مرحله اجرای تعهدات آمریکا

گروه سیاسی: نخستین دور مذاکرات سطح عالی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در چارچوب «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» پس از ۱۸ ساعت گفت‌وگو و رایزنی فشرده در بورگن‌اشتوک سوییس، بامداد دوشنبه به پایان رسید؛ مذاکراتی که با میانجی‌گری مشترک قطر و پاکستان برگزار شد و بنا بر ارزیابی طرف‌های حاضر، توانست زمینه‌های اولیه برای ورود به مرحله جدیدی از تعاملات سیاسی و فنی میان تهران و واشنگتن را فراهم کند.
هیات جمهوری اسلامی ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و همراهی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه در این مذاکرات حضور داشت و در نشست‌های دوجانبه و چهارجانبه با نمایندگان آمریکا و هیات‌های میانجی شرکت کرد. طرف ایرانی در جریان این رایزنی‌ها مواضع خود را درباره نحوه اجرای مفاد یادداشت تفاهم، سازوکارهای نظارتی و شرایط لازم برای آغاز مذاکرات منتهی به توافق نهایی تشریح کرد.
این نشست که در منطقه بورگن‌اشتوک مشرف به دریاچه لوسرن برگزار شد، نخستین گام عملی پس از توافق آتش‌بس و یادداشت تفاهمی است که در روزهای گذشته با هدف کاهش تنش‌ها و فراهم کردن بستر دیپلماسی میان طرفین شکل گرفته بود.

بیانیه مشترک دوحه و اسلام‌آباد؛ توافق بر سر نقشه راه ۶۰ روزه
پس از پایان مذاکرات، دولت‌های قطر و پاکستان به عنوان میانجیان، در بیانیه‌ای مشترک از دستیابی طرف‌ها به پیشرفت‌های اولیه و توافق بر سر یک نقشه راه ۶۰ روزه برای رسیدن به توافق نهایی خبر دادند.
در این بیانیه آمده است: طرفین ضمن ابراز رضایت از روند گفت‌وگوها، با تشکیل یک «کمیته عالی» برای نظارت سیاسی بر روند مذاکرات موافقت کرده‌اند. این کمیته وظیفه خواهد داشت اجرای تعهدات، مدیریت اختلافات احتمالی و هماهنگی میان کارگروه‌های تخصصی را بر عهده بگیرد.
بر اساس توافق انجام‌شده، مذاکره‌کنندگان ارشد ایران و آمریکا به صورت منظم گزارش روند مذاکرات را به کمیته عالی ارائه خواهند داد. همچنین کارگروه‌های تخصصی در حوزه‌های هسته‌ای، تحریم‌ها، نظارت بر اجرای تعهدات و حل‌وفصل اختلافات تشکیل خواهد شد تا جزئیات فنی مورد بررسی قرار گیرد.
به گفته میانجی‌ها، توافق بر سر این سازوکارها یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دور نخست مذاکرات محسوب می‌شود، زیرا برای نخستین‌بار پس از دوره‌ای طولانی از تنش، چارچوبی مشخص برای پیگیری مستمر گفت‌وگوها و ارزیابی میزان پایبندی طرف‌ها به تعهدات ایجاد شد.

آغاز مذاکرات فنی در سوییس
یکی از مهم‌ترین نتایج نشست بورگن‌اشتوک، توافق بر سر آغاز فوری مذاکرات فنی بود. طبق بیانیه مشترک، گفت‌وگوهای کارشناسی تا پایان هفته جاری در سوییس ادامه خواهد یافت.
کارگروه‌های فنی مأموریت خواهند داشت درباره موضوعات مختلف از جمله نحوه اجرای تعهدات، رفع موانع اجرایی، نظارت بر توافقات و تدوین پیش‌نویس‌های لازم برای توافق نهایی رایزنی کنند.

ایجاد خط ارتباطی مستقیم میان ایران و آمریکا
یکی دیگر از بندهای مهم بیانیه مشترک قطر و پاکستان، ایجاد یک خط ارتباطی میان طرفین برای مدت اجرای نقشه راه ۶۰ روزه است.
هدف از ایجاد این کانال ارتباطی جلوگیری از سوءتفاهم‌ها، مدیریت بحران‌های احتمالی و جلوگیری از حوادث ناخواسته اعلام شده است. همچنین در بیانیه تأکید شده این سازوکار می‌تواند به تضمین امنیت کشتیرانی و عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز کمک کند.

سازوکار جدید برای تثبیت آتش‌بس در لبنان
در بخش دیگری از توافقات اعلام‌شده، طرف‌ها با ایجاد یک «واحد کنترل منازعه» میان ایران، آمریکا و لبنان موافقت کرده‌اند.
این سازوکار با تسهیل‌گری قطر و پاکستان فعالیت خواهد کرد و هدف آن نظارت بر اجرای تعهدات مربوط به توقف عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در لبنان است.
به گفته میانجی‌ها، این واحد وظیفه دارد هرگونه تخلف احتمالی از توافق را بررسی و از گسترش مجدد درگیری‌ها جلوگیری کند. این موضوع مشخصاً نشان می‌دهد پرونده لبنان یکی از محورهای مهم مذاکرات اخیر بوده و توقف حملات رژیم به جنوب لبنان، بخشی از توافقات گسترده‌تر میان تهران و واشنگتن محسوب می‌شود.

عراقچی: میانجی‌گری قطر و پاکستان دستاوردهای مهمی داشت
وزیر امور خارجه نیز در تشریح نتایج مذاکرات، از نقش قطر و پاکستان در پیشبرد گفت‌وگوها قدردانی کرد.
سیدعباس عراقچی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: میانجی‌گری خستگی‌ناپذیر ۲ کشور توانست زمینه پیشرفت‌های مهمی را فراهم کند.
به گفته وی، پایان جنگ در لبنان، تعلیق تحریم‌های صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران، رفع محاصره دریایی، آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده و آغاز اجرای یک طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران از مهم‌ترین دستاوردهای روند دیپلماتیک اخیر به شمار می‌رود.

جزئیات مذاکرات از زبان سخنگو
سخنگوی وزارت امور خارجه و تیم مذاکره‌کننده کشورمان نیز در توضیح نتایج نشست سوییس اعلام کرد: هیات ایران پس از انجام گفت‌وگوهای فشرده درباره نحوه اجرای یادداشت تفاهم خاتمه جنگ، عازم تهران شد.
به گفته اسماعیل بقائی، مذاکرات از صبح یکشنبه آغاز شد و تا ساعات اولیه بامداد دوشنبه ادامه یافت. تمرکز اصلی رایزنی‌ها نیز بر بندهای ۱، ۵، ۱۰ و ۱۱ یادداشت تفاهم بود.
وی تأکید کرد: در این مذاکرات سازوکارهای اجرایی لازم برای نظارت بر اجرای توافقات طراحی شده و ادامه گفت‌وگوها در سطوح کارشناسی و فنی نیز مورد توافق قرار گرفته است.
بقائی همچنین اعلام کرد: کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه، ریاست هیات کارشناسی جمهوری اسلامی ایران را در مراحل بعد مذاکرات بر عهده خواهد داشت.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی سخنگوی تیم مذاکره‌کننده، چند بند از یادداشت تفاهم اهمیت ویژه‌ای در روند مذاکرات دارد.
بند نخست به موضوع توقف جنگ و پایان عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در لبنان اختصاص دارد. اجرای موفق این بند نیز زمینه‌ساز پیشرفت در مذاکرات خواهد بود.
بند پنجم به سازوکارهای نظارتی و ارتباطی میان طرف‌ها مربوط می‌شود که هدف آن جلوگیری از سوءبرداشت‌ها و بحران‌های احتمالی است.
بند دهم نیز به صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران اختصاص دارد.
همچنین بند یازدهم به آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران مربوط می‌شود؛ مساله‌ای که یکی از مطالبات اصلی ایران در هرگونه توافق احتمالی محسوب می‌شود.
در همین رابطه بقائی تاکید کرد: با توجه به اینکه طبق بند ۱۳ یادداشت تفاهم، آغاز مذاکرات برای توافق نهایی، منوط به شروع و تداوم اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ است، توافق‌های شکل‌گرفته در این نشست (بویژه بند ۱ در رابطه با خاتمه جنگ و عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در لبنان از طریق ایجاد یک سازوکار کنترل منازعه با مشارکت طرفین و جمهوری لبنان و نیز بندهای ۱۰ در رابطه با صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران و ۱۱ موضوع آزادسازی دارایی‌های مسدودشده کشورمان) تسهیل‌کننده روند اجرای تعهدات متقابل خواهد بود.
سخنگوی هیات مذاکره‌کننده ایران همچنین تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران اجرای تعهدات خود را منوط به اجرای عملی تعهدات طرف مقابل می‌داند و تمام اقدامات را به صورت متقابل و مرحله‌ای دنبال خواهد کرد».

تعلیق 2 ماهه بخشی از تحریم‌های نفتی ایران
در ادامه خبری که عراقچی از تعلیق تحریم‌های نفتی داده بود، روز گذشته وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوزی صادر کرد که بر اساس آن، صادرات نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی با منشأ ایرانی تا ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ از برخی تحریم‌ها معاف خواهد بود.
در بیانیه خزانه‌داری آمریکا آمده است تولید، فروش و تحویل نفت و محصولات پتروشیمی ایران در بازه زمانی تعیین‌شده مشمول معافیت‌های جدید خواهد شد.
طبق بند ۱۰ تفاهمنامه ایران و آمریکا، واشنگتن متعهد می‌شود بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریم‌ها، اسقاطیه‌های وزارت خزانه‌داری را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی، مشتقات آنها و تمام خدمات مرتبط شامل تراکنش‌های بانکی، بیمه‌ها، حمل و نقل و غیره صادر کند.
به عبارت دیگر، ایران دست‌کم در بازه زمانی 2 ماهه فرصت پیدا می‌کند نفت خود را فروخته و درآمد حاصل از آن را در بانک مرکزی ایران دریافت کند.
اکنون همه نگاه‌ها به دوره ۶۰ روزه‌ای دوخته شده که در بیانیه مشترک قطر و پاکستان به عنوان بازه زمانی دستیابی به توافق نهایی تعیین شده است.
در این مدت، کارگروه‌های فنی باید درباره موضوعات حساس به جمع‌بندی برسند. موفقیت این روند نیز به میزان پایبندی ایالات متحده به تعهدات اولیه‌اش بستگی دارد.
با این حال نتایج نخستین دور مذاکرات در سوییس نشان می‌دهد ۲ طرف دست‌کم بر سر اصل ادامه گفت‌وگو به تفاهم رسیده‌اند.