علیرضا حقیقت: سفر رئیس جمهور چین به کره شمالی، در بحبوحه اتفاقات پرشتاب بینالمللی، نشان از نقشآفرینی فزاینده چین در تحولات نظمساز جهانی دارد و پکن را در کانون تاثیرگذاری بر دوران گذار نظام بینالملل قرار داده است؛ دورانی که با قدرت گرفتن مجدد دونالد ترامپ عبور از ترتیبات پساجنگ سرد شتاب بیشتری به خود گرفته و عنصر آنارشی را به یگانه مؤلفه حاکم بر روابط میان دولتها بدل کرده است.
یکی از مناطقی که نقش کلیدی در چرخش قدرت از غرب و دوران انتقال نظام بینالملل از نظم کهنه به نظم جدید دارد، منطقه آسیا-پاسیفیک بهخصوص تنشها در شبهجزیره کره است. در چنین شرایطی «شی جینپینگ» بعد از 7 سال به پیونگیانگ بازمیگردد تا پیام خاص خود را صادر کند.
پکن و پیونگیانگ در سالهای اخیر بیش از پیش بر هماهنگی مواضع خود در برابر نظم جهانی تحت رهبری غرب تأکید کرده و به دنبال گسترش همکاریهای سیاسی و راهبردی هستند. نشانههای این رویکرد در سفر ماه آوریل وزیر خارجه چین، به کره شمالی نمودار شده بود. «وانگ یی» در دیدار کیم جونگ اون خواستار تقویت هماهنگی پکن و پیونگیانگ در موضوعات مهم منطقهای و بینالمللی شد. سپتامبر سال گذشته، کیم در رژه نظامی پکن که به مناسبت هشتادمین سالگرد پایان جنگ دوم جهانی برگزار شد، شرکت کرد. این اولین حضور رهبر کره شمالی در یک رویداد بزرگ چندجانبه بود که در کنار شی و پوتین ظاهر شد.
حضور شی در کره شمالی البته از جنبهای نمادین هم برخوردار است، چرا که همزمان با شصتوپنجمین سالگرد معاهده دوستی، همکاری و کمک متقابل میان چین و کره شمالی در سال ۱۹۶۱ انجام میشود. این پیمان که یک دهه پس از حضور نیروهای چینی در جنگ 2 کره (1956 میلادی) در کنار کره شمالی به امضا رسید، همچنان تنها پیمان دفاعی متقابل چین به شمار میرود و نمادی از عمق روابط تاریخی و امنیتی ۲ کشور است.
مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین در همین رابطه گفت شی و کیم در مورد روابط دوجانبه و مسائل مربوط به «منافع متقابل» تبادل نظر خواهند کرد.
دیپلمات چینی گفت: «امسال شصت و پنجمین سالگرد امضای پیمان دوستی، همکاری و کمک متقابل چین و کره شمالی است. ۲ طرف این دیدار را به عنوان فرصتی برای ارتقای روابط دوجانبه، همگام با زمان و دستیابی به توسعه بیشتر، در نظر خواهند گرفت».
«چاینا ساوت مورنینگ پست» گزارش داد پکن و پیونگیانگ با احتیاط در حال بازسازی روابط خود هستند. نارضایتی کره شمالی از حمایت چین از خلع سلاح هستهای و ملاحظات پکن در مورد همکاری نظامی رو به رشد پیونگیانگ با مسکو از موضوعاتی بوده که باعث واگرایی اندکی در روابط 2 کشور در سالهای گذشته شده است.
اما فراتر از شبهجزیره کره، این دیدار نشاندهنده رقابت ژئوپلیتیک گستردهتر بین چین و ایالات متحده است. پکن در تلاش است نشان دهد همچنان تنها بازیگر خارجیای است که قادر به تأثیرگذاری بر تصمیمگیریهای کره شمالی است.
این سفر پس از دورهای از فعالیتهای دیپلماتیک جدید رهبر چین، از جمله دیدار با دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین انجام میشود. به عقیده کارشناسان، زمانبندی این سفر نشان میدهد پکن در تلاش است بر نقش محوری خود را در شکلدهی به تحولات شبهجزیره کره در میانه تشدید رقابت قدرتهای بزرگ، مجدداً تأیید کند.
سفر شی چند هفته پس از حضور ترامپ و پوتین، رؤسای جمهور آمریکا و روسیه در پکن انجام میشود. ترامپ در راه بازگشت از پکن ادعا کرد در جریان نشست ۱۴ و ۱۵ مه با شی درباره خلع سلاح هستهای صحبت کرده و آنها درک بسیار خوبی از این مفهوم دارند. در بیانیهای که کاخ سفید پس از این سفر منتشر کرد، آمد ۲ رئیس جمهور هدف مشترک خود برای خلع سلاح هستهای کره شمالی را تأیید کردند اما در بیانیه چینیها فقط به این نکته اشاره شده که آنها درباره مسائل مهم بینالمللی مانند وضعیت شبهجزیره کره گفتوگو کردند.
این در شرایطی بود که چین و روسیه در بیانیهای مشترک که درست یک هفته پس از سفر ترامپ منتشر شد، استفاده از انزوای دیپلماتیک، تحریمهای اقتصادی، فشار نظامی و سایر ابزارها برای تهدید امنیت کره شمالی را محکوم کردند. آنها متعهد شدند «نقش سازندهای در پیشبرد روند حل سیاسی مساله شبهجزیره کره، ایجاد سازوکار صلح در شبهجزیره و حفظ ثبات و امنیت بلندمدت در شمال شرق آسیا» ایفا کنند.
برای چین، کره شمالی به عنوان یک حائل استراتژیک عمل میکند که قلمرو چین را از نیروهای نظامی ایالات متحده - مستقر در کره جنوبی - جدا میکند. بنابراین حفظ نفوذ در پیونگیانگ یک منفعت اصلی امنیت ملی برای پکن است. سفر شی نشاندهنده این معنا خواهد بود که پکن همچنان به حفظ نقش رهبری خود در امور منطقهای، همچنین اطمینان از عدم وابستگی بیش از حد کره شمالی به دیگر متحد خود یعنی روسیه متعهد است.
از محورهای دیگری که به نظر میرسد رئیس جمهور چین در پیونگیانگ دنبال کند، گسترش توان نظامی ژاپن است. چین و کره شمالی هر دو در سالهای اخیر از تلاشهای توکیو برای تقویت نظامی علیه آنها در شبهجزیره انتقاد کردهاند.
اقدامات ژاپن باعث شده کره شمالی بار دیگر به عنوان یک شریک مفید برای چین مطرح شود، بویژه در شرایطی که روابط چین و ژاپن به دلیل اختلاف دیپلماتیک بر سر تایوان رو به تیرگی گذاشته است. توکیو نیز به نوبه خود روابطش را با کره جنوبی تقویت کرده تا هم در برابر فشار چین و هم در مواجهه با دولت ترامپی که ارزش اتحادها را زیر سؤال برده، بهتر عمل کند.
پیامدهای تغییرات جهانی دوره ترامپ در شرق آسیا بیش از همه در روابط پرتنش ژاپن و چین آشکار شده است؛ ۲ کشوری که بیش از ۶ ماه است در بنبست دیپلماتیک قرار دارند و پس از اظهارات تاکایچی، نخستوزیر جدید ژاپن درباره احتمال نقشآفرینی این کشور در بحران تایوان، روابط 2 کشور وارد مرحلهای از تنش عمیقتر شده است.
سفر رئیس جمهور چین در بحبوحه تغییر در پویاییهای ژئوپلیتیک در شبهجزیره کره معنای ویژهتری یافته است. در حالی که سئول از پکن خواسته به از سرگیری مذاکرات متوقفشده با پیونگیانگ کمک کند، کیم هرگونه تعامل بین ۲ کره را رد کرده و موضع خود را درباره وضعیت هستهای کره شمالی سختتر کرده است. رئیس کره شمالی اخیرا از یک کارخانه جدید که مواد هستهای با درجه تسلیحاتی تولید میکند، بازدید و برنامههایی را برای تقویت نیروهای هستهای آن کشور «با سرعتی تصاعدی» اعلام کرد.
شی در سفر به پیونگیانگ در بحبوحه تحولات ژئوپلیتیک شرق آسیا چه اهدافی را دنبال میکند
نظم جدید در شبهجزیره کره؟
ارسال نظر
پربیننده