از تنگه تا تنگنای سعودی

حسین کیامنش: از زمان آغاز جنگ آمریکا علیه ایران که اکنون بیش از 5 ماه از آن می‌گذرد، رئیس‌جمهور تروریست آمریکا حداقل 10 بار از تهدیدهای خود علیه جمهوری اسلامی عقب‌نشینی کرده و حملات احتمالی ایالات متحده به ایران را لغو کرده است. الگوی تکراری عقب‌نشینی، نه یک اتفاق موردی، بلکه نشانه‌ای از بن‌بست راهبردی واشنگتن در برابر تهران است؛ بن‌بستی که هر بار با تهدیدهای تند و اعلام آمادگی برای «ضربه سخت» آغاز می‌شود و پس از چند روز با اعلام لغو یا تعلیق عملیات به پایان می‌رسد.
درست به فاصله یک روز پس از آنکه رسانه‌های آمریکا و البته خود ترامپ مدعی شدند حملات سخت و گسترده به زیرساخت‌های انرژی و پالایشگاه‌های ایران قریب‌الوقوع است و حتی به طور تلویحی از روز یکشنبه به عنوان روز انجام این حمله یاد می‌کردند، روز گذشته رئیس‌ دولت آمریکا در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد این حمله را موقتا لغو کرده است. ترامپ در پست خود مدعی شد آمریکا همچنان «آماده و مسلح» است اما به درخواست ایران(!) و کشورهای منطقه و به دلیل آنکه «چارچوب یک توافق» حاصل شده، حمله را لغو کرده است. او ادعا کرد این توافق شامل بازگشایی فوری و کامل تنگه هرمز از سوی ایران است.
برای تکمیل این ادعا، باراک راوید، خبرنگار پایگاه خبری آکسیوس در گفت‌وگو با شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی مدعی شد ایران با طرح میانجیانی که از طرف آمریکا مأمور مذاکره هستند درباره تنگه هرمز موافقت کرده است. این در حالی است که بلافاصله پس از ادعای راوید، منابع آگاه ایرانی چنین چیزی را از اساس تکذیب و اعلام کردند قرار نیست هرمز به شرایط پیش از جنگ بازگردد و تا زمانی که آمریکا به اقدامات خصمانه‌اش ادامه دهد، تنگه بسته خواهد ماند.
چرا باور ادعای ترامپ ساده‌لوحانه است؟
در ارتباط با چرایی لغو حملات قریب‌الوقوع آمریکا به زیرساخت‌های ایران، ساده‌لوحی است که کسی بخواهد ادعای رئیس‌جمهور آمریکا را بپذیرد. رسانه‌های آمریکا و غرب اتفاقا تحلیل‌ها و خبرهای جالبی درباره چرایی عقب‌نشینی چندباره ترامپ از تهدید ایران منتشر کرده‌اند. البته پیش از هر چیز باید توجه داشت وی ادعا کرده «فعلا» حمله را لغو کرده و به همین دلیل نباید از عقب‌نشینی مطلق او از تهدید ایران صحبت کرد. با این حال، رسانه‌های آمریکا و غرب معتقدند این عقب‌نشینی نه به دلیل بازگشت دوباره به میز مذاکره یا موافقت ایران با بازگشایی هرمز، بلکه به دلیل هشدار ایران به کشورهای متحد آمریکا در منطقه، از جمله سعودی است.
در همین رابطه، پایگاه آکسیوس که رسانه‌ای نزدیک به ترامپ و محافل صهیونیست محسوب می‌شود، گزارش داد ولیعهد سعودی روز شنبه با ترامپ تماس گرفت و نگرانی خود را از حمله گسترده جدید آمریکا به ایران ابراز کرد. بر اساس گزارش آکسیوس، منابع آمریکایی گفته‌اند محمد بن سلمان شخصا از رئیس‌جمهور آمریکا خواست تنش را کاهش دهد و از انجام حملات خودداری کند. این تماس در شرایطی انجام شد که پیش‌تر نیز وزیر دفاع عربستان با معاون رئیس‌جمهور آمریکا دیدار کرده و پیام ریاض مبنی بر ترجیح کاهش تنش را منتقل کرده بود. همزمان کشورهای دیگری مانند قطر و امارات نیز برای کاهش تنش به ترامپ فشار آورده‌اند.
جدا از این ادعا، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه در تماس‌هایی با مقامات پاکستان، ترکیه و به‌ویژه سعودی تأکید کرده بود هرگونه اقدام خصمانه آمریکا یا اسرائیل و همکاری کشورهای منطقه با آن، با پاسخ قاطع و متناسب نیروهای مسلح ایران مواجه خواهد شد. نیروهای مسلح ایران هم هشدار داد هر اقدامی علیه زیرساخت‌های انرژی ایران، نابودی زیرساخت‌ها و تاسیسات متحدان منطقه‌ای ایالات متحده را در پی خواهد داشت.
روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی، جزئیات بیشتری از عقب‌نشینی رئیس‌جمهور آمریکا منتشر کرد. رسانه انگلیسی نوشت ترامپ پس از درخواست متحدانش در خلیج ‌فارس، حمله را لغو کرد. دیپلمات‌هایی که از مذاکرات مطلع بودند، به فایننشال تایمز گفتند مقامات قطر، عربستان و امارات به صورت هماهنگ با طرف‌های آمریکایی تماس گرفتند و از واشنگتن خواستند به مسیر دیپلماسی پایبند بماند و از حملات خودداری کند. عربستان نیز به طور رسمی اعلام کرد بن سلمان در تماس با ترامپ بر اهمیت تلاش برای ایجاد آرامش، حفظ امنیت و ثبات منطقه و جلوگیری از درگیری گسترده‌تر تاکید کرده است.
فایننشال تایمز اضافه کرد کشورهای خلیج ‌فارس نگرانند از سرگیری حملات آمریکا به ایران، دور جدیدی از درگیری‌های شدید را رقم بزند که به جبهه‌های متعدد گسترش یابد و منطقه را در هرج‌ و مرج بیشتری فروببرد. نگرانی دیگر آنها این بود که تشدید جنگ باعث شود انصارالله یمن که در هفته‌های اخیر درگیری خود با عربستان را تشدید کرده‌، تلاش کند تنگه باب‌المندب را کاملا ببندد؛ تنگه‌ای حیاتی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند.
افزون بر این، رسانه‌های آمریکا در روزهای اخیر بارها به وضعیت بحرانی ذخایر موشک‌های رهگیر آن کشور اشاره کرده‌اند. موجودی سامانه‌های پاتریوت و تاد در پی ماه‌ها درگیری با ایران به‌شدت کاهش یافته و پنتاگون دیگر نمی‌تواند با همان شدت قبل از پایگاه‌ها و متحدانش دفاع کند. کمبود ذخایر دفاعی، یکی از عواملی بود که به نوشته فایننشال تایمز باعث شد مشاوران نزدیک ترامپ هم او را از انجام حمله گسترده به زیرساخت‌های انرژی ایران برحذر دارند، چون پاسخ ایران می‌توانست ذخایر باقیمانده را بیش از پیش تهی کند و آمریکا را در موقعیت دفاعی بسیار ضعیف‌تری در برابر ایران قرار دهد.
در گزارشی دیگر، فایننشال تایمز به تغییر معادله جنگ پرداخت و نوشت پس از 5 ماه جنگ، ایران توانسته یک مزیت مهم به دست آورد: واشنگتن به طور فزاینده‌ای با سرعتی که تهران تعیین می‌کند، می‌جنگد.
این روزنامه ادامه داد: در 2 هفته گذشته، تهران ابتکار عمل را به دست گرفته و با حملات پیش‌دستانه سعی کرده آمریکا را خسته کند و متحدان عرب را بترساند تا کنترل ایران بر تنگه هرمز را بپذیرند. حمله موشکی به پایگاه آمریکایی‌ها در اردن و گسترش جنگ به دریای سرخ و سوریه، همگی نشانه‌هایی از این رویکرد جدید هستند. تحلیلگران به فایننشال تایمز گفتند ایران دیگر مذاکره با آمریکا را بی‌فایده می‌داند و حاضر به تسلیم نیست.
در همین رابطه دنی سیترینوویچ، تحلیلگر سابق اطلاعات نظامی رژیم صهیونی تأکید کرد در شرایط فعلی اجماعی در داخل ایران شکل گرفته که مذاکره فایده‌ای ندارد و تهران می‌خواهد هزینه ادامه جنگ را برای همه طرف‌ها بالا ببرد. این گزارش می‌افزاید هدف تهران این است که آمریکا را مجبور به بازنگری در گزینه‌هایش کند و جنگ را به جنگی منطقه‌ای تبدیل کند که واشنگتن دیگر نتواند میدان‌های نبرد را انتخاب کند.
علاوه بر اینها، روزنامه انگلیسی گاردین نیز روایتی مشابه از چرایی عقب‌نشینی ترامپ از تهدید اخیر علیه ایران ارائه کرد و نوشت ایران اعلام کرده بود حمله آمریکا به زیرساخت‌های انرژی ایران، با حمله به میادین نفتی عربستان و امارات، میدان‌های گازی قطر و اسرائیل پاسخ داده خواهد شد. همزمان کویت مورد حمله پهپادی ایران قرار گرفت و 2 کشتی در نزدیکی عمان هدف حمله واقع شدند. این تحولات ظاهرا ترامپ را به فکر واداشت و او را مجبور کرد با وجود ادعای «آماده بودن» حمله را لغو کند.
در همین بستر، مجله پلیتیکو، دیگر رسانه آمریکایی نیز در تحلیلی که روز گذشته منتشر کرد، وضعیت ترامپ را بن‌بست کامل توصیف کرد. این رسانه نوشت ایران به‌‌روشنی اعلام کرده قیمت پایان خصومت‌ها، کنترل بر تنگه هرمز است؛ چیزی که از نظر سیاسی برای کاخ سفید غیرقابل‌ قبول است. ادامه درگیری‌های محدود نیز به‌ همان اندازه ناپایدار است.
به گزارش پلیتیکو، مقامات سابق دولت ترامپ به این رسانه گفتند ایران احساس قدرت و جسارت می‌کند و حاضر به امتیاز دادن نیست. یکی از مقامات سابق تاکید کرد تهران می‌خواهد اصل دریافت پول برای عبور از تنگه را به عنوان امتیاز سیاسی تثبیت کند تا کنترل خود را در رویه دیپلماتیک و حقوق عرفی جا بیندازد. مقامات فعلی کاخ سفید، از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه، هشدار داده‌اند پذیرش چنین چیزی توانایی آینده آمریکا برای تحریم ایران را تضعیف و سابقه‌ای خطرناک ایجاد می‌کند. پلیتیکو اضافه کرد با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و افزایش قیمت بنزین در ایالات متحده، فشار سیاسی بر ترامپ بیشتر شده است. گزینه‌های پیش روی او همه نامطلوب هستند: پذیرش رسمی کنترل ایران بر هرمز، تشدید حملات بدون تضمین عقب‌نشینی تهران یا ادامه وضعیت فرسایشی فعلی. تحلیلگران می‌گویند ایران در حال حاضر اعتماد به‌ نفس بالایی دارد و حتی ممکن است این وضعیت را فرصتی برای وارد آوردن ضربه نهایی بداند که ترامپ را وادار به تسلیم کند.
اگر ادعا و تظاهر ترامپ را کنار بگذاریم و ادعای تکذیب‌شده خبرنگار نزدیک به محافل صهیونیست را هم فاکتور بگیریم، آنچه از مجموع گزارش‌های رسانه‌هایی مثل فایننشال تایمز، گاردین و پلیتیکو برمی‌آید، این است که عقب‌نشینی تازه‌ ترامپ از تهدید حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران، نه حاصل توافق واقعی یا بازگشت تهران به میز مذاکره و موافقت با بازگشایی تنگه هرمز، بلکه نتیجه تهدید صریح جمهوری اسلامی مبنی بر گسترش جنگ به خاک کشورک‌های حاشیه خلیج فارس و به تبع آن، فشار مستقیم متحدان منطقه‌ای آمریکا به آن کشور است. ترامپ برای دهمین‌بار در این جنگ 5 ماهه از موضع تهدید حداکثری عقب نشست، در حالی که ایران همچنان کنترل عملی بر تنگه هرمز را حفظ کرده و ابتکار عمل میدانی را در مهم‌ترین و راهبردی ترین آبراه دنیا در دست دارد. به همین دلیل، ادعای لغو موقت و ایجاد چارچوب توافق از سوی رئیس‌جمهور آمریکا، پوششی برای پنهان کردن محدودیت‌های راهبردی واشنگتن در برابر تهران، به‌ویژه در هرمز است.