مذاکره و مطالبه

مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا روز گذشته در اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان و با وساطت ارتش و دولت این کشور به‌طور رسمی آغاز شد. آغاز این مذاکرات در شرایطی رقم خورد که در ۴۰ روز گذشته، منطقه شاهد جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بود؛ جنگی که با وجود شدت و جنایات گسترده، نتوانست اهداف راهبردی اولیه اعلام‌ شده از سوی واشنگتن و تل‌آویو را محقق کند. براندازی جمهوری اسلامی، راه انداختن جنگ داخلی، نابودی توانمندی موشکی و هسته‌ای و تصاحب نفت ایران، از جمله این اهداف بود. با این حال و به‌رغم ترور رهبر شهید انقلاب و تعدادی از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی، مقاومت ملی ایرانیان و پاسخ‌های قاطعانه نیروهای مسلح به تجاوزات دشمن، این اهداف محقق نشد. در همین چارچوب دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور تروریست ایالات متحده، پس از مواجهه با بن‌بست در میدان نبرد و افزایش هزینه‌های سیاسی و نظامی و مهم‌تر از آن، ناکامی در بازگشایی تنگه هرمز، ناگزیر به پذیرش توقف حملات تجاوزکارانه و حرکت به‌ سمت گزینه مذاکره شد. در سوی مقابل، جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر موضع اصولی خود، اعلام کرد ورود به هرگونه مذاکره تنها در چارچوب شروط مشخص و از پیش تعیین‌شده امکان‌پذیر است. بر اساس اعلام شورای عالی امنیت ملی ایران، تهران ۱۰ شرط کلان را به ‌عنوان مبنای گفت‌وگوها تدوین و به طرف مقابل اعلام کرد؛ شروطی که به ‌گفته منابع رسمی، از جمله شورای عالی امنیت ملی، مورد پذیرش طرف آمریکایی قرار گرفته و همین امر مسیر آغاز مذاکرات را هموار کرده است. این شروط به ‌نوعی بازتاب‌دهنده تلاش ایران برای جلوگیری از تکرار تجربه‌های پیشین و تضمین منافع ملی در هر گونه توافق احتمالی ارزیابی می‌شود.
در کنار این چارچوب کلی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران، 2 پیش‌شرط مشخص و فوری را که در مذاکرات مربوط به آتش‌بس مورد پذیرش آمریکا قرار گرفته اما محقق نشده بود، برای آغاز گفت‌وگوها مطرح کرد: نخست، برقراری آتش‌بس در لبنان و توقف حملات رژیم صهیونیستی و دوم، آزادسازی اموال مسدود شده ایران توسط ایالات متحده. این 2 مطالبه، به ‌عنوان نشانه‌ای از جدیت تهران در مذاکرات از سوی واشنگتن پذیرفته شد. با اعلام تحقق این شروط، هیات ایرانی عازم اسلام‌آباد شد و روند رسمی مذاکرات از روز گذشته آغاز شد. ترکیب هیات مذاکره‌کننده ایران نیز نشان‌دهنده رویکرد چندبعدی تهران به این مذاکرات است. در کنار قالیباف،  سیدعباس عراقچی و علی باقری‌کنی به ‌عنوان اعضای اصلی حضور دارند. ساختار مذاکرات نیز در قالب 3 کمیته تخصصی سیاسی، اقتصادی و حقوقی طراحی شده است تا ابعاد مختلف اختلافات و مطالبات 2 طرف به‌ صورت تفکیک‌شده و کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد. در این میان عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی مسؤولیت کمیته اقتصادی را بر عهده دارد؛ کمیته‌ای که انتظار می‌رود موضوعاتی همچون رفع محدودیت‌های مالی، آزادسازی دارایی‌ها و تسهیل مبادلات اقتصادی را در دستور کار داشته باشد. همچنین سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه هدایت کمیته حقوقی را بر عهده گرفته است؛ بخشی که مأموریت دارد چارچوب‌های حقوقی هرگونه توافق احتمالی و تضمین‌های لازم برای اجرای آن را بررسی کند. در سطح دیپلماتیک، پیش از آغاز رسمی مذاکرات، هیات ایرانی به سرپرستی قالیباف با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان دیدار و گفت‌وگو کرد. در این دیدار مواضع اصولی و شروط تهران برای ورود به مذاکره با طرف آمریکایی به‌صورت شفاف تشریح و بر ضرورت نقش‌آفرینی فعال اسلام‌آباد در تسهیل روند گفت‌وگوها تأکید شد. در ادامه این رایزنی‌ها، ساعاتی بعد جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز با نخست‌وزیر پاکستان دیدار و درباره چارچوب مذاکرات و انتظارات واشنگتن گفت‌وگو کرد. این رفت‌وآمدهای دیپلماتیک عملاً زمینه را برای آغاز رسمی مذاکرات مستقیم میان 2 هیات فراهم کرد. در نهایت پس از این سلسله دیدارها و هماهنگی‌ها، مذاکرات میان ایران و آمریکا به‌ طور رسمی و مستقیم در اسلام‌آباد کلید خورد و به‌سرعت وارد فاز عملیاتی شد. پس از دیدار هیات‌های ایران و آمریکا، مذاکرات فنی و کارشناسی آغاز شد. این مذاکرات نزدیک 4 ساعت طول کشید. پس از اتمام مذاکرات فنی، طرفین اقدام به تبادل متون کردند.
شامگاه شنبه منابع خبری از اسلام‌آباد از برگزاری دور سوم مذاکرات و احتمال ادامه آن در روز یکشنبه خبر دادند؛ موضوعی که نشان‌دهنده فشردگی مذاکرات فنی میان طرفین است. اگرچه برخی منابع خبری آمریکایی مانند سی‌ان‌ان مدعی احتمال بالای توافق میان طرفین شدند اما برخی منابع ایرانی حاضر در محل مذاکرات اعلام کردند به دلیل زیاده‌خواهی آمریکایی‌ها  بویژه درباره تنگه هرمز و عدم پذیرش خطوط قرمز ایران، طرفین تا پایان دور دوم مذاکرات هنوز به جمع‌بندی و توافق روی کلیات یک توافق نرسیده بودند؛ موضوعی که نشان‌دهنده عدم جدیت طرف آمریکایی در مذاکرات است. طرف ایرانی مصمم است دستاورد‌های میدان را در پشت میز مذاکره محقق کند. در واقع آنچه آمریکا در میدان جنگ نتوانست به دست بیاورد، پشت میز مذاکره نمی‌تواند به دست آورد.