گروه بینالملل: با حمایت همحزبیهای رئیسجمهور آمریکا، سرانجام سنای آمریکا در هشتمین دور رایگیری درباره جنگ علیه ایران موفق به تصویب قطعنامهای برای محدودسازی اختیارات جنگی دونالد ترامپ شد. مجلس سنا روز سهشنبه پس از آنکه تعدادی از جمهوریخواهان به دموکراتها پیوستند، قطعنامهای را تصویب کرد که جنگ علیه ایران را نیازمند مجوز کنگره میکند؛ مصوبهای که به «محدودسازی اختیارات جنگی رئیسجمهور» معروف شده است.
به گزارش «وطن امروز»، رایگیری درباره مصوبه محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ با ۵۰ رأی موافق در مقابل ۴۷ رأی مخالف به تصویب رسید. دموکراتها پیشتر ۷ بار تلاش کرده بودند مصوبه محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ را به تصویب برسانند که هر بار این تلاش آنها با سد جمهوریخواهان مواجه شد اما در نهایت هشتمین تلاش دموکراتها برای مهار اختیارات جنگی ترامپ در جنگ علیه ایران که سومین ماه آن سپری میشود، به سرانجام رسید. «چاک شومر» رهبر اقلیت دموکرات سنا پیش از رأیگیری درباره این قطعنامه گفته بود: «ترامپ مثل یک کودک نوپاست که با یک تفنگ پر بازی میکند».
در ساختار سیاسی آمریکا، رؤسای جمهور معمولاً تلاش میکنند در مسائل امنیتی و نظامی اختیارات گستردهای داشته باشند اما هر زمان جنگ طولانی یا پرهزینه شود، بحث درباره محدود کردن اختیارات رئیسجمهور دوباره شدت میگیرد و در حال حاضر نیز که جنگ آمریکا علیه ایران با یک چشمانداز مبهم و بیسرانجام روبهرو است، بحثها و اختلافات در آمریکا بر سر چرایی ادامه جنگ علیه ایران و نتایج آن بالا گرفته است.
مبنای قانونی تصویب قطعنامه ضدترامپ در سنا
قطعنامه محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ بر پایه «قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳» به تصویب رسیده است. این قانون بعد از جنگ ویتنام تصویب شد تا رؤسای جمهور آمریکا نتوانند بدون نظارت کنگره، جنگهای طولانی راه بیندازند.
طبق قانون اساسی آمریکا، اعلام جنگ با کنگره است نه رئیسجمهور. از سوی دیگر بر اساس «قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳»، اگر رئیسجمهور بدون مجوز کنگره وارد جنگ شود فقط ۶۰ روز فرصت دارد و بعد باید یا از کنگره مجوز بگیرد یا عملیات را متوقف کند. رئیسجمهور آمریکا البته پس از 60 روز جنگ بدون مجوز، راه سومی هم دارد و میتواند به بهانه خرید زمان برای خروج نیروها از میدان جنگ با استناد به اصل «ضرورت حفظ ایمنی نیروهای مسلح ایالات متحده» ۳۰ روز دیگر زمان جنگ را برای خروج امن نیروها از میدان جنگ تمدید کند اما در نهایت ناگزیر به کسب مجوز از کنگره خواهد بود، در غیر این صورت کنگره میتواند جنگ را بدون مجوز اعلام کند و حتی بودجه لازم برای ادامه جنگ را تصویب نکند.
در حال حاضر نیز پس از 80 روز از آغاز جنگ ترامپ علیه ایران، اعضای کنگره آمریکا بر اساس قانون خواستار اعلام پایان جنگ یا درخواست مجوز جنگ از سوی دولت ترامپ هستند و قطعنامه اخیر از دولت ترامپ میخواهد تکلیف خود با جنگ علیه ایران را مشخص کند!
با این حال، در دهههای گذشته تقریبا همه رؤسای جمهور آمریکا - چه دموکرات و چه جمهوریخواه - تفسیر گستردهای از اختیارات فرمانده کل قوا ارائه دادهاند و بارها بدون اعلام رسمی جنگ، دست به عملیات نظامی زدهاند.
گام بعد چیست؟
با وجود تصویب قطعنامهای برای محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ در سنای آمریکا اما این پایان کار نیست و اگر قرار باشد قطعنامه اجرایی شود با موانع بزرگی روبهرو خواهد بود.
پس از تصویب در سنا، این طرح باید در مجلس نمایندگان -که تحت کنترل جمهوریخواهان است- نیز تصویب شود. بنابراین این طرح در حال حاضر بهتنهایی مانع فوری عملیات نظامی آمریکا نمیشود.
حتی اگر قطعنامه محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ در هر ۲ مجلس سنا و نمایندگان به تصویب نهایی برسد، یکی از بزرگترین موانع اجرای این قطعنامه، احتمال استفاده رئیسجمهور آمریکا از حق وتوی خود برای رد مصوبات کنگره است.
بنابراین حق وتوی رئیسجمهور آمریکا، مانع بزرگی بر سر اجرای قطعنامههایی است که کاخ سفید تمایلی به اجرای آنها ندارد. تنها مصوباتی در کنگره میتوانند از حق وتوی رئیسجمهور عبور کنند و تبدیل به قانون اجرایی شوند که در هر ۲ مجلس سنا و نمایندگان اکثریت دوسوم را به دست آورده باشند. در این صورت، مستاجر کاخ سفید حق وتوی چنین مصوباتی را ندارد و این مصوبات حتی با وجود مخالفت رئیسجمهور آمریکا به قانون اجرایی تبدیل خواهند شد. با این حال در شرایط فعلی با توجه به وضعیت کرسیهای جمهوریخواهان در هر ۲ مجلس نمایندگان و سنا، تصویب قطعنامه محدودسازی اختیارات ترامپ در جنگ علیه ایران با کسب رای موافق دوسوم از هر ۲ مجلس غیرمحتمل به نظر میرسد.
توبیخ ترامپ!
بسیاری از کارشناسان گفتهاند حتی اگر قطعنامه محدودسازی اختیارات نظامی ترامپ در جنگ علیه ایران به تصویب نهایی نرسد یا ترامپ آن را وتو کند، نفسِ عبور آن از سنا یک شکست سیاسی مهم برای کاخ سفید محسوب میشود و نشان میدهد مخالفت با جنگ ایران در واشنگتن در حال گسترش است.
در حقیقت اهمیت رای اخیر سنا این است که برای نخستین بار پس از آغاز درگیریهای اخیر ترامپ با ایران، بخشی از جمهوریخواهان نیز آشکارا در برابر سیاست کاخ سفید قرار گرفتند و کارت قرمز به ترامپ نشان دادند!
تصویب این قطعنامه در سنای آمریکا همچنین حاکی از آن است بخشی از کنگره آمریکا نمیخواهد تصمیمگیری درباره ادامه جنگ صرفا در اختیار کاخ سفید باشد و خواهان نقش پررنگتر قانونگذاران در تعیین مسیر سیاست خارجی و نظامی آمریکاست؛ نقشی که اکنون ترامپ به انحصار خود درآورده و نوعی مشی فردگرایانه را در ساختار سیاسی آمریکا به نمایش گذاشته است.
شکاف جمهوریخواهان
نکته مهم تصویب قطعنامه ضداختیارات جنگی ترامپ در سنا این است که با همراهی بخشی از سناتورهای جمهوریخواه ـ همحزب ترامپ ـ به تصویب رسیده است و برای نخستین بار پس از آغاز درگیریهای اخیر ترامپ با ایران، بخشی از جمهوریخواهان نیز آشکارا در برابر سیاستهای کاخ سفید قرار گرفتهاند.
«رند پال» سناتور جمهوریخواه ایالت کنتاکی، «سوزان کالینز» سناتور جمهوریخواه ایالت مین، «لیزا مورکوفسکی» سناتور جمهوریخواه ایالت آلاسکا و «بیل کسیدی» سناتور جمهوریخواه ایالت لوئیزیانا، کسانی بودند که با وجود آنکه همحزب ترامپ به شمار میروند اما برخلاف میل رئیسجمهور آمریکا با رای مثبت خود باعث تصویب قطعنامهای برای محدود کردن اختیارات نظامی وی شدند.
نهتنها 4 سناتور جمهوریخواه به قطعنامه ضداختیارات جنگی ترامپ رای مثبت دادند، بلکه 3 سناتور جمهوریخواه دیگر شامل «تامی توبرویل» از آلاباما، «تام تیلیس» از کارولینای شمالی و «جان کورنین» از تگزاس هم با غیبت خود در جلسه رایگیری باعث شدند سنا نتواند اکثریت لازم برای حمایت از ترامپ را داشته باشد.
رسانههای آمریکایی گفتهاند تصویب قطعنامه اخیر برای محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ بارزترین نشانه از شکاف در میان جمهوریخواهان بر سر جنگ علیه ایران است؛ جنگی که طی 3 ماه گذشته نتوانسته هیچ دستاوردی برای آمریکاییها کسب کند و تنها نتیجه آن به گفته برخی سناتورهای آمریکایی کوچک شدن سفره و توان اقتصادی خانوارهای آمریکایی بوده است.
بیل کسیدی یکی از ۴ جمهوریخواهی که در کنار دموکراتها به قطعنامه محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ رای داد، پس از رأیگیری گفت ترامپ «کنگره را در مورد جنگ علیه ایران در بیخبری گذاشته و هزینه را برای خانوارهای آمریکایی بالا برده است». وی در بیانیهای افزود: «در لوئیزیانا از مردم از جمله حامیان ترامپ شنیدهام نگران این جنگ هستند و تا زمانی که دولت درباره اهداف این جنگ شفافسازی نکند، هیچ مجوز یا تمدیدی از سوی کنگره برای جنگ علیه ایران قابل پذیرش نخواهد بود».
روزنامه والاستریت ژورنال هم درباره تصویب این قطعنامه در سنای آمریکا نوشت: این رأیگیری نشانهای از ترک برداشتن انسجام جمهوریخواهان در حمایت کامل از ترامپ است، بویژه حالا که بخشی از پایگاه اجتماعی جمهوریخواهان نیز نسبت به ادامه جنگ علیه ایران تردید پیدا کردهاند، چون به گفته آنان این جنگ تاکنون هیچ نتیجه و دستاوردی برای آمریکاییها جز زیان اقتصادی نداشته است.
سردرگمیها در آمریکا
بسیاری در کنگره آمریکا و حتی جامعه این کشور معتقدند کاخ سفید و پنتاگون تاکنون هیچ تصویر روشنی از اهداف جنگ علیه ایران، مدت زمان درگیری، هزینهها و احتمال گسترش جنگ ارائه نکردهاند. برخی قانونگذاران آمریکایی نگرانند واشنگتن بهتدریج درگیر جنگی مشابه جنگهای عراق و افغانستان شود که ابتدا محدود توصیف اما بعد به یک باتلاق و شکست برای آمریکا تبدیل شدند.
«تیم کین» طراح اصلی قطعنامه محدودسازی اختیارات جنگی ترامپ در سخنرانی خود تأکید کرد بر اساس قانون اساسی آمریکا، رئیسجمهور نمیتواند بدون مجوز رسمی، کشور را وارد جنگی طولانی کند. او گفت: «ملت آمریکا حق دارد بداند راهبرد ما در جنگ علیه ایران چیست؟ اهداف چیست؟ و این جنگ قرار است چقدر ادامه یابد؟»
گزارش روزنامه نیویورکتایمز نیز درباره تصویب این قطعنامه به افزایش نارضایتیهای عمومی در آمریکا درباره جنگ با ایران اشاره میکند و مینویسد: افزایش قیمت انرژی، اختلال در تجارت جهانی، نگرانی از بسته شدن تنگه هرمز و بالا رفتن هزینههای نظامی باعث شده فشار افکار عمومی بر نمایندگان کنگره برای توقف جنگ علیه ایران افزایش یابد.
پشت صحنه قدرت در آمریکا نیز اختلافات شدیدی میان کاخ سفید، پنتاگون و کنگره بر سر جنگ علیه ایران وجود دارد. بسیاری از نمایندگان معتقدند ترامپ اطلاعات طبقهبندیشده کافی درباره ابعاد واقعی جنگ را در اختیار کنگره قرار نداده است و دولت وی در مقابل استدلال میکند پس از آتشبس اخیر در جنگ علیه ایران، جنگ عملاً «پایان یافته» بنابراین نیازی به مجوز جدید کنگره وجود ندارد. مخالفان جنگ با ایران در کنگره آمریکا اما میگویند ادامه محاصره دریایی، حملات محدود و حضور نظامی آمریکا در منطقه همچنان مصداق جنگ است.