقاد از اینکه «امروز نیز انگلیس تلاش می‌کند خطوط مرزی جدیدی در جهان ایجاد کند»، آمده است:‌ جاه‌طلبی‌های امپریالیستی لندن باید پایان یابد. 
شورای امنیت فدراسیون روسیه همچنین از شدت‌ گرفتن خطرناک تنش‌ها در مرز افغانستان و پاکستان ابراز نگرانی کرد. مسکو در این بیانیه از اسلام‌آباد و کابل خواست اختلافات موجود را در نخستین فرصت از طریق ابزارهای سیاسی‌ـ ‌دیپلماتیک حل کنند.