علیرضا حقیقت: سفر 2 روزه دونالد ترامپ به پکن، یک شکست مطلق برای رئیس جمهور آمریکا بود. یاغی بزرگ این روزهای جهان سیاست، در سرزمین دشمن شبیه متهمی بود که در حال تفهیم اتهام از سوی همتای چینی است. در پکن خبری از رفتارهای سبکسرانه نبود و ترامپ مجبور بود مودبانه رفتار کند. در سراسر دیدارهایش با شی جین پینگ، این رئیس جمهور چین بود که از موضع اقتدار و برتری با ترامپ برخورد میکرد. بر خلاف رفتار قلدرمآبانه رئیس جمهور آمریکا با خبرنگاران و فحاشی به آنها، وقتی در کنار شی ایستاده بود و از تایوان از او سوال شد، ترامپ کاملا بیدفاع بود و جرات نکرد کوچکترین پاسخی در حضور شی بدهد و ترجیح داد سکوت کند.
نکته جالب توجه این سفر، برخورد برتریجویانه رئیس جمهور چین در مواجهه با ترامپ بود که این شاید در تاریخ روابط 2 کشور بیسابقه باشد. شی، این بار از موضع قدرت برابر و متوازن با ایالات متحده وارد مواجهه نشد، بویژه اینکه ترامپ بعد از شکست تاریخی در جنگ علیه ایران به پکن وارد شد. چینیها این را خوب فهمیده بودند و متناسب با این شرایط طرف آمریکایی را تحویل گرفتند!
بر اساس گزارش رسانههای آمریکا و گفتههای خود ترامپ مشخص شده چین به آمریکاییها اعلام کرده با واکنش نظامی برای باز شدن تنگه هرمز مخالف است. شی خطاب به ترامپ، نارضایتی صریح خود از محاصره دریایی آمریکا را اعلام کرده، همچنین درباره مداخله آمریکا در مساله تایوان هشدار صریح داده است.
مواضع صریحی که رئیس جمهور چین در ملاقات با ترامپ به او گوشزد کرده، یادآور شکست ایالات متحده در جنگ رمضان و فراتر در صحنه نظام بینالملل است. شی در اظهاراتی کمسابقه، خطاب به ترامپ، آمریکا را قدرت رو به ضعف دانست، به رئیس جمهور آمریکا یادآوری کرد به خرید نفت از ایران ادامه خواهد داد، ترامپ و جنگطلبان همراهش را شیرفهم کرد معضل جنگ و تنگه هرمز را باید خودشان حل کنند و انتظار همراهی پکن را نداشته باشند و در نهایت تمام تلاش خود را کرد به ترامپ و باند تبهکارش بفهماند طرف بازنده نمیتواند به عناصر همکاری 2 کشور دیگر (چین و ایران) ورود کرده و دستورکار صادر کند.
خروج نفتکشهای چینی از تنگه هرمز همزمان با حضور ترامپ در چین، پیام آشکاری از سوی تهران و پکن برای واشنگتن داشت. تریتا پارسی، نایبرئیس اجرایی مؤسسه کوئینزی در این رابطه نوشت: درست پیش از دیدار ترامپ با شی، خبرگزاریهای ایرانی گزارش دادند کشتیهای چینی عبور از تنگه هرمز را تحت مکانیزم تعیینشده از سوی ایران آغاز کردند. در حالی که پکن پرداخت «عوارض» را رد میکند اما برای پرداخت «هزینه اداری جهت نگهداری زیستمحیطی» تنگه اعلام آمادگی کرده (که در واقع صرفاً روش دیگری برای نامگذاری همان عوارض است). این توافق، فشار آمریکا بر چین برای همراهی با ایالات متحده جهت «باز کردن» تنگه را خنثی میکند، چرا که این آبراه اکنون به روی چین باز است. در واقع، این اتفاق فشار را معکوس میکند. اگر آمریکا به عنوان بخشی از محاصره خود، از عبور این کشتیها جلوگیری کند، ترامپ وارد نبردی با شی خواهد شد که بازنده آن است. به جای اینکه ترامپ به چین فشار بیاورد تا به بازگشایی تنگه کمک کند، این چین خواهد بود که به آمریکا فشار میآورد تا اطمینان حاصل کند تنگه برای کشتیهای چینی مسدود نمیشود.
برای جمعبندی سفر شکستخورده ترامپ، بیانیه وزارت خارجه چین برای بدرقه رئیس جمهور آمریکا کافی بود. سخنگوی وزارت خارجه چین جمعه در بیانیهای با اشاره به جنگ آمریکا/ رژیم صهیونیستی علیه ایران اعلام کرد: «این درگیری که هرگز نباید اتفاق میافتاد، هیچ دلیلی برای ادامه ندارد. حل و فصل سریع این وضعیت به نفع ایالات متحده و ایران، همچنین کشورهای منطقه و کل جهان خواهد بود».
به گزارش خبرگزاری نووستی، سخنگوی وزارت خارجه چین هنگام پاسخ به سوالاتی درباره وضعیت ایران گفت: چین همچنان مطابق ۴ گزینه شی جینپینگ، رئیس جمهور عمل و با جامعه بینالملل برای حمایت قویتر از مذاکرات صلح و ایفای نقش سازنده در دستیابی به صلح پایدار در خاورمیانه همکاری خواهد کرد.
وی افزود: موضع چین درباره وضعیت ایران بسیار واضح است. این درگیری خسارات شدیدی به مردم ایران و سایر کشورهای منطقه وارد کرده است. با گسترش دامنه درگیریها، این درگیری فشار زیادی بر رشد اقتصادی جهان، زنجیرههای تامین، نظم تجارت بینالملل و ثبات تامین انرژی وارد کرده است که به منافع مشترک جامعه بینالملل آسیب میرساند.
سخنگوی وزارت خارجه چین همچنین خاطرنشان کرد: «ادامه این درگیری که از همان ابتدا نباید اتفاق میافتاد، هیچ فایدهای ندارد. یافتن راهی زودهنگام برای حل و فصل این وضعیت نهتنها به نفع ایالات متحده و ایران، بلکه به نفع کشورهای منطقه و سایر جهان است».
وی افزود: آتشبس اخیر آمریکا و ایران و تلاش برای بررسی حل و فصل مسائل از طریق مذاکره، مورد استقبال کشورهای منطقه و جامعه بینالملل قرار گرفته است. چین همیشه معتقد است گفتوگو و مذاکره راه درست پیش رو و استفاده از زور، بنبست است.
در مورد تایوان، شی به تهدید نظامی متوسل شد و هشدار داد آینده روابط واشنگتن- پکن به این مساله مربوط میشود. سیانان دیروز در پایان سفر ترامپ به چین نوشت رئیس جمهور آمریکا پس از ۲ روز مذاکره با شی جینپینگ، رهبر چین، از فروش تسلیحات به تایوان خودداری کرد؛ اقدامی که به منزله یک پیروزی برای چین است.
ترامپ در داخل هواپیمای ویژه ریاست جمهوری به خبرنگاران گفت او و شی در جلسات خود درباره تایوان «به تفصیل» صحبت کردند اما از پاسخ مستقیم به این سوال که آیا ایالات متحده در صورت درگیری با چین از تایوان دفاع خواهد کرد یا خیر، خودداری کرد. ترامپ افزود درباره فروش اسلحه به تایوان، «در کوتاهمدت و در اوایل ماه آینده تصمیم خواهم گرفت».
به نوشته سیانان ترامپ در یک عقبنشینی آشکار دیگر پس از پایان نشست با رهبر چین گفت با توجه به طولانی شدن جنگ، در حال بررسی لغو تحریمها علیه شرکتهای چینی خریدار نفت ایران است. رسانه آمریکایی گزارش داد نشستهای ۲ روزه، روز جمعه بدون هیچ توافق اساسی درباره مسائل کلیدی پایان یافت، اگرچه ترامپ مدعی شد بسیاری از مشکلات مختلف حل و فصل شده است.
همزمان با حضور ترامپ در پکن، واشنگتنپست از یک ارزیابی اطلاعاتی محرمانه ایالات متحده رونمایی کرد که نتایج معناداری به ثبت رسانده و دلیل مواجهه پیروزمندانه شی با ترامپ است. در این سند محرمانه آمده است: چین در نتیجه جنگ جاری آمریکا با ایران، در زمینههای نظامی، اقتصادی، دیپلماتیک و رسانهای، دستاوردهای استراتژیک گستردهای را به هزینه ایالات متحده به دست میآورد؛ در حالی که نگرانی فزایندهای در وزارت جنگ ایالات متحده درباره پیامدهای ژئوپلیتیک این درگیری وجود دارد. پکن از جنگ با ایران برای تقویت جایگاه بینالمللی خود استفاده کرد، در حالی که واشنگتن بخش قابل توجهی از قابلیتهای نظامی و اقتصادی خود را از بین برد.
بر اساس این گزارش، جنگ آمریکا با ایران مقادیر زیادی از مهمات آمریکا، بویژه موشکهای رهگیر و بمبهای هدایتشونده را که در هرگونه رویارویی احتمالی آینده با چین بر سر تایوان ضروری تلقی میشود، به مصرف رساند. این جنگ همچنین فرصتی نادر برای پکن فراهم کرد تا نحوه انجام عملیات مدرن ارتش ایالات متحده را مشاهده کند و درسهایی در رابطه با برنامهریزی نظامی بیاموزد.
طبق ارزیابی این سند اطلاعاتی، جنگ آمریکا علیه ایران به چین فرصت داد خود را به عنوان یک قدرت متعادلتر در صحنه بینالملل معرفی کند، برخلاف به تصویر کشیدن ایالات متحده به عنوان یک قدرت متجاوز و یکجانبه درگیر در جنگهای پرهزینه و خونین در خاورمیانه که پکن آن را یک دستاورد سیاسی و استراتژیک بسیار مهم در مبارزه قدرت جهانی ۲ ابرقدرت میداند.
یکی از نکات جالب توجه دیگر رفتار شی جینپینگ طی دیدار با ترامپ در پکن، توسل رهبر چین به یک اصطلاح معروف روابط بینالملل یعنی «تله توسیدید» بود که طی این سالها رابطه چین و آمریکا را تعریف کرده است. «گراهام آلیسون» استاد دانشگاه هاروارد برای نخستینبار این اصطلاح را در توصیف رابطه 2 کشور بیان کرد. اصطلاح تله توسیدید در روابط بینالملل، درباره گرایش یک قدرت بزرگ به جنگ علیه یک قدرت نوظهور است.
شی در ملاقات با همتای آمریکایی خواستار «غلبه بر تله توسیدید» شد و علیه چینهراسی آمریکا در جهان موضع گرفت. رئیس جمهور چین در این باره به ترامپ گفت: «جهان به یک دوراهی دیگر رسیده است. تحولی که در یک قرن گذشته دیده نشده، در سراسر جهان در حال شتاب گرفتن است و وضعیت بینالمللی سیال و آشفته است».
شورای سردبیری روزنامه آمریکایی «والاستریت ژورنال» در این رابطه دیروز در سرمقالهای نوشت: چه کسی میدانست شی دانشجوی تاریخ یونان باستان است؟ رهبر چین در نشست روز پنجشنبه به ترامپ درباره «تله توسیدید» هشدار داد اما فریب این اشاره تاریخی را نخورید. نکته اصلی او هشدار به ترامپ بود که با دخالت در طرحهای چین برای بازپسگیری تایوان - در صورت لزوم با زور - خطر جنگ را به جان نخرد!
به نوشته روزنامه فوق، توسیدید مورخ بزرگ باستان جنگ پلوپونزی بود و استدلال کرد آتن در حال ظهور، اسپارت را ترساند و منجر به جنگ شد. آلیسون با شناسایی ۱۲ مورد در تاریخ که یک قدرت در حال ظهور، یک قدرت مستقر را تهدید کرد و منجر به جنگ شد، آنچه را که «تله توسیدید» مینامید، رواج داد. حال منظور شی از این تشبیه چیست؟ از نظر او، چین قدرت نوظهور و آمریکا هژمونی است که از شکست خوردن میترسد. او با لحنی کنایهآمیز به ترامپ هشدار داد در امور چین دخالت نکند؛ اگرنه نتیجه میتواند جنگی ویرانگر باشد.
برای جمعبندی سفر 2 روزه ترامپ و رفتار تحقیرآمیز رهبر چین با او، پذیرش سقوط آمریکا توسط ساکن کاخ سفید کافی است؛ جایی که او گفت: وقتی رئیس جمهور شی به طرز بسیار ظریفی ایالات متحده را کشوری در حال افول نامید، احتمالاً منظورش آسیب عظیمی بود که ما در ۴ سال دولت جو خوابآلود [بایدن] و دولت وی متحمل شدیم. در این باره او 100 درصد درست گفت!