جنگ تحریم‌شکن

مهدی حسنی: جنگ آشفته و بی‌برنامه آمریکا علیه ایران‌ که با حماقت ترامپ آغاز شد و تازه نوک کوه یخ تبعات بین‌المللی آن آشکار است، چنان وضعی درسته کرده که تقریباً تمام کارشناسان سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی در حال حاضر مشغول ارزیابی تبعات‌ آن در حوزه‌های مختلف هستند. در آخرین فقره، شورای روابط خارجی آمریکا در گزارشی تحقیقی، به این مساله پرداخته که چگونه این جنگ عملاً گره 40 ساله تحریم‌ها علیه ایران را شل یا باز کرده است. این متن که در سایت شورای روابط خارجی با تیتر «ترامپ با کاهش تحریم‌های نفتی علیه ایران و روسیه قمار کرد. آیا این قمار نتیجه خواهد داد؟» منتشر شده، نگاهی به وضعیت اقتصادی جنگ و تحریم‌ها دارد. متن با توصیفی از وخامت اوضاع آغاز می‌شود: «دولت ترامپ با به راه انداختن این جنگ، چنان شوک عرضه‌ای ایجاد کرده که ایالات متحده را ناگزیر کرده به ایران، همچنین روسیه‌، معافیت‌های تحریمی موقت اعطا کند. با وجود تلاش دولت آمریکا برای کم‌اهمیت جلوه دادن منافعی که این دو کشور به دست خواهند آورد، این کاهش تحریم‌ها احتمالاً به افزایش درآمد ایران منجر می‌شود و می‌تواند در ماه مارس، بین ۳,۳ تا ۵ میلیارد دلار درآمد نفتی مازاد برای روسیه نیز به همراه داشته باشد». نکته جالب و مهم آن است که متن اعتراف می‌کند آمریکا از سر استیصال در حالی تحریم‌های نفتی ایران را لغو می‌کند که عملاً همان تحریم‌های پیشین هم ناکارآمد شده بودند: «لغو سراسیمه و شتاب‌زده‌ تحریم‌های آمریکا علیه ایران و روسیه، آن هم به منظور مهار تبعات جنگی که خود برافروخته است، باید موجب بازنگری جدی در هزینه‌های تحریم‌های بخش نفت شود؛ تحریم‌هایی که در تحقق اهداف مدنظرشان ناکام مانده‌اند. هدف اعلام‌شده‌ دولت آمریکا این بود که از طریق تحریم‌های «فشار حداکثری»، صادرات نفت ایران را به صفر برساند اما با این وجود، ایران باز هم راه‌هایی برای فروش نفت خود در بازار سیاه پیدا کرد». گزارش بر آن است ایران به دلیل جنگ عملاً از یک بازیگر که قیمت بازار را می‌پذیرفت، بدل به یک بازیگر تعیین‌کننده قیمت شده است: «مقامات دولت ترامپ این معافیت‌ها را با این استدلال توجیه کرده‌اند که باعث افزایش عرضه در بازار و در نتیجه کاهش قیمت‌ها می‌شود اما این لغو تحریم‌ها نتیجه‌ای کاملاً عکس داشته است. این معافیت‌ها ایران و روسیه را از «پذیرندگان قیمت» به «تعیین‌کنندگان قیمت» تبدیل کرده و قیمت‌های جهانی را در سطحی حتی بالاتر از قبل قرار داده است». اوضاع چنان به نفع ایران است که علاوه بر درآمد مازادی که نصیب ایران خواهد شد، عملاً ایالات متحده توان اثرگذاری خود بر کنترل قیمت انرژی را هم از دست داده است: «با وجود تغییراتی که این معافیت‌ها در سیاست تحریمی ایالات متحده و بازار جهانی انرژی ایجاد کرده، قیمت نفت همچنان به روند صعودی خود ادامه داده و فرصت جدیدی را برای ایران و روسیه فراهم کرده تا خزانه‌های خود را پر کنند. در همین حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که کاخ سفید در حال آماده شدن برای رسیدن قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه یا حتی بیشتر است؛ اتفاقی که فشار بر اقتصاد جهانی را مضاعف خواهد کرد». متن به روشنی تکذیبیه ایران مبنی بر وجود نداشتن مازاد تولید روی آب را هم تایید می‌کند و می‌نویسد: «بر خلاف ادعای دولت آمریکا مبنی بر اینکه معافیت تحریمی ایران ۱۴۰ میلیون بشکه نفت به بازار اضافه می‌کند، بخش عمده‌ای از نفت ایران که روی آب قرار داشت از قبل در مسیر انتقال بود؛ به این معنی که تنها بخش نسبتاً کوچکی از نفت خام ایران در کشتی‌ها جزو ذخایر شناور محسوب می‌شد». متن با پرسش درباره یک پارادوکس به پایان می‌رسد: زمانی که پایان مهلت موقت لغو تحریم‌های ایران فرارسد، اگر قیمت‌ها کاهش پیدا نکرده باشد، تکلیف چه خواهد بود؟ این بزرگ‌ترین پارادوکس مو زرد کم‌عقل است: «صرف‌ نظر از این موضوع، اگر موعدهای انقضای تعیین‌شده در ماه آوریل فرارسد و قیمت نفت کاهش نیافته باشد، کاخ سفید در دامی که خودش تنیده گرفتار خواهد شد. دولت ترامپ به‌زودی با انتخاب دشواری روبه‌رو خواهد شد که اکنون زیر ذره‌بین هر دو حزب قرار دارد: پافشاری بر مسیر فعلی با تمدید معافیت‌هایی که به نفع دشمنان آمریکاست، یا اعمال مجدد تحریم‌ها بر بازاری که خود ایالات متحده در بی‌ثبات کردن آن نقش داشته است».