گروه بینالملل: تهدیدهای رئیسجمهور آمریکا دیگر محدود به دشمنان آن کشور نیست، بلکه او بهتازگی یکی از نزدیکترین متحدان واشنگتن در میان کشورهای عرب خلیج فارس را هدف قرار داده و در جلسه کابینه خود عمان را تهدید به «انفجار» کرده است. ترامپ با تهدید به «منفجر کردن» عمان در جلسه کابینه در کاخ سفید همه را در شوک فرو برد. بسیاری از حاضران گفتهاند وی با همان لحن و ادبیات جنگطلبانهای که ایران را بارها تهدید کرده است، حالا به سلطنت عمان هم تاخته. ترامپ در جلسه کاخ سفید گفت: «عمان باید رفتار بهتری داشته باشد اگرنه ما آنها را منفجر خواهیم کرد». وزارت خارجه آمریکا هم اظهارات تهدیدآمیز ترامپ علیه مسقط را بازنشر کرد تا نشان دهد تهدید عمان از سوی آمریکا جدی و رسمی است.
به گزارش «وطن امروز»، رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه در پاسخ به سوالی در مورد احتمال مدیریت مشترک تنگه هرمز توسط ایران و عمان، با رد چنین سازوکاری خطاب به عمان در جمع خبرنگاران گفت: «نه! تنگه هرمز برای همه باز خواهد بود. این آبهای بینالمللی است و عمان مانند همه رفتار خواهد کرد اگرنه ما باید آنها را منفجر کنیم، اگر آنها این را درک کنند، مشکلی نخواهند داشت». همزمان با تهدیدات ترامپ علیه عمان، وزارت خزانهداری آمریکا هم تحریمهایی را علیه «اداره تنگه خلیج فارس» که توسط تهران برای مدیریت هوشمند تنگه هرمز و جمعآوری هزینههای ترانزیت ایجاد شده، اعلام کرد. وزارت خزانهداری آمریکا همچنین مدعی شد واشنگتن افراد و سازمانهایی را که برای عبور از تنگه به ایران هزینه پرداخت کنند، تحریم خواهد کرد.
همچنین ساعاتی پس از تهدید ترامپ علیه عمان، «اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا هم تهدیدات مشابهی را علیه عمان مطرح کرد و مدعی شد در صورت همکاری عمان با ایران در مدیریت تنگه هرمز، آمریکا این کشور را تحریم خواهد کرد. در عین حال تهدید نظامی ترامپ علیه عمان تا آنجا برای ناظران شگفتآور بود که وزیر خزانهداری آمریکا در پی لاپوشانی این اظهارات جنگطلبانه برآمد و در پاسخ به سوال یک خبرنگار مبنی بر تهدید ترامپ به حمله علیه عمان، مدعی شد منظور او تأکید بر ضرورت آزادی تردد دریایی در تنگه هرمز است. تهدیدات بسیار تند مقامات آمریکا علیه عمان در حالی است که مسقط به این دلیل که مدتهاست سیاست خارجی بیطرفانهای را در منطقه دنبال میکند، به «سوئیس غرب آسیا» مشهور شده است اما به نظر میرسد ترامپ حتی حاضر به تحمل بیطرفی کشورها هم نیست و به کمتر از سرسپردگی راضی نمیشود.
تهدید شریک ۲۰۰ ساله!
هشدار ترامپ درباره احتمال منفجر کردن کشور 5/5 میلیون نفری عمان در حالی است که سلطاننشین عمان از نظر تاریخی یک کشور دوست در ساختار وزارت خارجه آمریکا به شمار میرود. طبق اعلام سفارت آمریکا در عمان، «دوستی بین آمریکا و عمان به بیش از ۲۰۰ سال پیش برمیگردد، زمانی که کشتی آمریکایی بوستون رامبلر در سال ۱۷۹۰ به بندر مسقط رفت». روابط رسمی ۲ طرف نیز به دهه ۱۸۳۰ میلادی برمیگردد. سال ۱۸۴۰ احمد بننعمان، فرستاده سلطان عمان، با کشتی سلطانی به نیویورک سفر کرد و به عنوان اولین دیپلمات عرب در آمریکا پذیرفته شد. کشتی سلطانی عمان همچنین اولین کشتی عربی بود که به آمریکا رفت. سال ۱۸۸۰ نیز ایالات متحده اولین کنسولگری خود در میان شیخنشینان خلیج فارس را در مسقط تأسیس کرد تا روابط سیاسی و اقتصادی با عمان تقویت شود. سال ۱۹۷۲ هم آمریکا سفارت خود را در پایتخت عمان افتتاح کرد. بنابراین روابط مسقط ـ واشنگتن یک رابطه به نسبت ریشهدار است که حالا ترامپ در پی تیشه زدن بر این ریشه برآمده است!
از طرف دیگر تهدید عمان از سوی ترامپ در حالی است که آمریکا با عمان ۲ توافقنامه مهم امضا کرده است. ۲ کشور سال ۱۹۸۰ یک توافقنامه همکاری نظامی امضا کردند که سال ۲۰۱۰ اصلاح و تمدید شد و این توافقنامه همچنان پابرجاست. سال ۲۰۰۶ نیز یک توافقنامه تجارت آزاد میان ۲ کشور امضا شد. اما به نظر میرسد هیچکدام از این توافقات نتوانسته عمان را از تهدیدات ترامپ در امان نگه دارد.
علاوه بر موافقتنامههای مهم نظامی و تجاری موجود میان واشنگتن و مسقط، در حال حاضر آمریکا ۳ پایگاه نظامی فعال در عمان هم دارد: پایگاه هوایی جزیره مصیره، پایگاه هوایی ثمریت و بندر دُقم، ولی گویا حتی میزبانی پایگاههای نظامی آمریکا نیز نمیتواند کشورهای میزبان را از تهاجم و تجاوز آمریکا در امان نگه دارد. شاید گناه بزرگ عمانیها به زعم ترامپ آن بوده که عمان هیچگاه از جنگ و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران حمایت نکرده و «بدر بوسعیدی» وزیر خارجه عمان هم پس از آغاز جنگ اخیر آمریکا علیه ایران به صراحت اعلام کرده بود این جنگ به نفع ایالات متحده نخواهد بود.
«عبدالله بعبود» کارشناس روابط بینالملل در قطر معتقد است: «تهدید عمان به عنوان یک شریک بیطرف و قدیمی ایالات متحده، یک اشتباه استراتژیک جدی است. تضعیف مسقط به عنوان یکی از قابل اعتمادترین و مطمئنترین پلهای دیپلماتیک با تهران، تنها دیپلماسی را تضعیف میکند و به اعتبار آمریکا در خلیج فارس آسیب بیشتری میرساند».
بحران در ائتلاف با آمریکا
تهدید عمان از سوی ترامپ نشان داد شرکا و متحدان ایالات متحده تا چه حد زیادی در وضعیت بحرانی به سر میبرند. آنها نمیدانند هر روز با کدام ساز و تهدید آمریکا از خواب بیدار شوند؟ جنگ جدید علیه ایران باعث شد بسیاری از رهبران جهان نظم جهانی آمریکامحور را در حال افول ارزیابی کنند و به فکر پیمانها و توافقات جدید منهای آمریکا باشند. توافقاتی که شیخنشینان عرب خلیج فارس حتی پیش از جنگ آمریکا علیه ایران با چین و روسیه دنبال کرده بودند، نشان داد حرکت از غرب به سوی شرق یک اقدام اجتنابناپذیر است و آسیبپذیری کشورهای عرب در جریان جنگ علیه ایران این موضوع را ثابت کرد.
الجزیره نیز گزارش داد این حس که ایالات متحده در حال ترک خاورمیانه است و به روابط تاریخی خود با شرکای عرب متعهد نیست، باعث شده بسیاری از کشورهای عرب به فکر در نظر گرفتن نظم جهانی پساآمریکا باشند، چون اینکه شرکایی مانند عمان قربانی سیاستهای ناپایدار و بیثبات آمریکا شوند، چیزی نبود که کشورهای عرب خلیج فارس انتظار آن را داشته باشند و نگرانیها در ریاض، قاهره، اسلامآباد و دوحه نسبت به بیتعهدی آمریکا در حال افزایش است. در واقع بسیاری از کشورها اکنون متوجه شدهاند چه عضو ناتو باشند، چه دانمارک، چه اوکراین یا تایوان، درک مشترک همهشان در سالهای اخیر بیتوجهی و حتی تهدیدات تند از سوی آمریکا است. خبرگزاری آناتولی هم در گزارشی نوشت ترامپ با تهدید عمان، از هر ۱۳ کشور جهان یکی را تهدید به حمله کرده است. بر اساس این گزارش، ترامپ در دوران ریاست جمهوری خود ۱۵ کشور را یا تهدید کرده یا بعداً به آنها حمله کرده است که تقریباً شامل یک کشور از هر ۱۳ کشور جهان میشود. این گزارش میافزاید تا اینجای ریاست جمهوری ترامپ، او حملاتی را علیه ۷ کشور انجام داده است: ایران، عراق، نیجریه، سومالی، سوریه، ونزوئلا و یمن. ترامپ همچنین احتمال حمله علیه کشورهای دیگر از جمله کانادا، کلمبیا، کوبا، گرینلند دانمارک، مکزیک، پاناما و عمان را مطرح کرده است.
تهدیدات غیرکاری!
اولین بار نیست که ترامپ به تهدید علیه دیگر کشورها روی میآورد. البته در بسیاری موارد تهدیدات در حد همان لفاظی باقی مانده است نه چیز بیشتری! روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی نوشت: ترامپ میخواست با شدیدترین لحن تنشزا، از هر گونه اتحاد عمان با ایران در این دوره حساس جلوگیری کند اما بعید است دولت عمان با تهدیدات ترامپ بخواهد مسیر دوستی خود با ایران را منحرف کند. نویسنده تارنمای اقتصادی بلومبرگ هم خبر داد عمان در حال بررسی پیوستن به ایران برای اجرای نوعی سیستم «عوارض» یا «هزینه عبور» در تنگه هرمز است. «خاویر بلاس» ستوننویس بلومبرگ گزارش داد: با قضاوت بر اساس هشدارها و تهدیدهای مستقیم کاخ سفید و وزارت خزانهداری آمریکا، به نظر میرسد عمان واقعاً در حال بررسی پیوستن به ایران برای اجرای نوعی سیستم «عوارض» یا «هزینه عبور» در تنگه هرمز است. برخی کارشناسان در ایران نیز تایید کردهاند خشم ترامپ از عمان ناشی از همراهی و موافقت عمان با طرح ایران درباره تنگه هرمز است و از این رو رئیسجمهور آمریکا با شدیدترین کلمات عمان را به انفجار تهدید کرد.
دستپاچگی ترامپ در بنبست هرمز!
به اعتقاد برخی کارشناسان، تهدید عمان از سوی ترامپ نشاندهنده بنبست واشنگتن در جنگ علیه ایران و عدم پذیرش خواستههای وی از سوی ایران درباره واگذاری کنترل تنگه هرمز است. بر اساس گزارش العربی جدید، منطقه خلیج فارس پس از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و بهدستگیری کنترل کامل تنگه هرمز توسط تهران وارد مرحله جدیدی از نظم منطقهای شده؛ نظمی که حول محور تهران و کشورهای همسو در منطقه جریان دارد و از همین رو به نظر میرسد واشنگتن از هماکنون نگران پیوستن سایر کشورهای عرب منطقه به محور ایران و سنگینی کفه نظم منطقهای به نفع جمهوری اسلامی است. روزنامه گاردین نیز گزارش داد تهدیدات تند ترامپ علیه عمان منعکسکننده موضع بشدت مبهم ایالات متحده در ارتباط با ایران است، زیرا واشنگتن در برابر سیاست تهران در خلیج فارس دچار سردرگمی شده و همزمان ایران تاکید دارد مدیریت تنگه هرمز موضوعی مربوط به ایران و عمان است و ربطی به ایالات متحده ندارد.
«کریس مورفی» سناتور دموکرات آمریکایی نیز با انتقاد شدید از مواضع اخیر واشنگتن علیه مسقط اعلام کرد تهدید عمان نشاندهنده خارج شدن کنترل جنگ با ایران از دست ترامپ است. وی تاکید کرد تهدید به «منفجر کردن» عمان به عنوان متحد آمریکا و میانجی کلیدی مذاکرات با ایران، ثابت میکند ترامپ در وضعیت وحشتزدگی مداوم قرار دارد و پیدرپی مرتکب اشتباه میشود. برخی کارشناسان مانند «رائد جرار» مدیر امور حقوقی گروه «داون» مستقر در آمریکا نیز تهدیدات ترامپ علیه عمان را به اظهارات یک «رئیس مافیا» تشبیه کرد و به الجزیره گفت: «منشور ملل متحد تهدید به زور علیه هر کشوری را ممنوع میکند و این ممنوعیت شامل حال ایالات متحده نیز میشود». کارشناس آمریکایی افزود: «تهدید به منفجر کردن یک کشور عرب به این دلیل که آبهای آن در امتداد یک مسیر نفتی قرار دارد که واشنگتن میخواهد بازگشایی شود، همان منطق بیقانونی است که جنگ علیه ایران را ایجاد کرد و این نشان میدهد هر گونه آتشبسی که آمریکا ادعای آن را دارد، تنها تا دفعه بعد که ترامپ از کوره درمیرود، پابرجا خواهد ماند». «سمیر پوری» استاد مطالعات جنگ در کالج کینگ لندن هم معتقد است تهدید ترامپ علیه عمان «واقعاً تعجبآور» بود و این اقدام «موجی از شوک را در سراسر منطقه» ایجاد کرد. به گفته پوری، این جای سوال است که بمباران عمان چگونه محاسبات ایران [در مورد هرمز] را تغییر خواهد داد؟
دیپلمات ارشد ایرانی نیز تهدید عمان را نتیجه سکوت نابجا در برابر تجاوز و قانونشکنی آمریکا و رژیم صهیونی عنوان کرد. سفیر ایران در برلین با انتقاد از تهدید رئیسجمهور آمریکا علیه عمان تصریح کرد جهان باید در برابر این مسیر خطرناک بایستد. «مجید نیلی» اظهار کرد: هشدار داده شده بود سکوت برخی طرفهای اروپایی در برابر تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، جنگطلبان را گستاختر خواهد کرد. امروز همان منطق تهدید، عمان را نیز هدف گرفته است.
تهران کنار مسقط
در واکنش به تهدید نظامی ترامپ علیه عمان، ایران نیز همبستگی خود را با این کشور در برابر هر گونه تهدید نظامی آمریکا اعلام کرد. در همین ارتباط «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران ضمن اشاره به تماس تلفنی خود با همتای عمانیاش، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در تماس بسیار سازنده با جناب بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان همبستگی ایران را با عمان در برابر هر گونه تهدید ابراز کردم». وی افزود: «ما درباره تنگه هرمز و مدیریت آینده آن در چارچوب مسؤولیتهای حاکمیتی و حقوق بینالملل گفتوگو کردیم. ما از مشورت با همه کشورهای همسایه استقبال میکنیم». پیشتر نیز سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در واکنش به تهدیدهای آمریکا علیه عمان گفته بود جامعه جهانی باید با واکنش مسؤولانه در قبال این رویکرد، مانع عادیسازی فزاینده نقض هنجارهای حقوقی بینالمللی شود.
«اسماعیل بقایی» با محکوم کردن تهدید وزیر خزانهداری آمریکا به تحریم علیه عمان، این اقدام را تلاش برای باجگیری از یک دولت مستقل عضو سازمان ملل متحد و نشانه دیگری از ورشکستگی اخلاقی سامانه حکمرانی و سیاستورزی در آمریکا دانست. وی گفت: تهدید به اعمال تحریم علیه عمان به بهانهای واهی، اقدامی مطلقا غیرقانونی و مغایر اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل است و جامعه جهانی میبایست با واکنش مسؤولانه در قبال این رویکرد، مانع عادیسازی فزاینده نقض هنجارهای حقوقی بینالمللی شود. واکنشها در تهران علیه تهدیدات نظامی ترامپ درباره عمان در حالی است که در هفتههای اخیر گزارشهایی منتشر شده بود مبنی بر اینکه ایران و عمان درباره مدیریت مشترک بخشی از عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز گفتوگو کردهاند؛ گزارشهایی که اگرچه به صورت رسمی هنوز تایید نشده اما به نظر میرسد این گفتوگوها در روابط رو به توسعه تهران و مسقط همچنان ادامه خواهد داشت.
نخبگان عمان به ترامپ: حاکمیت قابل مذاکره نیست
تهدیدات رئیسجمهور آمریکا علیه سلطنت عمان و تنگه هرمز، خشم گستردهای را در محافل عمان برانگیخته است و نخبگان این کشور به اظهارات ترامپ پاسخ داده و تاکید کردند این کشور تسلیم باجگیری [ایالات متحده] نمیشود و زبان تهدیدآمیز و بیملاحظه رئیسجمهور آمریکا را در برخورد با کشوری که دارای موقعیت سیاسی و دیپلماتیک پایدار است بهشدت محکوم کردند. نویسنده، تحلیلگر و سردبیر روزنامه عمانی «الرؤیه»، اظهارات ترامپ را به گرفتار شدن رئیسجمهور آمریکا در بحران عمیق و پیچیده مرتبط دانست. «حاتم الطائی» بیان کرد رئیسجمهور آمریکا قادر به جنگیدن و باز کردن تنگه هرمز نیست و بیشتر کشورهای عرب به درخواست او برای «عادیسازی مجانی و اجباری [روابط با رژیم صهیونیستی]» پاسخ منفی دادهاند. وی با اعتقاد به اینکه اظهارات ترامپ به موضوع عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی مربوط میشود، افزود: با توجه به امتناع کشورهای عرب از مشارکت در فرآیندی که مواضع علنی آنها را نادیده میگیرد، ترامپ شکست خود را در تصویب «توافق آبراهام» ابراز کرد.
همچنین «علی بن مسعود المعشنی» استاد دانشگاه عمان معتقد است شکست تمام سیاستهای تحریکآمیز آمریکا علیه ایران و همچنین گروههای مقاومت، در عصبانیت ترامپ نقش دارد. «سیف المعماری» استاد دانشگاه نیز معتقد است اظهارات توهینآمیز ترامپ نسبت به عمان پس از تلاشهای مکرر برای به حاشیه راندن نقش عمان و کماهمیت جلوه دادن موضع آن در برابر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح شده است. وی همچنین اشاره کرد برخی رسانهها سعی کردند موضع عمان را مبهم یا مردد جلوه دهند. «نصر بوسعیدی» پژوهشگر عمانی هم گفت عمان ماهیت واقعی مواضع ترامپ را قبل از جنگ آشکار کرد و نشان داد او مطیع دستورات اسرائیل است.
«محمد سعید الفطیسی» پژوهشگر سیاسی نیز با یادآوری اظهارات «قابوس بن سعید» سلطان فقید عمان که تاکید داشت این کشور به همزیستی و صلح اعتقاد دارد و قادر به محافظت از خود و دفاع از حاکمیت خود است، تاکید کرد سلطنت عمان، یک قدرت منطقهای است که زبان سازش یا تسلیم ندارد.
«لیلی العبریه» یکی از اساتید دانشگاه عمان نیز اظهار کرد این کشور در برابر زبان تهدید و اظهارات تحریکآمیز، خم نمیشود. وی افزود: کسانی که سکوت عمان را دستکم میگیرند، اعتبار و حاکمیتی را که این ملت دارد، درک نمیکنند.
«زاهر الغسینی» یکی دیگر از اساتید دانشگاه عمان، خواستار تفسیر اظهارات ترامپ در چارچوب سیاسی و محتوایی شد، زیرا تصویر بینالمللی عمان با نقش دیپلماتیک پایدار آن به عنوان یک میانجی و شریک قابل اعتماد در مدیریت بحران شکل گرفته است. وی افزود: گفتمان رسانهای ترامپ ترکیبی از لفاظیهای تحریکآمیز و مذاکره است و نیازمند تحلیلی عمیقتر است که فراتر از معنای ظاهری باشد.
دکتر «حمید السعیدی» سردبیر مجله «اشراق» هم اظهارات ترامپ را «تهدیدات تهاجمی غیرمسؤولانه» علیه سلطنت عمان توصیف و محکوم کرد و آنها را «نقض خطرناک عرف دیپلماتیک و نقض غیرقابل قبول حاکمیت ملی» دانست.
«عبدالله السعیدی» روزنامهنگار نیز بیان کرد کشورهای متکی به اعتماد به نفس و محتاط، احساسات خود را عاقلانه مدیریت میکنند و میدانند کشورها توسط مواضع و روابط اداره میشوند. وی اظهارات ترامپ را نه منعکسکننده منطق یک کشور، بلکه اشتباه رسانهای رئیسجمهور آمریکا دانست که به خاطر لفاظیهای ستیزهجویانهاش شناخته میشود.