گروه سياسي:
«اقتدار در عمل، ابتکار در اقدام و منطق در رویکرد»، 3 شاخصه بارزی است که در تدوین بیانیه تهران به چشم می‌خورد. در حالی که طرف غربی می‌کوشید موضوع تبادل سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران را به اهرمی برای تهدید و فشار بر ایران و در نهایت ایجاد اجماع علیه کشورمان تبدیل کند، تهران توانست با منطق روشن در چارچوب حقوق مصرح کشورها در معاهده «ان‌پی‌تی» کشورهایی چون ترکیه و برزیل را در موضع همکاری فعال با خود همراه کند؛ موضوعی که با استقبال اغلب سران کشورها روبه‌رو شد و در عین حال بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان به همراه داشت که هر یک به نوعی این بیانیه را عامل در تنگنا قرار گرفتن باراک اوباما و يك پیروزی برای ایران قلمداد کردند. اما در این میان بودند برخی گروه‌ها و رسانه‌های مخالف دولت که بدون توجه به 2 مقوله امنیت ملی و منافع ملی صرفا به منظور بهانه‌جویی اقدام به تخریب دستاوردهای دولت کردند که این اقدام یا از غرض‌ورزی آنها نشأت گرفته یا عدم درک صحیح آنها از وقایع هسته‌ای. این در حالی است که یکی از مهم‌ترین پیام‌های این نشست سه‌جانبه شکست انحصار مذاکره با گروه 1+5 بود؛ موضوعی که نشریه آمریکایی تایم نیز با اشاره به آن نوشت: «برای بیش از یک دهه ایران و غرب تلاش کردند تا پلی را میان نقطه‌نظرهای خود درباره برنامه هسته‌ای تهران ایجاد کنند اما اکنون برزیل و ترکیه، 2 کشوری که می‌خواهند به مراتب نقش بزرگ‌تری را در عرصه بین‌الملل داشته باشند، از یافتن فرمولی برای ایجاد این پل خبر می‌دهند».
نکته بسیار مهمی که قضاوت‌های عجولانه و غرض‌ورزانه برخی، مانع از درک اهمیت آن شد بحث به رسمیت شناختن فعالیت‌های هسته‌ای ایران در این بیانیه بود. سعید جلیلی، دبیر شورایعالی امنیت ملی نیز در تشریح ابعاد مختلف بیانیه مشترك ایران، برزیل و تركیه، ابتكار بیانیه تهران را ویژگی‌هایی چون اذعان به حقوق هسته‌ای ایران از جمله داشتن چرخه سوخت و غنی‌سازی عنوان کرد که به گفته وی، این محورها مبنایی برای تدوین چگونگی شكل‌‌دهی به توافقنامه تبادل سوخت هسته‌ای خواهد بود. در واقع به گفته علی باقری، معاون دبیر شورایعالی امنیت ملی شرط انجام مبادله سوخت 5/3 درصد با سوخت 20 درصد موافقت و پذیرش بیانیه 10 ماده‌ای تهران است؛ بیانیه‌ای که در بند یک آن آمده است: «حقوق تمام اعضا شامل جمهوری اسلامی ایران در استفاده صلح‌آمیز و بدون تبعیض در تحقیق، توسعه، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای همچنین چرخه سوخت هسته‌ای شامل فعالیت‌های غنی‌سازی را یادآوری می‌كنیم». غرب در صورت پذیرش این بیانیه، غنی‌سازی و دستیابی ایران به چرخه سوخت را به رسمیت می‌شناسد که در این صورت تصویب قطعنامه جدید تحریم ماهیت خود را از دست می‌دهد؛ موضوعي كه سعيد جليلي نيز در جلسه غيرعلني با نمايندگان مجلس از آن سخن گفته است. به گفته حجت‌الاسلام حسين ابراهيمي، عضو كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس، سعيد جليلي تاكيد كرده است بحث پيگيري صدور قطعنامه يا بيانيه عليه تهران منتفي شده است. به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور آمریکا با درک این نکته بود که دوشنبه اعلام کرد بیانیه امضا شده میان ایران، برزیل و تركیه وی را قانع نكرده است، چراکه به باور باراک اوباما، برزیل و تركیه موفق به متقاعد كردن ایران به تعلیق غنی‌سازی اورانیوم نشده‌اند. سخنگوی وزارت خارجه آمریکا حتی از این نیز فراتر رفت و متذکر شد که این بیانیه گام‌های برداشته شده در جهت اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران را تغییر نمی‌دهد. با توجه به موضع‌گیری محتاطانه اروپا از یک سو و استقبال چین و روسیه از سوی دیگر به نظر می‌رسد تاکید و پافشاری مقام‌های آمریکایی درباره تداوم رویکرد تحریم بیشتر تلاشی است برای ممانعت از، از بین رفتن اجماعی که ماه‌هاست برای آن تدارک دیده‌اند.
ادامه از صفحه اول
چنانكه شاهد بودیم ساعتی پس از انتشار اخباری مبنی بر اعلام آمادگی ایران برای تبادل سوخت، کاترین اشتون، رئیس کمیته سیاست خارجی اتحادیه اروپايي در کنفرانس مطبوعاتی در مادرید امضای این بیانیه را گامی در مسیر صحیح خواند و گفت: «در صورتی که گزارش رسمی بیانیه سه‌جانبه میان ایران، برزیل و ترکیه به طور رسمی تحویل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شود، اتحادیه اروپايي از آن حمایت می‌کند». انگلیس و فرانسه نیز هر چند موضع دوپهلویی در قبال بیانیه تهران اتخاذ کردند و خواستار پایبندی ایران به آنچه آن را تعهدات بین‌المللی خواندند، شدند، اما در نهایت استقبال خود را از نتیجه نشست میان ایران، برزیل و ترکیه اعلام کردند. ولی در این میان، علاوه بر استقبال دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه از توافق تهران برای مبادله اورانیوم در ترکیه و بیان اینکه «همه طرف‌ها از جمله ایران باید رایزنی داشته باشند و سپس تصمیم‌گیری کنیم که چه اقداماتی باید انجام شود»، وزیر خارجه چین نيز از بیانیه تهران استقبال کرد و خواستار مذاکرات برای حل برنامه هسته‌ای ایران شد. یانگ جی‌چی افزود: «چین گزارش‌های مربوط [درباره تبادل سوخت] را ملاحظه کرده است و استقبال خود از این طرح و قدردانی از تلاش‌های دیپلماتیکی که برای یافتن راه‌حلی درباره برنامه هسته‌ای ایران بوده را ابراز می‌دارد». دبیرکل اتحادیه عرب هم از دیگر افرادی بود که حمایت خود را از این بیانیه اعلام کرد. عمرو موسی در گفت‌وگو با خبرنگاران در قاهره، بیانیه مشترک ایران، ترکیه و برزیل را اقدامی مثبت خواند که به گفته وی می‌تواند گامی برای حل مسائل موجود میان ایران و غرب باشد. جیمز استاوریدیس، فرمانده ارشد نیروهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) نیز با استقبال از این توافق، بیانیه روز گذشته ایران برای تبادل بخش اعظمی از اورانیوم غنی‌شده ایران با سوخت هسته‌ای در ترکیه را پیشرفتی مثبت و بالقوه خوب توصیف کرد. بی‌شک موضع‌گیری‌هایی از این نوع، کوشش‌های بسیار آمریکا برای کسب اجماع بین‌المللی برای تحریم ایران را بر باد می‌دهد زیرا همانطور که روزنامه نیویورک تایمز در تحلیل خود نوشت «بیانیه تهران مى‌تواند فرصت‌هاى باراک اوباما براى تصویب قطعنامه مد نظر عليه ایران را زیر سوال ببرد، چراکه روسیه و چین که تاکنون بر مخالفت خود با تشدید تحریم‌ها علیه ایران تاکید کرده بودند، اکنون نیازى به بحث و جدال بیشتر با غربى‌ها نمى‌بینند». سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل متحد نیز در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز درباره بیانیه تهران گفت: «اگر این روند ادامه پیدا کند تلاش‌های دولت آمریکا برای اعمال دور جدید تحریم‌ها به جایی نخواهد رسید و به نظر من این ابتکار عمل ایران یک حرکت «جودو» بود که سیاست‌های اوباما را نقش بر زمین کرد». جان بولتون در ادامه اضافه کرد: «اقدام اخیر ایران بهانه‌های کافی به 2 کشور روسیه و چین 2 عضو قدرتمند شورای امنیت و ترکیه و برزیل اعضای غیر‌دائم این شورا را می‌دهد تا از اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران حمایت نکنند». خبرگزاری رویترز نیز توافق ایران در ارتباط با مبادله سوخت هسته‌ای که با میانجی‌گری برزیل و ترکیه صورت گرفت را عامل بروز شکاف میان قدرت‌های جهان دانست که با توجه به این موضوع تلاش باراک اوباما برای اعمال تحریم‌های جدید سازمان ملل علیه ایران را با مانع روبه رو می‌کند. علاوه بر روزنامه هاآرتص که در گزارشی بیانیه روز دوشنبه ایران، ترکیه و برزیل درباره تبادل سوخت هسته‌ای را عامل درهم شکسته شدن تلاش آمریکا برای تشدید تحریم‌ها علیه ایران عنوان کرد، پایگاه خبری دبکا وابسته به موساد ابتکارعمل ایران را موجب خلع سلاح آمریکا و غرب قلمداد کرد که به نوشته آن، از این به بعد ایران می‌تواند به آرامی و با خیال راحت و بدون واهمه از فشار‌های بین‌المللی برنامه‌های هسته‌ای خود را دنبال کند چراکه این توافق حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم را محفوظ شمرده است.
روزنامه «لس‌آنجلس تایمز» نیز نوشت: تهران تنها بخشی از مواد هسته‌ای خود را به منظور دریافت سوخت هسته‌ای به عنوان بخشی از قراردادی که می‌تواند تنش‌های بین‌المللی را از بین ببرد، به ترکیه خواهد فرستاد. روزنامه «واشنگتن‌پست» هم بر کاهش چالش هسته‌ای تمرکز کرد و نوشت: اقدام ایران برای ارسال اورانیوم با درصد غنای پایین به ترکیه می‌تواند مناقشات بین‌المللی را درباره برنامه هسته‌ای این کشور از بین ببرد. اما روزنامه آمریکایی «کریستین ساینس مانیتور» در گزارشی با بررسی بیانیه ایران، ترکیه و برزیل نوشت که تمایل ایران برای امضای توافقنامه‌ای که براساس آن فقط نیمی از ذخایر اورانیوم با درصد غنی‌سازی شده پایین را به ترکیه انتقال دهد، نشان دهنده ادامه عدم اعتماد ایران به غرب و قدرت‌های جهانی است. شبکه تلویزیونی «بی‌بی‌سی» به پیش‌بینی غلط هیلاری کلینتون از نشست تهران اشاره کرد و نوشت: هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا پیش‌بینی کرده بود مذاکرات ایران با برزیل و ترکیه شکست خواهد خورد اما اخبار منتشر شده از توافقات اخیر نشان دهنده پیش‌بینی غلط وزیر خارجه آمریکا درباره این مذاکرات بوده است. روزنامه آمریکایی «وال‌‌استریت ژورنال» در گزارشی درباره بیانیه تهران در نشست 3جانبه روز گذشته نوشت: توافقنامه ایران، ترکیه و برزیل درباره تبادل سوخت هسته‌ای، شکستی برای دولت «باراک اوباما» رئیس‌جمهور آمریکا است. این نشریه آمریکایی ادامه داد: مقامات ایران با امضای توافقنامه روز گذشته درباره تبادل سوخت هسته‌ای نشان دادند که در حال شکست ما هستند. روزنامه جروزالم پست هم اعلام کرد، توافق هسته‌ای صورت گرفته میان ایران، برزیل و ترکیه، «باراک اوباما» رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا را در شرایط بسیار سخت و پیچیده‌ای در مقابل ادامه توانمندی‌های ایران قرار داده است. این روزنامه گزارش داد: توافق صورت گرفته در ایران در روز گذشته مانعی جدی مقابل تلاش‌های مقامات آمریکایی برای تصویب بسته پیشنهادی تحریم ایران است. بنابراین گزارش، 2 کشور روسیه و چین که در شورای امنیت سازمان ملل متحد دارای حق وتو هستند، خواستار توقف تلاش‌های دولت آمریکا برای اعمال تحریم علیه ایران هستند.از سوی دیگر برزیل که ریاست دوره‌ای شورای امنیت را برعهده دارد نقشی بسیار کلیدی در این مساله ایفا می‌کند.
یک روز پس از صدور بیانیه تهران 234 نماینده مجلس در بیانیه‌ای که حسن غفوری‌فرد، عضو هیات‌رئیسه مجلس پیش از پایان جلسه علنی سه‌شنبه آن را در صحن علنی مجلس قرائت کرد، از بیانیه تهران درباره تبادل سوخت هسته‌ای میان ایران، برزیل و ترکیه حمایت کردند. رئیس کمیسیون سیاست داخلی و امور شوراهای مجلس نیز بیانیه تهران را ضامن تامین منافع ملی و مصالح ایران عنوان کرد که به گفته وی، غرب را در موضع انفعال قرار داده است. حجت‌الاسلام روح‌الله حسینیان، نماینده تهران در مجلس هشتم با مثبت ارزیابی کردن بیانیه هسته‌ای تهران، استراتژی دولت احمدی‌نژاد را استراتژی پیش‌برنده توصیف کرد که تاکنون ثابت کرده فعالیت‌های هسته‌ای را از حالت توقف و تعلیق به حالت پویایی و رشد رسانده و از این به بعد نیز چنین خواهد بود. وی سپس افزود: «گاهی اوقات لازم است تاکتیک‌ها و انعطاف‌ها و احیانا ابتکاراتی را نشان دهیم که به نظر من بیانیه تهران به دلیل آنکه 2کشور دیگر را با ایران همصدا و برزیل و ترکیه را شریک خود کرده، یک عمل بسیار موفقیت‌آمیزی انجام داده است». حسن غفوری‌فرد، نماینده تهران و عضو هیات‌رئیسه مجلس نیز بر این باور است که با توافق میان ایران، برزیل و ترکیه بلوک جدیدی مقابل گروه 1+5 در حال شکل‌گیری است که سلطه یکجانبه غربی‌ها را در هم می‌شکند. غفوری‌فرد در واکنش به دیدگاه کسانی که می‌گویند بهتر بود ایران به جای تفاهم با کشورهای واسطه با گروه وین مذاکره می‌کرد، گفت: «مذاکره بازی برد - برد است اما در مذاکره با گروه وین این مساله مدنظر قرار نگرفته بود که در بیانیه تهران این موضوع رعایت شده است». وی خاطر نشان کرد: «تلقی ما از بیانیه تهران برای مبادله سوخت این است که بازی برد - برد مدنظر قرار گرفته و ایران بدون عقب‌نشینی از مواضع خود اقدام اصولی انجام داده است». الیاس نادران، عضو فراکسیون اصولگرایان نیز درباره بیانیه تهران به خبرنگاران گفت که مجلس از دولت خواسته در مذاکرات با طرفین خارجی تضمین‌های لازم را گرفته و آنها را نسبت به لغو قطعنامه‌های قبلی و تحریم‌ها و جلوگیری از قطعنامه جدید متعهد کند. به نظر می‌رسد این موضوع در جلسه غیرعلنی مجلس با دبیر شورایعالی امنیت ملی که صبح سه‌شنبه برگزار شد، مطرح شده است.