پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای بهمناسبت روز ملی خلیج فارس را میتوان صریحترین موضع رسمی تهران درباره آینده نظم امنیتی و ژئوپلیتیک خلیج فارس و تنگه هرمز دانست؛ پیامی که همزمان در سطح منطقهای و بینالمللی بازتابی گسترده یافت و در رسانههای مختلف با قرائتهای متفاوتی تفسیر شد. در این پیام بر ۳ محور اساسی تأکید شده است: نخست اینکه حضور و نقشآفرینی آمریکا در خلیج فارس فاقد مشروعیت است و آیندهدار نیست و این منطقه جایی برای حضور نیروهای فرامنطقهای ندارد، دوم مسؤولیت تأمین امنیت خلیج فارس اساساً بر عهده کشورهای منطقه بویژه ایران به عنوان بازیگر محوری ساحلی است و سوم شرایط تنگه هرمز دیگر به وضعیت پیشین بازنخواهد گشت و وارد مرحلهای جدید از مدیریت و معادلات راهبردی شده است. این ۳ محور در واقع چارچوب اصلی پیام را تشکیل میدهد و سایر بخشهای بیانیه نیز در امتداد همین نگاه قابل تحلیل است. اهمیت پیام رهبر انقلاب اسلامی زمانی بیشتر روشن میشود که آن را در بستر تحولات ۲ ماه اخیر در نظر بگیریم؛ دورهای که طی 60 روز گذشته، تنگه هرمز در وضعیت خاص امنیتی و عملیاتی و در عمل تحت کنترل کامل ایران قرار داشته است؛ آن هم در شرایطی که در تمام 60 روز گذشته تلاشهای متعددی از سوی دولت تروریست آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز و خالی کردن دست ایران در سطح راهبردی انجام شده و هیچیک هم به نتیجه نرسیده است. تهدیدهای مکرر ایران به هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی، تلاش برای جلب حمایت کشورهای اروپا برای پیوستن به جنگ علیه ایران و در مورد آخر، محاصره دریایی ایران، بخشی از تلاشهای بینتیجه آمریکاییها در این مدت بوده است. در همین حال تنگه هرمز به یک موضوع مرکزی در معادلات امنیت انرژی جهان تبدیل شده؛ موضوعی که حساسیت آن فراتر از منطقه غرب آسیا رفته و به اقتصاد جهانی گره خورده است.
در چنین شرایطی، طبیعی است کشورهای مختلف دنیا بویژه قدرتهای بزرگ اقتصاد، تحولات مرتبط با این گذرگاه را با دقت و حساسیت بالا دنبال کنند. اهمیت این موضوع تنها به نقش تنگه هرمز در صادرات انرژی محدود نمیشود، بلکه به این واقعیت بازمیگردد که هرگونه تغییر وضعیت این آبراه میتواند به صورت مستقیم بر قیمت جهانی نفت، زنجیره تأمین انرژی و حتی ثبات بازارهای مالی اثرگذار باشد. به همین دلیل، در ۲ ماه گذشته، اخبار و تحلیلهای مربوط به این منطقه به طور مستمر در صدر توجه رسانههای بینالمللی قرار داشته و هر تحول یا موضعگیری سیاسی مرتبط با آن، بهسرعت در سطح دنیا بازتاب یافته است.
در چنین فضایی، پیام روز پنجشنبه هفته گذشته حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، در دنیا عملاً به عنوان نقطه تثبیت یک وضعیت جدید تلقی شده است. در بسیاری از تحلیلها و بازتابهای خبری مربوط به پیام رهبر انقلاب اسلامی، این نکته مهم پیش کشیده شده که امید به بازگشت کامل شرایط تنگه هرمز به وضعیت پیشین، دستکم از نگاه تهران، دیگر موضوعیت ندارد. همین برداشت باعث شده برخی تحلیلگران رسانهای از این پیام به عنوان نوعی «تثبیت وضعیت جدید ژئوپلیتیک» یاد کنند؛ وضعیتی که در آن قواعد بازی در خلیج فارس و تنگه هرمز نسبت به گذشته دچار تغییر بنیادین شده است. در همین چارچوب، پیام معظمله نه صرفاً یک موضع سیاسی، بلکه نوعی اعلام چارچوب جدید برای مدیریت یک گذرگاه حیاتی جهانی است.
همین ویژگی سبب شد این پیام بازتابی گسترده در رسانههای منطقهای و بینالمللی داشته باشد و تقریباً در تمام جریانهای رسانهای مهم جهان به اشکال مختلف مورد توجه قرار گیرد. در رسانههای غرب، خبرگزاریهایی مانند رویترز این پیام را در قالب یک تحول ژئوپلیتیک در خلیج فارس تحلیل کردند و بر این نکته تمرکز داشتند که ایران از «مرحله جدیدی در مدیریت تنگه هرمز» سخن گفته است. در همین راستا خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس نیز با پوشش پیام حضرت آیتالله خامنهای نوشت: «رهبر ایران قول داد از تواناییهای هستهای و موشکی خود محافظت کند».
نیویورکتایمز نیز با اشاره به اینکه «رهبر عالی ایران در بیانیهای کمسابقه اعلام کرد ایالات متحده جایی در آینده منطقه خلیج فارس ندارد و تصریح کرد کشورش قصد دارد از این پس، آبراه استراتژیک تنگه هرمز را مدیریت کند»، نوشت: «این مواضع، ایران را در تضاد با ایالات متحده قرار میدهد که به دنبال محدود کردن جاهطلبیهای هستهای ایران بوده و اصرار دارد نمیتواند استفاده از تنگه هرمز را به کشتیهای دلخواه خود محدود کند».
نیویورکپست نیز پیام رهبر انقلاب اسلامی در ارتباط با موضوع هستهای و خلیج فارس را پاسخی به زیادهخواهیهای آمریکا دانست و نوشت: «رهبر ایران درخواستهای ترامپ را رد کرد و قول داد سیستمهای هستهای و موشکی را دستنخورده نگه دارد».
در همین چارچوب، رسانه انگلیسی فایننشال تایمز با تصریح بر اینکه «رهبر ایران قول داد از «سوءاستفاده دشمن» از تنگه هرمز جلوگیری کند»، نوشت: طبق تاکید آیتالله مجتبی خامنهای، ایرانیان از تواناییهای هستهای خود به عنوان یک «سرمایه ملی» دفاع خواهند کرد.
گاردین، دیگر رسانه انگلیسی نیز با بازتاب پیام حضرت آیتالله خامنهای نوشت: «بسته شدن تنگه هرمز، با افزایش شدید قیمت نفت و بنزین پیش از انتخابات میاندورهای، ترامپ و متحدان او در خلیج فارس را که از این آبراه برای صادرات نفت و گاز خود استفاده میکنند، تحت فشار قرار داده است».
رسانه صهیونی تایمز اسرائیل نیز با انتخاب عنوان «تنها جای آمریکا در خلیج فارس، قعر آبهای آن است» درباره پیام رهبر انقلاب اسلامی نوشت: این موضع نشان میدهد ایران کنترل تنگه هرمز را حفظ و از برنامههای موشکی و هستهای به عنوان «داراییهای ملی» محافظت خواهد کرد.
در کنار این رسانهها، رسانههای منطقهای نیز هر کدام از زاویهای متفاوت به موضوع پرداختند. المیادین در گزارش خود بر مفهوم «امنیت منطقهای بدون مداخله خارجی» تأکید و نقش ایران و کشورهای ساحلی در مدیریت تنگه هرمز را برجسته کرد.
شبکه خبری الجزیره نیز با تیتر «آیتالله سیدمجتبی: فصل جدیدی در خلیج [فارس] و تنگه هرمز خواهد بود»، این بیانیه را در چارچوب تحولات امنیت انرژی و حساسیت تنگه هرمز پوشش داد.
همچنین رسانه عربی العهد، با تمرکز بر آینده منطقه بدون حضور آمریکا این پیام را نشانهای از تغییر موازنه قدرت در خلیج فارس دانست.
پایگاه خبری القاهرهنیوز نیز با تیتر «مهمترین نکات بیانیه رهبر ایران» به انعکاس بخشهایی از پیام مربوط به «مدیریت جدید تنگه هرمز» اقدام کرد و آن را در چارچوب تحولات منطقه بازتاب داد.
در سطحی دیگر، برخی رسانههای جنوب شرق آسیا نیز به این موضوع توجه نشان دادند. در این گزارشها، پیام رهبر انقلاب اسلامی به عنوان نشانهای از تغییر معادلات راهبردی منطقهای تفسیر و تأکید شد ایران در موقعیت برتر مدیریت تحولات خلیج فارس قرار گرفته است. شبکههایی مانند CNA در تحلیل خود به اثرات این وضعیت بر بازار انرژی جهان اشاره کردند و افزایش حساسیت کشورها نسبت به تحولات تنگه هرمز را مورد توجه قرار دادند. به گزارش این رسانه، «ایران اکنون نقش تعیینکنندهای در مدیریت تحولات این آبراه راهبردی ایفا میکند».
خلاصه همه این بازتابها را میتوان در اظهارات «کریس کنز» سناتور آمریکایی مشاهده کرد که در واکنش به پیام اخیر حضرت آیتالله خامنهای در ارتباط با آینده خلیج فارس گفت: «آنچه پیام جدید رهبر ایران نشان میدهد این است که آنها حالا میدانند اهرم فشار جدیدی در اختیار دارند: توانایی بستن تنگه هرمز و تاثیرگذاری بر اقتصاد جهان. آیتالله دارد ترامپ را تهدید میکند. او میداند ما توانایی تحمل ماهها و شاید سالها افزایش سرسامآور قیمت نفت و سایر هزینههایی را که بسته شدن تنگه هرمز تحمیل میکند، نداریم. آیتالله دارد قدرت خود را به رخ میکشد. با وجود اینکه ترامپ فکر میکند آنها شکست خوردهاند و این جنگ را تمامشده و یک پیروزی نظامی اعلام میکند، آیتالله روشن میکند ایران قصد مقاومت دارد. صادقانه بگویم اینکه آنها مصمم به ادامه مقاومت هستند، جای هشدار دارد».
چند ساعت پس از انتشار پیام رهبر انقلاب اسلامی، مجله «آتلانتیک» در گزارشی با عنوان «پیامدهای جنگ ایران تازه آغاز شده است»، نوشت: «در هر صورت، اقتصاد جغرافیایی خلیج فارس احتمالاً برای همیشه تغییر کرده است. ایران اکنون نسبت به قبل از آغاز جنگ، اختیار بیشتری بر تنگه دارد و از بسته شدن آن سود خواهد برد. ایران ممکن است شروع به دریافت عوارض گزاف از همه کشتیهایی کند که از تنگه عبور میکنند. یا ممکن است کنسرسیومی از کشورها، از جمله ایران، این آبراه را مدیریت و سود آن را تقسیم کنند. حتی اگر تهران حاضر شود به طور رسمی تنگه هرمز را به یک آبراه بینالمللی، آزاد و باز برای همه بازگرداند، این کشور نشان داده میتواند با وجود مواجهه با قدرتمندترین ارتش جهان، هر زمان اراده کند و بخواهد، تنگه را ببندد. حتی اگر ایران کنترل صریح نداشته باشد، اکنون همیشه نوعی کنترل ضمنی وجود دارد».
آتلانتیک همچنین به نقل از «ریچارد هاس» مقام ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در دولت جورج دبلیو بوش نوشت: «ایرانیها چون یک بار تنگه هرمز را بستهاند، حالا میدانند میتوانند دوباره هم این کار را انجام دهند». این موضوع به ایران اهرم فشاری فوقالعاده برای کنترل انتقال بیش از ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع میدهد که پیشتر از این تنگه عبور میکرد.
پیام رهبر انقلاب اسلامی در ارتباط با تغییر قواعد خلیج فارس و تنگه هرمز، بازتاب گستردهای در سطح دنیا داشت
ایران از منافع خود کوتاه نمیآید
ارسال نظر
پربیننده