آزمون تعهدات

مذاکرات فنی چهارجانبه جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده، پاکستان و قطر روز یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ در اقامتگاه کوهستانی و لوکس بورگن‌اشتاک، واقع در ارتفاعات مشرف به دریاچه لوسرن سوییس رسماً آغاز شد. این نشست که با میانجی‌گری فعال پاکستان و قطر برگزار شد، ادامه مستقیم اجرای یادداشت تفاهم ۱۴ بندی امضاشده در روزهای اخیر است؛ تفاهمنامه‌ای که هفته گذشته با امضای روسای جمهور ایران و آمریکا به صورت الکترونیک نهایی شد تا زمینه برای توافق جامع‌تر در بازه ۶۰ روزه فراهم شود.
هیات ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با ترکیب سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، علی باقری‌کنی معاون بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، عبدالناصر همتی رئیس‌کل بانک مرکزی، حمید بورد معاون وزیر و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه، اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه و دیگر کارشناسان فنی و حقوقی، با نام «میناب ۱۶۸» در این مذاکرات حاضر شد. هیات آمریکایی نیز به ریاست جی ‌دی ونس معاون رئیس جمهور آمریکا و همراهی استیو ویتکاف فرستاده ویژه و جراد کوشنر داماد دونالد ترامپ در سوییس حاضر شد. 
اولین دور مذاکرات پس از تعویق اولیه به دلیل تحولات میدانی در لبنان و تداوم نقض تفاهمنامه از سوی رژیم صهیونیستی، برگزار شد. بنا بر اعلام خبرنگار اعزامی صدا و سیما، به رغم برخی ادعاهای مطرح‌شده از سوی رسانه‌های غرب، در اولین دور مذاکرات که بیش از 80 دقیقه طول کشید، هیچ اشاره‌ای به موضوع هسته‌ای ایران نشده و گفت‌وگوها متمرکز بر پیگیری اجرای دقیق تفاهمنامه از سوی ایالات متحده بود.
یادداشت تفاهم ۱۴ بندی شامل تعهدات متقابل برای توقف عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، مدیریت مسائل لبنان، بازگشایی و تسهیل تردد در تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، معافیت‌های نفتی برای ایران و آزادسازی دارایی‌های بلوکه ‌کشورمان است.
بند ۱۳ تفاهمنامه، نقشه راه اصلی مراحل بعد است. طبق این بند، آغاز مذاکرات برای توافق نهایی، منوط به اجرای کامل و قابل تایید بندهای کلیدی اولیه از جمله توقف جنگ (بند ۱)، رفع محاصره دریایی (بند ۴)، تسهیل تردد در تنگه هرمز (بند ۵)، صدور مجوزهای صادراتی نفت (بند ۱۰) و آزادسازی اموال مسدودشده (بند ۱۱) است. هیات ایرانی با قاطعیت و جدیت کامل بر اجرای دقیق این بندها تأکید دارد و آن را شرط لازم برای هرگونه پیشرفت بعدی می‌داند. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، در این دور از مذاکرات، مساله هسته‌ای به هیچ‌وجه وارد دستور کار نشده و تمرکز صرفاً بر مطالبه تعهدات طرف مقابل و راستی‌آزمایی اجرای تفاهم موجود است. 
سخنگوی وزارت امور خارجه و تیم مذاکره‌کننده که در سوییس حاضر است، در پاسخ به سوال خبرنگار صدا و سیما که آیا قرار است مجدد یادداشت تفاهم امضا شود، اظهار کرد: سندی که یکبار امضا شده قرار نیست دوباره امضا شود. سند 28 خرداد امضا شد. این اولین نشست بعد از امضای تفاهم است و هدف هم پیگیری اجرای یادداشت تفاهم است و آغاز مذاکرات نهایی منوط به اجرای ۵ بند یادداشت تفاهم است.
اسماعیل بقائی خاطرنشان کرد: ما سندی را امضا نمی‌کنیم که اجرای آن را رها کنیم. برای اجرا باید به صورت مستمر تحرکات طرف مقابل را رصد کنیم تا از اجرا طفره نرود. تعهد در برابر تعهد؛ این اصل اساسی است تا شاهد تجارب گذشته نباشیم.
مشخصاً هیات ایرانی با این موضع وارد بورگن‌اشتاک شده که هر پیشرفتی در مراحل آتی، وابسته به مشاهده نشانه‌های عملی و ملموس از سوی آمریکا در اجرای تعهدات اولیه خواهد بود. این مطالبه‌گری، ریشه در تجربیات گذشته، از جمله تجربه تلخ برجام و ضرورت تأمین منافع ملی دارد. 
یکی از نکات برجسته نشست دیروز، مخالفت صریح و قاطع هیات ایرانی با هرگونه مراسم نمادین مانند عکس مشترک یا دست ‌دادن تشریفاتی با هیات آمریکایی بود. برگزارکنندگان و طرف آمریکایی تمایل داشتند صحنه‌هایی از این دست ثبت شود اما تیم ایرانی با این درخواست مخالفت کرد و خبرنگاران نیز طبق شرط قالیباف مجبور به خروج از سالن شدند. تا لحظه تنظیم این گزارش نیز هیچ تصویری از تعامل مستقیم ۲ هیات منتشر نشده بود و فضای جلسه بدون هیاهوی رسانه‌ای بود.
همچنین همزمان با توقف دور اول مذاکرات، رسانه‌ها گزارش دادند در صورت عدم تامین بند 1 تفاهمنامه اسلام‌آباد میان روسای جمهور آمریکا و ایران، یعنی پایان جنگ در همه جبهه‌ها از جمله بیروت و تضمین حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان، هرگونه مذاکره میان ایران و آمریکا در تمام موضوعات دیگر متوقف می‌شود.
به هر حال، باید یادآور شد این مذاکرات بخشی از ماراتن ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی است و موفقیت آن به اجرای دقیق تعهدات اولیه ایالات متحده بستگی دارد. ایران دیپلماسی را ترجیح می‌دهد اما در اصول و خطوط قرمز خود نیز قاطع است و هیچ عقب‌نشینی‌ای از حمایت از متحدان منطقه‌ای و حفظ امنیت ملی وجود نخواهد داشت.
کما اینکه حسین قربان‌زاده، از اعضای همراه تیم مذاکره‌کننده در گفت‌وگو با صدا و سیما اظهار داشت: اگر خاتمه جنگ در لبنان حاصل نشود، مذاکرات ادامه پیدا نمی‌کند.
اکنون توپ در زمین آمریکاست که پیش از هر چیزی باید به تعهدات خود عمل کرده و حسن‌نیتش را نشان دهد. قدم اولی هم که باید بردارد، کشیدن افسار رژیم صهیونیستی و پایان دادن به تجاوزات این رژیم در جنوب لبنان است.

قالیباف پاسخ لفاظی‌های ترامپ را داد     
مذاکرات ایران و آمریکا به طور چهارجانبه و با حضور طرف‌های قطری و پاکستانی در حالی عصر یکشنبه آغاز شد که همزمان رئیس جمهور آمریکا با اظهاراتی تند و توهین‌آمیز درباره ایران و مواضعش بویژه در رابطه با بسته شدن تنگه هرمز از روز شنبه در واکنش به حملات رژیم صهیونیستی به لبنان، مذاکرات را تحت‌الشعاع قرار داد.
ترامپ با سخنانی که در تناقض آشکار با سخنان معاونش پیش از شروع مذاکرات در هتل بورگن‌اشتوک بود، هیات مذاکره‌کننده ایران در سوییس را تهدید کرد.
رئیس جمهور تروریست آمریکا در بخشی از گفت‌وگویش با شبکه تلویزیونی فاکس‌نیوز، در نقض بند 1 تفاهمنامه اسلام‌آباد که 2 طرف را ملزم به خودداری از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر می‌کند، با لحنی تند و غیرمودبانه نسبت به بسته شدن تنگه هرمز، نمایندگان ایرانی حاضر در مذاکرات را تهدید کرد اگر تنگه را ببندید، دیگر کشوری نخواهید داشت و حتی به کشور لعنتی‌تان بازنمی‌گردید».
در پی لفاظی‌های ترامپ، محمدباقر قالیباف، رئیس هیات مذاکره‌کننده ایران در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با خودشان فکر نمی‌کنند اگر تهدیدهای‌شان نتیجه‌ای داشت، به استیصال امروز نمی‌رسیدند؟ ما تهدیدهای آمریکایی‌ها را به جایی حساب نمی‌کنیم. بهتر است مراقب اظهارنظرهای خود باشند، نیروهای مسلح ما آماده‌اند به نحوی دیگر پاسخ‌شان را بدهند. هر چه حرف بزنند، این ماییم که عمل می‌کنیم».
در همین رابطه فارس گزارش داد تهدید ترامپ مذاکرات سوییس را متوقف کرد و ادامه آن را در هاله‌ای از ابهام فروبرد.