کاهش رشد جمعیت سالانه 7 درصد

رشد شتابان روند سالمندی کشور در حالی است که جمعیت‌شناسان نسبت به افت شدید نرخ باروری، بی‌میلی به فرزندآوری و افزایش میانگین سن و کاهش ازدواج هشدار می‌دهند و خــواستار مشارکت فعال نهــادهای آمــوزشی - فرهنگی در سیاست‌های جمعیتی هستند. 
کاهش نرخ رشد جمعیت طی سال‌های اخیر به اوج رسیده و پس از گذشت چند دهه که بیش از یک میلیون تولد طی سال در کشور اتفاق می‌افتاد، اکنون تعداد موالید برای نخستین‌بار به زیر یک میلیون نفر رسیده و این روند همچنان ادامه دارد. کاهش میزان فرزندآوری چالش جدی است، زیرا نرخ باروری در کشور اکنون به 1.6 فرزند به ازای هر زن رسیده و کشور در آستانه رشد منفی جمعیت قرار دارد. از طرفی  بر اساس برآوردها، این شاخص تا سال ۱۴۱۵ در صورت تداوم افت میزان فرزندآوری به صفر خواهد رسید. گزارش‌ها حاکی است در سال‌های گذشته تعداد تولدهای سالانه حدود 1.6 میلیون نفر بود که این رقم اکنون به ۴۵۰ تا ۴۸۰ هزار تولد کاهش یافته است. از طرفی نرخ باروری در دهه ۶۰ بیش از ۶ فرزند برای هر زن بود ولی ‌اکنون این نرخ در کشور به حدود 1.5 تا 1.6 رسیده است. کارشناسن می‌گویند اگر برای بحران کاهش جمعیت کشور فکری اساسی نشود، کشور در ۲ دهه پیش رو نیروی جوان و پویای خود را از دست خواهد داد و این امر بر مسائل اقتصادی، آموزشی و علمی و پیشرفت کشور اثر منفی بر جا می‌گذارد. طبق اظهارات دبیر ستاد ملی جمعیت 10.4 درصد جمعیت ایران، سالمند هستند، همچنین پیش‌بینی‌‌ها حاکی است سال ۲۰۵۰ ایران با نرخ سالمندی 26.12 درصد، سالمندترین کشور در منطقه خواهد بود با این وجود همه خانم‌های ۱۵ تا ۴۹ ساله متاهل باید هر کدام به طور میانگین 2.1 فرزند به دنیا بیاورند تا با چنین چالشی مواجه نشویم. این در حالی است که تقریبا ربع قرن است در این زمینه در حال افول هستیم و امروز در بدترین حالت میزان رشد فرزندآوری قرار گرفته‌ایم. 
دکتر شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس و عضو هيات علمی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با «وطن امروز» اظهار داشت: کاهش سالانه تعداد موالید در کشور هشداری جدی برای حرکت در مسیر منفی شدن نرخ رشد جمعیت کشور طی سال‌های آینده است، چرا که آمارها نشان می‌دهد طی سال‌های پیشین میزان نرخ فرزندآوری در کشور سالانه یک میلیون و 400 هزار مورد بوده ولی اکنون این نرخ به زیر یک میلیون نفر رسیده است. وی ادامه داد:  از آنجا که نرخ رشد موالید به زیر یک میلیون مورد در سال رسیده است، آمار مرگ و میر سالانه به دلیل افزایش تعداد سالخوردگان در کشور به بیش از 400 هزار نفر در حال افزایش است؛ روندی که نشان می‌دهد رشد جمعیت با شیبی تند در حال نزول است. وی با بیان اینکه در صورت تداوم روند کاهش میزان فرزندآوری، رشد جمعیت که حاصل تفاضل موالید و مرگ و میر است بتدریج به هم خواهند رسید، افزود: آمارها بیانگر این است که نرخ رشد جمعیت کشور سالانه بین 6 تا 7 درصد کاهشی است و اگر تعداد مرگ و میرهای ناشی از اتفاقات و حوادث زیست محیطی و تصادفات را در نظر بگیریم سرعت مرگ و میر از تعداد موالید در آینده نزدیک بیشتر خواهد شد و کشور وارد فاز رشد منفی جمعیت می‌شود.
کاظمی‌پور با بیان اینکه فرزندآوری در ایران طی چند سال اخیر نسبت به دهه‌های گذشته بشدت افت کرده است، افزود: عوامل متعددی چون افزایش سن ازدواج، مشکلات اقتصادی، تحصیل یا مجرد ماندن به جای تشکیل خانواده موجب شده نرخ موالید کم شود و اگر ازدواجی نیز انجام می‌شود زوجین خیلی راغب به فرزندآوری بیش از یک فرزند نیستند. اکنون20 تا 25 درصد زنان با 20 تا 45 سال سن، مستعد فرزندآوری هستند در حالی که میلی به آن ندارند. وی افزود: طبق تحقیقات انجام‌شده، 15 درصد زنان نمی‌خواهند صاحب فرزند شوند و فاصله سنی تا نخستین فرزند زوجین حدود 5 سال است که این پدیده به کاهش فرزندآوری بیشتر دامن می‌زند. 
وی خاطرنشان کرد: میانگین رشد فرزندآوری اکنون 1.6 است که رقمی بسیار پایین است. از طرفی 40 درصد خانوارها دارای 2 فرزند هستند و 10 درصد 4 تا فرزند دارند، همچنین 50 درصد یا بچه ندارند یا نمی‌خواهند بچه‌دار شوند. در چنین شرایطی نهادهای آموزشی، دولت و مجلس باید فکری اساسی برای تسهیل ازدواج جوانان کنند و فرهنگ فرزند بیشتر را در جامعه نهادینه کنند.
* جمعیت کشور سالانه ۷ درصد کاهش می‌یابد
«سالانه به طور میانگین ۷ درصد جمعیت کشور کم می‌شود»؛ این جمله‌ای است که رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرده و گفته است: هدف قانون جوانی جمعیت افزایش نرخ باروری کشور به بیش از 2.1 است که این شاخص اکنون به حدود 1.5 رسیده که البته احتمال کاهش آن بیشتر از افزایش است. رضا سعیدی ضمن اشاره به قانون جوانی جمعیت، اظهار کرد: برنامه‌های جوانی جمعیت در قالب قانونی که مجلس نوشته، تحت ۷۳ ماده با تکالیف بسیار و مشخص برای نهادها و دستگاه‌های مختلف اجرایی از جمله وزارت بهداشت، تدوین شده است. در این قانون که تقریباً همانند یک برنامه مشخص تهیه و تدوین شده، کوچک‌ترین جزئیات مثل نحوه پرداخت کارانه که وزارت بهداشت مجری آن است، هم مورد توجه قرار گرفته است. وی تصریح کرد: بر همین اساس اگر خلأ یا ضعفی در برنامه‌ها وجود دارد، باید موضوع به مجلس منعکس شود تا در برنامه‌ تغییراتی ایجاد شود یا مواد جدیدی را برای اصلاح قانون به تصویب برساند. سعیدی با اشاره به وضعیت و نمودار فعلی جمعیت کشور، گفت: متأسفانه روند جمعیتی در کشور، رضایتبخش نیست، کاهش سالانه ۷ درصد که امسال این کاهش تا ۸ درصد هم پیش‌بینی  می‌شود، می‌تواند چالشی جدی برای آینده کشور محسوب شود. به همین دلیل سال ۱۴۰۳ هم نسبت به ۱۴۰۲، شاهد کاهش ۷ درصدی آمار جمعیت کشور بودیم. رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تاکید کرد: امیدواریم با اجرای بهتر قانون، پرداخت به‌موقع تسهیلات و ارائه مشوق‌های بیشتر برای ازدواج جوانان، فراهم کردن مسکن ارزان و اشتغال پایدار، بتوان مسائل و مشکلات جمعیتی کشور را رفع و روند آن را بهبود بخشیده و مثبت کنیم. سعیدی درباره هدف‌گذاری برای آینده جمعیت کشور نیز گفت: قانون جوانی جمعیت یک قانون ۷ ساله است و هدف اصلی‌ آن، افزایش شاخص TFR یا سطح باروری به بیش از 2.1 تا 2.5 است. به گفته وی اما اکنون این شاخص به 1.5 رسیده‌ که البته براساس شرایط، امسال شاهد افزایش ناچیز این شاخص برخلاف موارد و اهداف مدنظر در قانون، خواهیم بود. امیدواریم بتوانیم سال آینده روند را بهتر کنیم به نحوی که ابتدا کاهش آن را متوقف و بعد شاهد افزایش این شاخص باشیم. رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همچنین درباره شکایت مراجعان نسبت به برخی رفتارهای نامناسب در بلوک‌های زایمان (پیش، هنگام و پس از زایمان) بیمارستان‌ها، به ایرنا گفت: البته کلیت نظام سلامت رفتارشان مناسب و مقبول است اما هستند افرادی که ممکن است در وزارت بهداشت یا بیمارستان‌ها، رفتار مناسب و پسندیده‌ای نداشته باشند که از این بابت عذرخواه مردم هستیم. وی با بیان اینکه مجموعه بلوک‌های زایمانی به حوزه معاونت درمان مرتبط می‌شود، گفت: سطح کیفی لازم و موردنظر به لحاظ استاندارد را هنوز در برخی بیمارستان‌ها نتوانسته‌ایم تأمین کنیم که این موضوع و ارتقای سطح کیفی خدمات هم یکی از تکالیف قانون جوانی جمعیت است. در این خصوص با شهرداری تهران وارد مذاکره شده‌ایم که منجر به تفاهمنامه‌های خوبی هم شده است، هرچند هنوز خروجی عملیاتی و موثری نداشته است. رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تاکید کرد: متأسفانه تغییر روندهای سیاسی و اجتماعی، خیلی از کارها را متوقف می‌کند که امیدواریم بتوانیم در بحث بلوک‌های زایمانی و بخش‌های مادران و کودکان، شاهد ارتقای کیفیت خدمات ارائه‌شده متناسب با اهداف موردنظر در قانونی جوانی جمعیت باشیم.