گروه بینالملل: همزمان با تلاش رژیم سعودی برای تشکیل یک ائتلاف جدید دریایی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب، مقامات صنعا هشدار دادند هر گونه حضور نظامی با هدف حمایت از اقدامات ریاض یا تلاش خارجی برای شکستن محاصره یمن علیه عربستان، با پاسخ مستقیم نیروهای مسلح یمن روبهرو خواهد شد. به گفته مقامات یمن، ائتلاف جدید نهتنها معادلات میدانی را تغییر نخواهد داد، بلکه با شکست مواجه خواهد شد و هزینههای امنیتی و اقتصادی سنگینی برای حامیان آن به همراه خواهد داشت.
به گزارش «وطن امروز»، این هشدار از سوی کشوری صادر میشود که پس از بیش از یک دهه جنگ، محاصره و فشار اقتصادی، دیگر بازیگری حاشیهای در معادلات امنیتی منطقه نیست. ناظران تحولات یمن معتقدند این کشور در سالهای گذشته با توسعه توان موشکی، پهپادی و دریایی خود نشان داده که میتواند امنیت کشتیرانی در یکی از حساسترین گذرگاههای جهان را تحت تأثیر قرار دهد و حتی ناوگانهای پیشرفته غرب را با چالشهای عملیاتی و اقتصادی روبهرو کند.
به نوشته روزنامه لبنانی «الاخبار»، منابع نزدیک به صنعا معتقدند هدف ائتلاف جدید عربستان صرفاً حفاظت از کشتیرانی تجاری نیست، بلکه سعودی میکوشد فشار ناشی از محدودیتهای اعمالشده بر صادرات دریایی خود را کاهش دهد و با انتقال میدان تقابل از خشکی به دریا، معادله «محاصره در برابر محاصره» را در هم بشکند. یمن اما در مقابل هشدار داده است هر کشتی یا نیروی نظامی مشارکتکننده در عملیات علیه صنعا، ممکن است وارد دایره اهداف نیروهای مسلح این کشور شود.
خط و نشان برای ائتلاف تازهتاسیس
این نخستین بار نیست که سعودی از تشکیل ائتلاف علیه یمن خبر میدهد. پیشتر در مارس ۲۰۱۵ نیز ریاض با تشکیل ائتلافی نظامی، جنگ گستردهای را علیه یمن آغاز کرد؛ جنگی که با وجود برتری هوایی و تسلیحاتی ریاض، نتوانست صنعا را به تسلیم وادارد یا ساختار نظامی انصارالله را از بین ببرد. پس از 7 سال جنگ، آتشبس سال ۲۰۲۲ موجب شد نبرد وارد وضعیتی موسوم به «نه جنگ، نه صلح» شود. بحرانی شدن شرایط انسانی یمن اما طی چند هفته گذشته، همزمان با تداوم محاصره از سوی عربستان و همچنین شکست مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی در تجاوزات به ایران، یمنیها را به واکنش نشان دادن برای شکستن محاصره در برابر عربستان کشاند؛ تحرکاتی که باعث شد صنعا به صورت رسمی از آغاز راهبرد «محاصره در برابر محاصره» برای ایجاد محدودیت برای شناورهای مرتبط با عربستان خبر دهد.
اعلام محاصره دریایی علیه کشتیرانی عربستان از سوی یمن طی 3 هفته گذشته، نقطه عطف تازهای در تقابل ریاض و صنعاست. رویترز گزارش داد صنعا این اقدام را پاسخی به ادامه محاصره یمن توسط عربستان میداند و در چارچوب این راهبرد، نیروهای یمنی طی چند هفته گذشته از تقابل با شناورهای مرتبط با عربستان خبر دادهاند؛ شناورهایی که قصد عبور از تنگه بابالمندب را داشتهاند. سخنگوی نیروهای مسلح یمن هم بامداد دیروز ـ شنبه ـ اعلام کرد همزمان با اجرای راهبرد محاصره در برابر محاصره، حداقل 8 نفتکش نفتی سعودی طی چند روز گذشته مجبور به تغییر مسیر به سمت دماغه امید نیک شدند. سرلشکر «یحیی سریع» همچنین به مردم یمن اطمینان داد نیروهای مسلح این کشور در رفع محاصره و بازپسگیری تمام حقوقشان از هیچ تلاشی دریغ نخواهند کرد.
الجزیره درباره اهمیت راهبرد محاصره سعودی توسط یمن گزارش داد این محاصره با توجه به مسدود شدن مسیر تنگه هرمز برای عربستان اهمیت خاصی دارد. بر اساس گزارش الجزیره، پس از کاهش عبور نفت از تنگه هرمز، ریاض بخش بیشتری از صادرات نفت خود را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل کرد و نفتکشهایی که از ینبع به سوی بازارهای جهانی حرکت میکنند، ناگزیر باید از بابالمندب عبور کنند و حال این تنگه تحت کنترل صنعا قرار گرفته است. بر مبنای این گزارش، یمن مصمم است با هر گونه ائتلاف تازهتاسیس نظامی از سوی عربستان در دریای سرخ مقابله کند تا کنترل بابالمندب را همچنان در اختیار داشته باشد. رهبران مقاومت یمن به الاخبار گفتهاند هر گونه تشدید تنش در دریای سرخ و بابالمندب، پیامدهایی فراتر از یمن خواهد داشت و میتواند امنیت یکی از مهمترین گذرگاههای تجارت جهان را تحت تأثیر قرار دهد. از نگاه آنان، مسؤولیت این پیامدها بر عهده کشورهایی خواهد بود که به جای حرکت به سمت راهحل سیاسی، به دنبال گسترش حضور نظامی در منطقه هستند.
هشدار صنعا
منابع یمنی در گفتوگو با «الاخبار» تأکید کردند تجربه ائتلافهای پیشین آمریکا و اروپا در دریای سرخ نشان میدهد برخورداری از ناوشکن، سامانههای رهگیری و امکانات اطلاعاتی پیشرفته، الزاماً به معنای کنترل کامل این آبراه نیست. به گفته این منابع، توانایی اجرای عملیات نامتقارن، استفاده همزمان از پهپادها و موشکهای ضدکشتی و تحمیل هزینههای سنگین رهگیری، میتواند برتری فناورانه طرف مقابل را فرسوده کند.
اشاره منابع یمنی به ائتلافهای به بنبست رسیده پیشین در دریای سرخ ناظر به ائتلافی است که آمریکا دسامبر ۲۰۲۳ تحت عنوان «نگهبان رفاه» با مشارکت چند کشور از جمله انگلیس، بحرین، کانادا، فرانسه، ایتالیا و هلند، برای مقابله با عملیات دریایی یمن راهاندازی کرد. با وجود آغاز گشتهای مشترک و رهگیری پهپادها و موشکها، بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی مسیر کشتیهای خود را از دریای سرخ به دماغه امید نیک تغییر دادند و این ائتلاف در نهایت نتوانست به اهداف خود دست یابد و در نهایت صنعا از طریق مذاکره به سوی کاهش تنشها حرکت کرد. این در حالی است که این ائتلاف در حال حاضر نیز به صورت رسمی در دریای سرخ فعال است اما در واقعیت میدان اعضای این ائتلاف تحرک خاصی در دریای سرخ ندارند و در عمل این ائتلاف به فراموشی سپرده شده، هرچند به صورت رسمی پایان کار آن اعلام نشده است.
بنابراین تجربه ائتلافهای پیشین نظامی مقابل یمن نشان میدهد آن ائتلافها نیز نتوانستند بهطور کامل اطمینان شرکتهای کشتیرانی را بازگردانند یا مانع تغییر گسترده مسیرها شوند. اکنون از نگاه صنعا، ائتلاف تازه عربستان نیز با همان چالش روبهرو خواهد شد، چون به گفته کارشناسان، حفاظت دائم از صدها کشتی تجاری در پهنهای وسیع، در برابر حملات پراکنده و کمهزینه، مأموریتی پیچیده و فرسایشی است.
اراده یمن و تثبیت معادله
اراده یمنیها برای تثبیت معادله محاصره در برابر محاصره بسیار زیاد است. «سیدعبدالملک الحوثی» در موضع گیری جدید خود عربستان را متهم کرد پس از سالها جنگ، همچنان محدودیتها علیه فرودگاهها، بنادر و اقتصاد یمن را حفظ کرده است. وی هشدار داد هر گونه تشدید نظامی از سوی ریاض، با «تشدید همهجانبه» پاسخ داده خواهد شد و معادله «فرودگاه در برابر فرودگاه، بندر در برابر بندر و محاصره در برابر محاصره» اجرا میشود.
رهبر انصارالله همچنین تأکید کرد حمایت آمریکا، انگلیس و رژیم صهیونیستی نمیتواند عربستان را از پیامدهای ورود به جنگ تازه مصون نگه دارد. به گفته ناظران، این سخنان بیش از آنکه تهدیدی تبلیغاتی باشد، بخشی از راهبرد بازدارندگی صنعاست و ممکن است پاسخ مشابهی علیه زیرساختهای اقتصادی عربستان به دنبال داشته باشد.
احتمال بسته شدن بابالمندب به روی اعضای ائتلاف
بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان است و ۱۲ درصد تجارت دریایی بینالمللی از این مسیر عبور میکند. هر گونه اختلال گسترده در این تنگه میتواند نهتنها عربستان، بلکه کانال سوئز، اقتصاد مصر، بازار انرژی و تجارت میان آسیا و اروپا را تحت تأثیر قرار دهد.
صنعا اعلام کرده محدودیت کشتیرانی تنها مرتبط با سعودی است و برای عبور عمومی کشتیهای تجاری، عوارضی دریافت نمیشود. «مرکز هماهنگی عملیات بشردوستانه» وابسته به صنعا نیز گزارشها درباره دریافت پول از کشتیهای عبوری را رد و تأکید کرد خدمات عبور ایمن، داوطلبانه و رایگان باقی میماند و محدودیتها تنها درباره شناورهای مرتبط با سعودی خواهد بود.
با این حال، «الاخبار» به نقل از یک منبع نظامی نزدیک به صنعا نوشت: «کشورهایی که بهصورت عملیاتی در ائتلاف عربستان مشارکت کنند یا برای شکستن محدودیتهای اعمالشده علیه کشتیرانی سعودی وارد عمل شوند، ممکن است با محدودیت متقابل برای کشتیهای خود روبهرو شوند». این هشدار نشان میدهد صنعا میکوشد میان کشورهای بیطرف و اعضای فعال ائتلاف تفکیک ایجاد کند؛ به گونهای که دولتهای مردد میان همراهی نظامی با ریاض و حفظ عبور کمهزینه از بابالمندب، ناچار به محاسبه مجدد خواهند شد. در این چارچوب، هدف صنعا نابودی نظامی ائتلاف دریایی تازهتاسیس ریاض نیست، بلکه به نظر میرسد صنعا به دنبال افزایش هزینه حضور در ائتلاف ریاض است.
گزینههای فراتر از دریا
به نظر میرسد راهبرد صنعا در برابر ائتلاف نظامی سعودی در دریا تنها به جلوگیری از عبور نفتکشهای سعودی محدود نمیشود. برخی کارشناسان به شکافهای درونی ائتلاف تازهتاسیس عربستان اشاره کرده و گفتهاند همین شکافها میتواند فضای بازتری در اختیار انصارالله برای بیاثر کردن ائتلاف نظامی ریاض قرار دهد. بر اساس گزارش المیادین، مصر بیش از همه نگران درآمد کانال سوئز و ثبات کشتیرانی است؛ پاکستان باید میان روابط خود با عربستان و ایران توازن برقرار کند؛ ترکیه نیز ملاحظات اقتصادی و سیاسی مستقلی دارد و عمان و امارات هم تاکنون از پیوستن به این ائتلاف خودداری کردهاند. تفاوت این منافع میتواند مانع شکلگیری یک فرماندهی واحد و برخوردار از اراده سیاسی مشترک شود و کارایی این ائتلاف را با چالش روبهرو کند.
از سوی دیگر وابستگی عربستان به بندر ینبع و مسیر دریای سرخ، موجب شده حتی تهدید محدود علیه کشتیرانی مرتبط با ریاض، هزینه بیمه، زمان حملونقل و ریسک صادرات را افزایش دهد، همچنین کاهش محسوس تردد کشتیها در بابالمندب پس از عملیات اخیر نشان میدهد بازار حملونقل دریایی به تهدیدهای امنیتی بهسرعت واکنش نشان داده است. بر اساس دادههای شرکت «لویدز لیست اینتلیجنس»، شمار عبور از تنگه بابالمندب در هفته منتهی به ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ یعنی طی یک هفته گذشته از اعلام محاصره دریایی عربستان از سوی انصارالله، ۲۸ درصد نسبت به هفته قبل کاهش داشته است. آمارهای دریایی حتی نشان میدهند در یکی از روزهای هفته گذشته، شمار کشتیهای عبوری از بابالمندب به تنها ۱۱ فروند رسید که پایینترین سطح طی چند ماه اخیر است. در این شرایط، بازار جهانی نفت تحت تاثیر راهبرد انصارالله با فشار زیادی روبهرو است و به نظر میرسد مشتریان نفت عربستان در نهایت ناگزیر خواهند بود به جای راهحل نظامی در برابر یمن، ریاض را به سوی دیپلماسی با صنعا سوق دهند.