ایران در مدار قدرت

رضا رحمتی: موضوع ضرورت دسترسی ایران به فضا، ماهواره‌های بومی و اهمیت‌شان در جنگ، از جمله موضوعات حیاتی است که خصوصا در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. به همین روی ایران 8 دی 1404، 3 ماهواره بومی «پایا»، «ظفر 2» و نمونه ارتقایافته «کوثر» را به وسیله ماهواره‌بر سایوز به فضا پرتاب کرد. پیش از آن نیز ماهواره‌های بومی «ناهید یک» و «ناهید 2» را به فضا پرتاب کرده بود. استفاده از این ماهواره‌های بومی اکتشافی، مخابراتی، آب و هوایی و... این امکان را به ایران داد تا بتواند وابستگی خود در شرایط بحرانی را از کشورهای مسلط بر فضا بکاهد. پرتاب موفق این ماهواره‌ها توسط ایران، آن هم بعد از نبرد پرتاب ماهواره توسط رژیم جعلی صهیونی، صرفا یک رخداد فناورانه‌ نبود، بلکه یک اعلان قدرت نرم و سخت در دل نبرد پیچیده اراده‌ها بود. در شرایطی که ایران تحت شدیدترین تحریم‌های علمی، فناورانه، مالی و لجستیکی قرار دارد، این پرتاب پیام‌های واضحی داشت؛ با این حال نکته مهم این پرتاب‌ها را می‌توان در جریان جنگ 40 روزه اخیر تحمیلی آمریکا و رژیم علیه ایران مشاهده کرد؛ موضوعی که با تعیین دقیق اهداف به همراه ترکیب جنگ سایبری ایران توانست دست‌های ایران را به بانک‌های مختلف هدف رسانده و وضعیت را برای دشمن دشوار کند.

اهمیت فضا برای ایران در شرایط جنگ
برای کشوری مانند ایران که با چالش‌های ژئوپلیتیک پیچیده و تحریم‌های گسترده مواجه است، دستیابی به فناوری فضایی و ماهواره‌های بومی، نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت استراتژیک است. این مسیر، مسیری است که ایران با تکیه بر دانش بومی و در شرایط دشوار طی کرده است. در دهه‌های اخیر، فضا دیگر تنها یک بستر برای کاوش‌های علمی یا پرتاب ماهواره‌های ارتباطی نبوده است، بلکه به یک قلمرو حیاتی برای امنیت ملی، اقتصاد و قدرت نرم تبدیل شده است.
دستیابی به فناوری فضایی و پرتاب ماهواره‌های بومی، یک دستاورد فناورانه نیست، بلکه یک استراتژی ملی برای تضمین امنیت، استقلال و عزت ایران است. این دستاوردها نشان می‌دهد ایران می‌تواند در شرایط دشوار، به پیشرفت‌های علمی و فناورانه دست یابد و پیامی روشن به جهان ارسال کند: ایران، با تکیه بر دانش بومی و اراده ملی، در حال تعریف جایگاه جدید خود در نظم بین‌المللی است.

تصاویر ایرانی از خسارات جنگ و شوک رسانه‌های غرب
در همین باره با انتشار تصاویر ماهواره‌ای توسط ایران درباره جنگ و تکذیب آن توسط مقامات دولت ترامپ و رسانه‌های غرب، روزنامه واشنگتن‌پست نوشت: «با وجود محدودیت دسترسی به تصاویر ماهواره‌ای که دولت ترامپ ایجاد کرده، واشنگتن‌پست بیش از ۱۰۰ تصویر ماهواره‌ای با وضوح بالا را که از سوی ایران منتشر شده بود، راستی‌آزمایی کرد و معلوم شد هیچ‌یک از این تصاویر دستکاری‌شده نبودند». روزنامه آمریکایی ادامه داد: «نتایج نشان می‌دهد دست‌کم ۲۲۸ سازه یا قطعه تجهیزات در پایگاه‌های نظامی آمریکا (شامل آشیانه‌های هواپیما، خوابگاه‌ها، انبارهای سوخت، هواپیماها و تجهیزات کلیدی راداری، ارتباطی و پدافند هوایی) آسیب دیده‌ است». این همان چیزی است که توسط ایران منتشر شده بود و با بهت و حیرت رسانه‌‌های غرب نیز مواجه شد. «مارک کانسیان» سرهنگ بازنشسته نیروی دریایی آمریکا) می‌گوید: «حملات ایران دقیق بود. هیچ نشانه‌ای از اصابت‌های ناموفق دیده نمی‌شود. خسارات در این پایگاه‌ها حاکی از آن است که ارتش آمریکا توانایی هدف‌گیری ایران را دست‌کم گرفته بود». استفاده از ظرفیت ماهواره‌های ایرانی و تصاویری را که منتشر می‌شود، می‌توان به پیش از آسیب‌ها و حملات نیز تسری داد و به ظرفیت فضایی ایران در جنگ پی برد.

نقش ماهواره‌های بومی در امنیت ملی و کاهش وابستگی
یکی از اصلی‌ترین دلایل توسعه برنامه فضایی ایران، کاهش وابستگی به کشورهای خارجی در حوزه‌های حیاتی است. در شرایط عادی، بسیاری از کشورها برای دریافت اطلاعات ماهواره‌ای (مانند تصاویر راداری، داده‌های هواشناسی یا ارتباطات امن) به سرویس‌های ماهواره‌ای خارجی متکی هستند اما در شرایط بحران یا جنگ، این وابستگی می‌تواند به یک نقطه ضعف بزرگ تبدیل شود. ماهواره‌های بومی ایران، چه در حوزه‌های مخابراتی، چه اکتشافی و چه هواشناسی، این امکان را فراهم کرده‌اند که:
نخست- اطلاعات حیاتی در دسترس باشد: ایران می‌تواند بدون نیاز به اجازه یا دسترسی به داده‌های خارجی، از وضعیت مرزها، تغییرات اقلیمی و منابع طبیعی خود مطلع شود.
دوم- امنیت ارتباطات تضمین شود: در شرایطی که ممکن است ارتباطات ماهواره‌ای خارجی قطع یا تحت نظارت قرار گیرد، ماهواره‌های بومی می‌توانند شبکه ارتباطی امن و مستقلی را برای نیروهای نظامی و مدیریتی کشور فراهم کنند.
سوم- تاب‌آوری در برابر تحریم: با داشتن فناوری بومی، ایران در برابر تحریم‌های فناوری و قطع دسترسی به سرویس‌های خارجی مصونیت نسبی پیدا می‌کند.

پیام تحریم‌ها؛ از محدودیت تا نوآوری
تحریم‌های علمی و فناورانه که ایران در دهه‌های اخیر با آنها مواجه بوده، ابتدا یک مانع بزرگ برای پیشرفت فناوری به نظر می‌رسید اما تجربه نشان داد این محدودیت‌ها در بسیاری موارد، به عنوان یک محرک برای نوآوری و توسعه فناوری‌های بومی عمل کرده است. توسعه ماهواره‌هایی مانند «پایا»، «ظفر»، «کوثر» و «ناهید یک و 2» نشان‌دهنده این واقعیت است که ایران توانسته با تکیه بر دانش داخلی، چالش‌های فنی را پشت سر بگذارد. این دستاوردها پیامی روشن دارد: تحریم نمی‌تواند جلوی پیشرفت علمی یک ملت را بگیرد، اگر آن ملت اراده و دانش کافی داشته باشد. این پیام نه‌تنها برای ایران، بلکه برای سایر کشورهای در حال توسعه که با تحریم مواجهند، الهام‌بخش است، خصوصا که حوزه فضا، حوزه منحصربه‌فردی است که امکان حضور کشورهای کمتر توسعه‌یافته در آن بسیار محدود شده است.

پیام‌های استراتژیک در عرصه بین‌الملل
دستیابی به فناوری فضایی و پرتاب موفق ماهواره‌ها پیام‌های چندلایه‌ای برای بازیگران مختلف عرصه بین‌الملل داشته که خصوصا در جریان جنگ سوم تحمیلی خود را به عیان نشان داد. این دستاوردها نشان داد ایران می‌تواند در شرایط سخت، به اهداف خود دست یابد. این موضوع، قدرت چانه‌زنی ایران را در مذاکرات بین‌المللی افزایش و نشان می‌دهد ایران نمی‌تواند به‌سادگی تحت فشار قرار گیرد. همچنین این موفقیت‌ها نشان می‌دهد ایران در حال تعریف جایگاه جدید خود در نظم بین‌الملل است و دیگر یک کشور وابسته نیست. برای کشورهای منطقه، موفقیت‌های فضایی کشورمان هنگامی که با استفاده از ماهواره‌های بومی خود بانک اهداف را گسترش داد و با دقت خاصی از آنها استفاده کرد، پیامی از امید و توانمندی بود. این دستاوردها نشان می‌دهد ایران همچنان در حال صعود است و می‌تواند در شرایط جنگ، به پیشرفت‌های علمی و فناورانه خود اتکا داشته باشد. موضوع دیگر این است که برای مردم ایران، این دستاوردها نمادی از عزت ملی و توانمندی است. اگر پیش از این دستیابی به تصاویر اصابت موشک‌‌های ایرانی به اهدافی در فلسطین اشغالی و پایگاه‌های آمریکا با ابزارهای ماهواره‌ای و تصاویری که بعدا به صورت قطره‌چکانی توسط ماهواره‌های اروپایی و آمریکایی منتشر می‌شد، ممکن بود، حالا ایران می‌‌تواند با استفاده از ماهواره‌های خود تحرکات نظامی و تصاویر بعدی اصابت موشک‌‌ها و پهپادها را منتشر کند. این موفقیت‌ بزرگ نشان می‌دهد با تکیه بر دانش داخلی و اراده ملی می‌توان به اهداف بزرگ دست یافت. این موضوع، روحیه ملی و اعتماد به نفس مردم را تقویت می‌کند. این همان چیزی است که در جریان جنگ و در یکی از بیانیه‌های ارتش نیز نمایان شد. در جریان جنگ در یکی از بیانیه‌های ارتش آمده بود: «ارتش جمهوری اسلامی ایران پیش از این نیز پایگاه‌های آمریکا در کشورهای منطقه و مناطق نظامی در سرزمین اشغالی را مورد حملات پهپادی قرار داده که برابر اطلاعات واصله و رصد تصاویر ماهواره‌ای، آسیب‌های جدی به این مراکز وارد شده و عملیات رزمی و پشتیبانی رزمی هواپیماهای نظامی و رهگیری موشک‌ها و پهپادهای رزمی را با اختلال جدی مواجه کرده است».