بدون چین هرگز

گروه بین‌الملل: روز گذشته ۴ روز پس از سفر رئیس‌جمهور آمریکا به چین، رئیس‌جمهور روسیه وارد پکن شد. بر اساس برنامه‌ریزی اعلام‌شده، در سفر «ولادیمیر پوتین» به پکن، او در کنار همتای چینی‌اش «شی جین‌پینگ» ربع قرن توافق حسن همکاری و همجواری ۲ کشور را که سال ۲۰۰۱ امضا شده بود، جشن می‌گیرند. این بیست‌وپنجمین سفر پوتین به چین است؛ شی و پوتین بیش از ۴۰ بار باهم دیدار کرده‌اند.
به گزارش «وطن امروز»، سفر پوتین به چین ۴ روز پس از بازگشت ترامپ از چین انجام می‌شود. سفر ترامپ به پکن با وجود انتظارات زیادی که آمریکایی‌ها از نتایج آن داشتند اما بسیار ناامیدکننده ارزیابی شد و در زمینه تجارت، موضوع اوکراین و تنش در غرب آسیا و درگیری با ایران، پیشرفت قابل‌ توجهی برای آمریکا حاصل نشد. در واقع سفر ترامپ به پکن «پرسر و صدا اما کم‌نتیجه» بود و چین حاضر نشد علیه ایران و روسیه موضع بگیرد و درباره اوکراین نیز امتیاز خاصی به ترامپ نداد و اختلافات تجاری هم حل نشد.
در حالی که ترامپ با ۱۲ نفر از شخصیت‌ها و چهره‌های تجاری آمریکا به چین سفر کرد، هیات همراه پوتین بیشتر شامل چهره‌های سیاسی از جمله ۵ معاون نخست‌وزیر، ۸ وزیر، چند فرماندار منطقه‌ای و رئیس بانک مرکزی روسیه است. منابع رسانه‌ای حضور گسترده چهره‌های سیاسی همراه پوتین در سفر به چین را به عنوان نشانه‌ای از روابط عمیق سیاسی ۲ طرف ارزیابی کرده‌اند. با این حال «یوری اوشاکف» دستیار پوتین هرگونه ارتباط میان سفر رئیس‌جمهور روسیه و سفر اخیر ترامپ به چین را رد کرد. او گفت: «باید توجه داشت هیچ ارتباطی میان سفرهای پوتین و ترامپ وجود ندارد. ما معمولا دستورکار گفت‌وگوها با طرف چینی را از پیش هماهنگ می‌کنیم».
به‌رغم اینکه روسیه تاکید دارد ارتباطی میان سفر پوتین به چین در فاصله کمی از سفر ترامپ به پکن وجود ندارد اما کارشناسان با مقایسه سفر رهبران روسیه و آمریکا به چین، این ۲ سفر را دارای نتایجی متفاوت تحلیل کرده‌اند.
الجزیره گزارش داد اگرچه ترامپ در سفر به چین دستاوردی نداشت اما انتظار می‌رود سفر پوتین به پکن با نتایج ملموسی هم در حوزه سیاسی و هم اقتصادی همراه باشد. پوتین و شی که به دلیل تحریم‌های غرب و سیاست خارجی آشفته ترامپ این روزها متحدتر از قبل شده‌اند، در سال‌های اخیر نیز همکاری‌های گسترده‌ای را دنبال کرده بودند و انتظار می‌رود در جریان سفر رئیس‌جمهور روسیه همکاری‌های اقتصادی و سیاسی ۲ کشور به حوزه‌های مهم‌تری بویژه در مسائل استراتژیک نیز گسترش یابد.

دستور کار پوتین در پکن
رئیس‌جمهور روسیه اندکی پیش از سفر رسمی به چین با تأکید بر تعمیق مناسبات ۲ کشور اعلام کرد: «روابط روسیه و چین به سطحی بی‌سابقه ارتقا یافته است. ۲ کشور با اطمینان کامل به آینده چشم دوخته‌اند و به طور فعال در حال توسعه ارتباطات خود در حوزه‌های سیاست، اقتصاد و دفاع هستند». ولادیمیر پوتین تصریح کرد: «روسیه و چین آمادگی کامل دارند در طیف گسترده‌ای از مسائل، از جمله حفاظت از حاکمیت ملی و یکپارچگی ارضی، به طور همه‌جانبه از یکدیگر حمایت کنند».
اوشاکف، مشاور سیاست خارجی پوتین هم گفت در بخش رسمی برنامه‌های روز چهارشنبه با حضور پوتین و شی، امضای ۲۱ سند در دستور کار قرار دارد. او بویژه بر بیانیه‌ای درباره ایجاد نظم جهانی چندقطبی و نوع جدیدی از روابط بین‌الملل تأکید کرد. گفته شده این اسناد از جمله به همکاری در حوزه‌های صنعت، تجارت، حمل‌ونقل و ساخت‌وساز مربوط می‌شود. همچنین انتظار می‌رود جنگ اوکراین و تجاوز آمریکا علیه ایران نیز از موضوعات گفت‌وگوهای رهبران ۲ کشور در پکن باشد.
روسیه همچنین قصد دارد درباره ساخت خط لوله جدید گاز «سیبری ۲» گفت‌وگو کند؛ خط لوله‌ای که قرار است از طریق مغولستان به چین برسد. بر اساس گزارش رادیو «دویچه وله» آلمان، روسیه می‌خواهد صادرات گسترده کنونی گاز خود از طریق سیبری ۱ را با این خط لوله جدید به شکل چشمگیری افزایش دهد. چین همچنین یکی از مهم‌ترین مشتریان نفت روسیه است و صادرات نفت روسیه به چین در ۳ ماه نخست سال ۲۰۲۶ با ۳۵ درصد افزایش به ۳۱ میلیون تن رسیده است.
تأمین انرژی برای چین، در سایه جنگ آمریکا علیه ایران اهمیت بیشتری یافته است. گسترش بیشتر انتقال انرژی به چین از مسیر زمینی از روسیه این مزیت را دارد که در برابر بحران‌های مسیرهای دریایی آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت، از این رو چینی‌ها تلاش دارند ظرفیت واردات نفت خود از روسیه را از مسیرهای زمینی گسترش دهند.

همسویی پکن- مسکو علیه جنگ آمریکا با ایران
بسیاری از کارشناسان معتقدند تنش در غرب آسیا و جنگ آمریکا علیه ایران موضوع مهمی است که چین و روسیه درباره آن همسو و مخالف این جنگ بزرگ هستند. پوتین در سخنرانی پیش از سفر ۲ روزه به چین گفت مسکو و پکن می‌خواهند برای «صلح و رفاه جهانی» با هم همکاری کنند.
تحلیلگران نیز معتقدند هم پکن و هم مسکو در حال بازبینی روابط در حال تغییر با واشنگتن هستند و در حال بررسی این موضوعند که چه نقشی در پایان دادن به درگیری آمریکا و ایران ایفا ‌کنند؟ درگیری‌ای که منابع نفتی جهان را به تنگنا انداخته و واشنگتن را وارد یک باتلاق جدید در غرب آسیا کرده است.
این را نیز باید در نظر داشت که چین و روسیه هر 2 شرکای نزدیک تهران هستند و در سال‌های اخیر نقش کلیدی در حمایت از ایران در برابر تحریم‌های آمریکا ایفا کرده‌اند. چین همچنین خریدار اصلی نفت خام ایران است که توسط آمریکا تحریم شده است. مانند چین، روسیه نیز کنار ایران قرار دارد و سی‌ان‌ان پیش از این مدعی شده بود روسیه اطلاعاتی در مورد مکان‌های استقرار نیروها و دارایی‌های آمریکا در اختیار ایران قرار داده است. این شبکه همچنین ادعا کرده بود چین در حال آماده شدن برای تحویل سلاح به ایران بوده است. بنابراین انتظار می‌رود در جریان دیدار رهبران چین و روسیه، راه‌های پایان دادن به تنش‌های آمریکا علیه ایران نیز مورد بحث و بررسی قرار گیرد، چون هر 2 کشور شرکای راهبردی ایران به شمار می‌روند.

نگرانی غرب از نزدیکی پکن - مسکو 
البته روابط رو‌ به‌ گسترش چین و روسیه به نگرانی فزاینده‌ای در پایتخت‌های غرب، از جمله واشنگتن و همچنین بروکسل، مقر اتحادیه اروپایی تبدیل شده است. دیپلمات‌ها و تحلیلگران غرب معتقدند حمایت اقتصادی و دیپلماتیک پکن به اقدامات روسیه در اوکراین کمک کرده است. واقعیت هم آن است که پس از آغاز جنگ اوکراین و تحریم‌های غرب علیه روسیه، چین به مهم‌ترین تکیه‌گاه اقتصادی مسکو تبدیل شد. چین صدها میلیارد دلار نفت و محموله‌های انرژی از روسیه خریده و بخش بزرگی از درآمد روسیه در طول جنگ اوکراین از مسیر فروش محصولات انرژی به چین تأمین شده است.
بی.بی.سی نیز در گزارشی نوشت: در حالی که برخی در واشنگتن امیدوار بودند ترامپ بتواند پکن را از مسکو دور کند، این امیدها اکنون چیزی بیش از خیال‌پردازی به نظر نمی‌رسد، چون در حال حاضر چین بزرگ‌ترین شریک تجاری روسیه است و بیش از هر کشور دیگری به روسیه صادرات دارد.
اما آنچه باعث شد روسیه بیش از گذشته به چین نزدیک شود، خود غربی‌ها بودند. بر مبنای گزارش بی.بی.سی، سال‌ها تحریم‌های غرب به‌تدریج مسکو را بیش از پیش به تعامل تجاری با پکن سوق داد. غول فناوری هواوی ـ که از سوی آمریکا تحریم شد و پس از بازبینی انگلیسی‌ها، از شبکه‌های 5G  این کشور کنار گذاشته شد ـ از نبود شرکت‌های غربی استفاده کرد و به یکی از ستون‌های اصلی صنعت مخابرات روسیه تبدیل شد.
گزارش اخیر بلومبرگ نیز نشان می‌دهد روسیه بیش از ۹۰ درصد فناوری‌های تحریم‌شده خود را از چین وارد می‌کند؛ رقمی که نسبت به سال پیش ۱۰ درصد افزایش یافته است.
بخش دیگری از روابط درهم تنیده اقتصادی روسیه و چین را آنجا می‌توان دید که یوآن و روبل جای دلار را در بخش مهمی از تجارت ۲ کشور گرفته‌اند؛ جایگزینی مهمی که نوعی دهن‌کجی به واشنگتن به شمار می‌رود.

پکن و مسکو چگونه به اتحاد رسیدند؟
نه‌تنها مرز مشترک ۴ هزار و ۳۰۰ کیلومتری روسیه و چین، نزدیکی ۲ کشور را بیش از گذشته ممکن ساخته، بلکه گزارش‌ها نشان می‌دهد اقتصادهای ۲ کشور مکمل یکدیگرند. روسیه به‌عنوان صادرکننده بزرگ نفت، گاز و دیگر مواد خام به چین شناخته می‌شود و اقتصاد صنعتی چین بازاری بزرگ برای منابع انرژی روسیه است.
از سوی دیگر نمی‌توان مخالفت مشترک ۲ کشور با نظم جهانی تحت رهبری آمریکا را نادیده گرفت. پکن تلاش دارد خود را یک قدرت «باثبات و تعیین‌کننده» در نظم جهانی نشان دهد، در حالی که آمریکا درگیر بحران‌های متعدد از جمله جنگ اوکراین، تنش بر سر تایوان و بحران‌های نظامی غرب آسیاست.
همچنین چین به دلیل نگرانی از احتمال بحران آینده بر سر تایوان، در حال تقویت امنیت انرژی خود از طریق همکاری بیشتر با روسیه است در حالی که دولت ترامپ حتی در موضوع اوکراین نیز نتوانسته در مقابل روسیه به یک نتیجه مشخص دست یابد.
از این رو برخلاف بی‌ثباتی در واشنگتن، اکنون پکن و مسکو اتحاد خود را منبع یک سیاست خارجی باثبات می‌بینند؛ ثباتی که درست در نقطه مقابل آشفتگی در کاخ سفید بر سر موضوعات مختلف از جمله ایران و اوکراین قرار دارد.
«ایمی هاوکینز» کارشناس سیاسی نیز در یادداشتی درباره سفر پوتین به چین نوشت: چین با میزبانی همزمان از ترامپ و پوتین می‌خواهد نشان دهد اکنون بازیگر مرکزی سیاست جهان است و روابط راهبردی‌اش با روسیه همچنان بسیار عمیق‌تر از روابط مصلحتی با واشنگتن است.
گاردین نیز در گزارشی نوشت سفر پوتین به چین نشان می‌دهد که نظم جهانی در حال حرکت از «جهان آمریکامحور» به سمت «جهان چندقطبی» است و چین تلاش می‌کند رهبر این گذار باشد. پکن با میزبانی از پوتین پس از ترامپ، می‌خواهد نشان دهد که بدون چین هیچ بحران بزرگی حل نمی‌شود، روسیه همچنان شریک راهبردی چین است و آمریکا ناچار است با چین به‌عنوان یک ابرقدرت هم‌سطح مذاکره کند.