همان موضع ایران

حسین کیامنش: پس از ۱۲۰ روز تلاش گسترده و همه‌جانبه آمریکا برای گرفتن ابتکار عمل از ایران در کنترل تنگه هرمز، اکنون نشانه‌های متعدد حاکی از آن است واشنگتن باید با واقعیت میدانی کنار بیاید و مدیریت، اقتدار و حاکمیت عملی جمهوری اسلامی بر این آبراه حیاتی را بپذیرد. تنگه هرمز به عنوان مهم‌ترین شریان‌ انرژی جهان، جایی است که بیش از ۲۰ درصد نفت خام دنیا از آن عبور می‌کند. 
تلاش‌های آمریکا بویژه اقدامات نظامی برای تغییر معادلات این تنگه راهبردی، با وجود صرف هزینه‌های هنگفت، نتوانسته شرایط را تغییر دهد. در عوض، تهران با تکیه بر ظرفیت‌های بومی، جنگ نامتقارن و دیپلماسی منطقه‌ای، موقعیت خود را بیش از گذشته تثبیت کرده است.
ضرورت پذیرش این واقعیت نه صرفاً از سوی ناظران ایرانی، بلکه توسط تحلیلگران مستقل، کارشناسان بین‌المللی و حتی رسانه‌های برجسته آمریکا نیز تایید می‌شود. حتی رسانه‌هایی که با خط‌مشی کلی سیاست خارجی آمریکا همسو هستند، در گزارش‌های اخیر خود به این نکته اشاره کرده‌اند که برخلاف ادعاهای اولیه کاخ سفید، ایران ابتکار عمل را حفظ کرده است. این اذعان نشان‌دهنده تضاد آشکار میان روایت رسمی واشنگتن و واقعیت‌های ژئوپلیتیک خلیج فارس است.

اعتراف به پیروزی ایران در نبرد هرمز
روزنامه «وال‌استریت ژورنال» در تازه‌ترین گزارش خود، به تحولات اخیر تنگه هرمز پرداخت و صراحتاً اذعان کرد «ایران در حال برنده شدن در نبرد هرمز است». رسانه آمریکایی با بررسی رویدادهای میدانی، به تشریح وضعیت فعلی پرداخت و تاکید کرد تلاش‌های آمریکا برای تغییر وضعیت موجود با چالش‌های جدی مواجه شده است.
وال‌استریت ژورنال همچنین با اشاره به حملات اخیر آمریکا به نقاطی در حوالی تنگه هرمز و واکنش پرسرعت و قاطع ایران و هدف قرار گرفتن پایگاه‌های آمریکا در منطقه، عنوان کرد این چرخه تنش نشان‌دهنده ناتوانی آمریکا در به دست آوردن کنترل تنگه هرمز است.
روزنامه فوق در ادامه به اظهارات اخیر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر مسؤولیت انحصاری تهران در مدیریت تنگه طبق تفاهمنامه اشاره کرد و آن را نشانه‌ای از تثبیت موقعیت ایران دانست. وال‌استریت ژورنال همچنین تصریح کرد ایران همچنان در حال فروش نفت بدون محدودیت‌های سنگین است و این امر به تقویت موقعیتش کمک کرده است.
وال استریت ژورنال در بخش دیگری از گزارش خود، به این واقعیت اشاره می‌کند که در بعد راهبردی و کلان‌تر، ایران ترامپ را بر یک دو راهی قرار داده است؛ رئیس جمهور آمریکا یا باید حاکمیت ایران بر تنگه هرمز را بپذیرد، یا برای کنترل این آبراه، با ایران بجنگد که در این صورت ایران نشان داده از اعتماد به نفس بالایی برای رویارویی برخوردار است.

چرا رسانه‌های آمریکا به پیروزی ایران در هرمز اعتراف می‌کنند؟
با وجود ادعاهای مکرر ترامپ و مقامات آمریکا مبنی بر غلبه بر ایران در جنگ اخیر، به‌خصوص در تنگه هرمز، رسانه‌های آن کشور به‌تدریج به واقعیت میدانی نزدیک‌تر شده و اذعان می‌کنند ایران در نبرد بر سر تنگه هرمز دست بالا را دارد. دلیل این امر را باید در مرور دقیق روند ۴ ماه گذشته جست‌وجو کرد.
از زمان آغاز جنگ ائتلاف منحوس آمریکا/ رژیم صهیونیستی علیه کشورمان که با فعلیت مدیریت ایران بر تنگه هرمز همراه شد، واشنگتن تلاش کرد با استفاده ترکیبی از تهدید و توسل به توان نظامی، کنترل تنگه هرمز را از ایران بگیرد اما روند اتفاقات جنگ ۴۰ روزه نشان داد این هدف دست‌نیافتنی است. در جریان این جنگ، آمریکا چندین بار عملیات‌های مستقیم برای اخلال در عبور و مرور تحت نظارت ایران اجرا کرد اما هر بار با پاسخ‌های دقیق و نامتقارن نیروهای مسلح ایران مواجه شد. یکی از برجسته‌ترین این تلاش‌ها، طرح مضحک ترامپ موسوم به «پروژه آزادی» بود که هدف آن ایجاد مسیر امن جایگزین و خارج کردن کنترل هرمز از دست ایران اعلام شده بود. این عملیات تنها چند ساعت اجرایی شد و به دلیل مقابله به مثل ایران، ناکام ماند و به سرعت متوقف شد.
همزمان آمریکا تلاش کرد ائتلاف بین‌المللی علیه ایران تشکیل دهد. ترامپ بارها از ناتو و شرکای اروپایی و آسیایی خود خواست به عملیات نظامی در خلیج فارس بپیوندند و حتی ایده‌هایی مانند گشت‌زنی مشترک یا پاکسازی مین را پیش کشید. با این حال، هیچ‌‌یک از این درخواست‌ها با استقبال شرکای واشنگتن مواجه نشد. ناتو به طور رسمی از ورود به درگیری مستقیم خودداری کرد و کشورهای اروپایی نیز با توجه به منافع اقتصادی و ریسک‌های امنیتی، ترجیح دادند فاصله خود را با تحولات تنگه حفظ کنند. این انزوا نشان‌دهنده آن بود که حتی نزدیک‌ترین متحدان آمریکا نیز حاضر به پرداخت هزینه جنگی نیستند که ایران در آن از عمق استراتژیک و ظرفیت‌های بالایی برخوردار است.

برتری نامتقارن ایران و تغییر محاسبات کشورهای عرب
یکی از عوامل کلیدی موفقیت ایران، بهره‌گیری از جنگ نامتقارن در محیط جغرافیایی خلیج فارس است. تنگه هرمز به طور طبیعی، زمین بازی ایران محسوب می‌شود؛ آب‌های ساحلی، جزایر متعدد و قابلیت‌های موشکی و پهپادی ایران اجازه می‌دهد تهران با هزینه‌ای به مراتب کمتر از آمریکا تهدید مؤثر ایجاد کند. این برتری باعث شده حتی پس از تبادلات متعدد آتش، ایران بتواند موقعیت برتر خود را حفظ کند.
از سوی دیگر، کشورهای عرب جنوب خلیج فارس که پیش از جنگ اخیر بر حمایت نظامی آمریکا تکیه داشتند، اکنون محاسبات خود را بازنگری کرده‌اند. آنها دریافته‌اند هرگونه صف‌آرایی جدی در برابر سیاست‌های منطقه‌ای ایران، هزینه‌های سنگینی برای‌شان در پی خواهد داشت، بویژه آنکه بخش عمده صادرات نفت و گاز آنها از آبراه استراتژیک هرمز عبور می‌کند. این کشورها ترجیح می‌دهند به جای تقابل مستقیم، به سمت تعامل حرکت کنند. این تغییر رویکرد، یکی دیگر از نشانه‌های تثبیت موقعیت ایران در هرمز است.
نشانه بارز دیگر، رخدادهای پس از ۲ شب تبادل آتش ایران و آمریکا در حوالی تنگه هرمز است. پس از این زد و خوردها و به دنبال هشدار جدی سپاه پاسداران مبنی بر برخورد شدیدتر با کشتی‌های متخلف، آمریکا حملات خود را متوقف کرد و بار دیگر گفت‌وگو و مذاکره برای پیشبرد تفاهمنامه را پیش کشید. این عقب‌نشینی عملی نشان داد ترامپ نتوانسته با توسل به ابزار نظامی، ابتکار عمل تنگه را از ایران بگیرد. بنابراین آخرین امید او به دست آوردن امتیازاتی در مذاکرات است.
در همین بستر، «مارجری تیلور گرین» نماینده پیشین مجلس نمایندگان آمریکا که زمانی از حامیان ترامپ بود، از اقدامات او در جنگ با ایران انتقاد کرد و گفت: «ایران نشان داد هر زمان بخواهد، می‌تواند تنگه هرمز را باز یا بسته کند».

تلاش برای مسیر موازی با پذیرش شکست در برابر واقعیت میدانی
با وجود همه تلاش‌های آمریکا برای ایجاد مسیر جایگزین و موازی با مسیر تعیین‌‌شده از سوی تهران، به نظر می‌رسد کشتی‌های تجاری و شناورهای عبوری همچنان به هشدارهای نیروهای مسلح ایران توجه دارند تا طرح‌های واشنگتن. این موضوع نشان‌دهنده عمق نفوذ عملی ایران در مدیریت تنگه هرمز است.
روز گذشته، فیلمی از نیروی دریایی سپاه پاسداران منتشر شد که در آن به شناورهای حاضر در شرق و غرب تنگه هشدار داده می‌شد در صورت هرگونه عبور بدون مجوز یا از مسیرهای غیرمجاز، مسؤولیت و تبعات کامل بر عهده خود شناورها خواهد بود.
بلافاصله پس از این هشدارها، خبرگزاری صداوسیما گزارش داد تعداد متقاضیان عبور از مسیر تعیین‌شده توسط ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
این افزایش تقاضا، نشانه‌ای عملی از پذیرش قواعد بازی توسط فعالان اقتصادی و کشتیرانی بین‌المللی است و نشان می‌دهد تلاش‌های آمریکا برای دور زدن مدیریت ایران نتیجه‌‌بخش نبوده است‌.

عمان و تأیید حاکمیت عملی ایران بر تنگه هرمز
در همین راستا، عمان که در روزهای اخیر تحت فشار آمریکا در صدد بی‌اثر کردن نظارت ایران بر تردد در تنگه هرمز بود، رسماً موضع ایران در خصوص حاکمیت و حق مدیریت بر تنگه هرمز را تأیید کرد. روز گذشته، وزارت خارجه عمان اعلام کرد نخستین نشست کمیته مشترک عمان و ایران درباره تنگه هرمز در مسقط برگزار شد و دیدگاه‌های ۲ طرف درباره مدیریت آینده این آبراه مورد بررسی قرار گرفت.
بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان در اظهاراتی مهم تأکید کرد مسقط از دریافت «عوارض» مستقیم در تنگه هرمز حمایت نمی‌کند اما درباره سازوکارهای مربوط به هزینه‌های خدمات دریایی، ایمنی ناوبری، موارد اضطراری و مقابله با آلودگی، با مدل‌هایی مشابه تنگه مالاکا و سنگاپور بحث خواهد کرد.
این موضع‌گیری به طور روشن با رویکرد ایران همخوانی دارد که بر لزوم پرداخت هزینه‌های خدمات و تأمین امنیت توسط شناورهای عبوری تأکید دارد.
در همین حال، نشست کمیته مشترک ایران‌ - عمان را می‌توان نشانه‌ای از فعال‌سازی بند ۵ تفاهمنامه دانست. تهران و مسقط نه‌تنها اجرای مفاد تفاهم را پیگیری کرده‌اند، بلکه یک گام جلوتر رفته و وارد فاز طراحی ترتیبات آینده برای مدیریت پایدار هرمز شده‌اند. بر اساس این روند، انتظار می‌رود شناورهای عبوری به‌تدریج هزینه‌های مربوط به خدمات تنگه را پرداخت کنند.
اما یکی از نکات جالب توجه در سخنان بوسعیدی، پاسخ به درخواست فرانسه و انگلیس برای «تأمین امنیت تنگه و پاکسازی مین‌ها» بود. وزیر خارجه عمان به صراحت اعلام کرد «مسؤولیت اصلی این امور بر عهده ایران است».
مجموع تحولات ۴ ماه اخیر، از شکست عملیات‌های نظامی در تنگه هرمز و برتری نامتقارن ایران در خلیج فارس، تا تغییر محاسبات کشورهای همسایه و در نهایت افزایش رعایت قواعد ایران توسط شرکت‌های بزرگ و مهم کشتیرانی‌ بین‌المللی، نشان می‌دهد تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری تحت مدیریت عملی تهران قرار دارد و از سوی دیگر، آمریکا نتوانسته این معادله را تغییر دهد!