سید عابدین نورالدینی
ایرانیان ذهنیت مساعدی از توافقات مهم با بیگانه ندارند. کیست در این واقعیت تلخ و شیرین جامعه امروز ایران تردید وارد کند؟ این بی‌اعتمادی ریشه در تاریخ دارد و تاریخ جانب این بی‌اعتمادی را می‌گیرد.
دل ایرانیان خون است از ابوالحسن‌خان شیرازی که در مقابل سرگور اوزلی، سفیر انگلیس و نیکولا، نماینده تزارها «قدخمیده» به نمایش گذاشت تا روستای «گلستان» در قره‌باغ را برای همیشه و فریب فتحعلی‌شاه از انگلیس و جدایی قفقاز و ترکستان غربی از خاک وطن را به بایگانی ایرانیان بسپارد. گلستان، تنها خیانت بزرگ فتحعلی‌شاه به ایران نبود. 15 سال بعد یعنی 21 فوریه 1828، آصف‌الدوله نیز مقابل ایوان پاسکویج تزار کرنش کرد تا مابقی قلمروي ایران از معاهده گلستان در قفقاز نیز به خاک روسیه اضافه شود. اینگونه بود که «ترکمنچای» نیز بر پیشانی ایران ثبت شد. «تالبوت» نیز خیانت دیگری از فرانسه به ایران بود و قبل از آنکه روبه صفتی امثال فرانسه را به نمایش بگذارد، بی‌لیاقتی حکام ایرانی را در معرض نمایش دنیا قرار داد. فرانسه اما سیاق کار خنجر را نیک آموخته است. «اوردیف» کمتر از «تالبوت» نیست. 10 درصد سهام کنسرسیوم اوردیف در «تریکاستن» فرانسه متعلق به ایرانیان است. بهای این 10درصد، یک میلیارد دلاری است که سال 1974 به کمیساریای انرژی فرانسه داده شد اما دولت فرانسه از بدو انقلاب تاکنون آن یک میلیارد دلار را نادیده انگاشته است. افکار عمومی ایران به خاطر بی‌اعتمادی به «بیگانه» قابل شماتت نیست. آنان این موضوع را خوب لمس کرده‌اند.
***
موضوع هسته‌ای به عنوان مهم‌ترین پرونده محل مناقشه با غرب طی 7 سال اخیر نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. 29 مهر‌ماه 1382، جک استراو پس از انعقاد معاهده تهران، راهی ساختمان شماره 10 «Downing street» شد تا ظفرمندانه تعلیق فعالیت‌های غنی‌سازی ایران را جشن بگیرد. استراو رفت اما ایرانیان خاطره تلخ آن خنده‌های شیرین را به یاد دارند و از یاد نخواهند برد غرورشان را که زیر پاهای جک استراو روی میز سعدآباد جریحه‌دار شد. سعدآباد هم‌وزن گلستان و ترکمنچای نبود اما نزدیک‌ترین «ناکامی بزرگ» ایران در آمد و شد با بیگانه از حیث زمان است. موضوع هسته‌ای را می‌توان یک آزمون بزرگ ایران در «زورآزمایی» با بیگانگان فرض کرد. گویی تمام ملت در انتظار «انتقام» از گذشتگان است. هر سخنی که از «ایستادگی» و «مقاومت» به میان می‌آید، پشتیبانی ملت را به همراه دارد. ایرانیان سال‌هاست «کمین از گوشه‌ای کردند و تیری در کمان دارند».
به جرات ـ و براساس شواهدی که در ادامه می‌آید‌ـ می‌توان گفت بیانیه تهران یک کمینگاه حساب شده برای حمله به دشمن مهاجم بود. ماجرا به صورت مختصر توضیح داده می‌شود. تا قبل از صدور بیانیه تهران، همه شواهد از اجماع 1+5 برای توافق بر سر تصویب تحریم‌های بسیار شدید علیه ایران حکایت داشت، تحریم‌هایی که به جز امکانات و تجهیزات هسته‌ای، این بار شامل بانک‌ها به‌عنوان مجاری انتقال ارز، تجهیزات دارویی، مواد غذایی، پوشاک، تجهیزات تکنولوژیک و ... می‌شد.
منابع محرمانه نیز از برنامه‌ریزی پنهان ایالات‌متحده برای ایجاد آشوب‌های داخلی پس از آغاز اعمال تحریم‌های جدید خبر می‌دادند. اینک و با صدور بیانیه تهران 2 پرسش مطرح می‌شود:
1- بیانیه تهران چه تاثیری بر موضوع تحریم ایران می‌گذارد؟
2- حقوق هسته‌ای ملت در بیانیه تهران چگونه لحاظ شده است؟
پاسخ مختصر این 2 پرسش اینگونه است:
پاسخ 1: بیانیه تهران عملا «بهانه» اعمال تحریم‌ها علیه ایران را منتفی کرد. جمهوری اسلامی ایران با توسعه میز مذاکره از یک میز دوطرفه (ایران و 1+5) و ورود بلوک‌های مهم قدرت در دنیا به موضوع هسته‌ای، در واقع قدرت آمریکا و متحدانش در چانه‌زنی با دنیا بر سر برنامه هسته‌ای ایران را تحلیل برد. برزیل و ترکیه به عنوان نمایندگان بلوک‌های در حال توسعه، اینک خواهان توافق گروه وین (آمریکا، روسیه، فرانسه و آژانس) با بیانیه تهران هستند.
تهران پذیرفت در صورتی که گروه وین بیانیه تهران- بیانیه‌ای که برزیل و ترکیه نيز آن را امضا کرده‌اند- را بپذیرد، موضوع مبادله سوخت 5/3 درصد ایران و
20 درصد گروه وین در خاک ترکیه انجام خواهد شد. این اقدام ایران انسجام 1+5 را «نابود» کرد. روسیه چند ساعت و چین یک روز پس از صدور، از بیانیه تهران استقبال کردند و این به معنای موافقت آنان با مفاد بیانیه تهران است. به عبارت بهتر، چین و روسیه اینک دارای موضع یکسان با ایران هستند. آلمان از یک‌سو خواستار «فرصت» برای اعلام موضع شد. رفتار انگلیس و فرانسه نیز تابع تصمیمات کاخ سفید است. تاثیر بسیار مهم دیگر بیانیه تهران در حوزه تحریم، میل افکار عمومی دنیا به موضع ایران است. به عبارت مصطلح، «توپ در زمین غرب است». اگر ایالات متحده یا همان گروه وین با بیانیه تهران موافقت کند، پس دیگر تحریم خود به خود منتفی می‌شود. سرنوشت تحریم در صورت مخالفت آمریکا با بیانیه تهران هم تغییر نمی‌کند. مخالفت ایالات متحده با بیانیه تهران سبب انشقاق در 1+5 و عدم همراهی دنیا با تحریم‌های ایران می‌شود. هشدار روز گذشته داود اوغلو به کاخ سفید نیز در همین راستا صورت گرفته است. بنابراین و با در نظر گرفتن تبعات هر 2 واکنش گروه وین به بیانیه تهران، باید با صراحت تمام گفت: «تحریم ایران منتفی است.»پاسخ 2: برای شرح جایگاه حقوق ملت در بیانیه تهران باید مدعیان به این سوال پاسخ دهند که «کدام حق یا حقوق ملت با اجرای بیانیه تهران ضایع خواهد شد؟» هیچ‌کس تاکنون در این‌باره اظهار نظر نکرده یا اگر «چیز»ی گفته، خود نیز متوجه نشده است. همانگونه که گفته شد مخالفت گروه وین با بیانیه تهران در کنار منتفی شدن تحریم‌های شدید علیه ایران، افکار عمومی دنیا را در مقابل ایالات متحده و غرب قرار می‌دهد. نارضایتی ترکیه و برزیل نیز سبب می‌شود ایالات متحده سال‌ها زمان صرف کند تا بتواند بار دیگر در این بلوک نفوذ و بهانه‌ای برای فشار به ایران مهیا کند. اما در صورت پذیرش بیانیه تهران، چه اتفاقی رخ می‌دهد؟آنچه در بیانیه تهران آمده تضمین‌‌کننده همه حقوق هسته‌ای ملت ایران است.در بیانیه تهران حق «چرخه سوخت هسته‌ای در ایران» لحاظ شده است. به عبارت دیگر در صورت پذیرش بیانیه تهران، همه مراحل تولید سوخت هسته‌ای با فراغ بال در ایران انجام می‌شود و ایران علاوه بر تولیدات کنونی، می‌تواند سطح کاربرد فناوری هسته‌ای خود را بسیار ارتقا دهد. علاوه بر این مهم، جمهوری اسلامی ایران تضمین می‌گیرد شاهد هیچگونه تقابل اعم از فشار دیپلماتیک، تحریم یا اقدام نظامی علیه خود نباشد.حال باید پرسید کدام حق هسته‌ای ملت نادیده گرفته شده است؟ مراکز غنی‌سازی ایران فعالیت می‌کنند، توسعه می‌یابند، غنای اورانیوم تولیدی با نظارت آژانس ارتقا می‌یابد و فشاری برای تحدید این فعالیت‌ها هم در کار نیست. در صورت پذیرش بیانیه تهران، جمهوری اسلامی فقط برای «یک سال» 1200 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد خود را با 120 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد، در خاک ترکیه معاوضه می‌کند. باز هم تاکید می‌شود این معاوضه فقط برای یک سال است.اما برای درک بهتر از میزان تولید اورانیوم 5/3 درصد در ایران و اهمیت اورانیوم 20درصد، چند نکته ضروری است.جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر 2010 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد در اختیار دارد و اگر سایت غنی‌سازی نطنز تنها یک ماه با ظرفیت کامل فعالیت کند، میزان اورانیوم 5/3 درصد ایران به 3 هزار کیلوگرم خواهد رسید یعنی رشد 50درصدی خواهد داشت و جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در صورت فعالیت 40 روزه سایت نطنز با ظرفیت کامل، بیش از 1200 کیلوگرم اورانیوم 5/3 درصد تولید کند.اما اورانیوم 20درصد؛ در صورت معاوضه سوخت و تحویل 120 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند تا 10 سال برای رآکتور تهران، هیچ سوختی خریداری یا تولید نکند یا به عبارت دیگر اگر رآکتور تهران به‌مدت 5 سال به صورت 24 ساعته فعالیت کند، 120 کیلوگرم اورانیوم 20درصد می‌تواند سوخت 5 سال این رآکتور را فراهم کند.به عبارت ساده‌تر، 40 روز فعالیت نطنز، 5 سال فعالیت رآکتور تهران را تضمین می‌کند. این البته در شرایطی است که جمهوری اسلامی ایران خود در حال تولید اورانیوم 20 درصد است و تاکنون 5/8 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد تولید کرده است.واکنش‌ها به بیانیه تهران هم قابل انتظار بود و هم دور از تصور.آنان که زیان دیدند «ناله» کردند و آنها که رقیبشان سود کرد، فریادی از سر خشم برآوردند. در این میان برخی نیز «نفهمیدند» و نیکوست در همان عالم جهل بمانند، هرچند زبانشان هزینه‌ساز باشد. البته این را نیز باید گفت «جهالت» شرافتمندانه‌ترین تعبیر برای واکنش آنان به بیانیه تهران است؛ خواه رنجور شوند.برخی دیگر نیز درست سر بزنگاه، گارد مخالف گرفتند و اصرار می‌ورزند و البته امید آن است این دوستان هر چه زودتر پی به اشتباه محاسباتی خود ببرند و گرنه ملت در حال حرکت است و آنان جا می‌مانند ضمن اینکه هزینه بزرگ این اشتباه در بلندمدت است؛ آنجا که مردم دیگر انتقادات این دوستان به مجموعه دولت را با سنجه بیانیه تهران ارزیابی می‌کنند و مختصات هزینه این موضوع نیز از هم‌اکنون قابل محاسبه است.