حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی در 9 اسفند 1404 به ایران موجب تسریع در همکاریهای دفاعی و نظامی میان کره جنوبی و کشورهای خلیج فارس شده است. کره جنوبی حدود 70درصد نفت خام و 20درصد گاز طبیعی مایع خود را از خاورمیانه تأمین میکند و 95درصد از این محمولههای نفتی از تنگه هرمز عبور میکند. این کشور در سالهای اخیر از یک صادرکننده نیروی کار به کشورهای عربی خلیج فارس، به صادرکننده فناوریها و خدمات پیشرفته تبدیل شده است.
در سال 2009 زمانیکه یک کنسرسیوم به رهبری کره جنوبی موفق شد قرارداد 20میلیارد دلاری ساخت چهار رآکتور هستهای در امارات متحده عربی را بهدست آورد، این موفقیت باعث شگفتی بسیاری از ناظران شد. از آن زمان به بعد، تعامل میان «معجزه صحرا» و «معجزه رودخانه هان» فرصتهای مهمی ایجاد کرده و مشارکتهایی ویژه، هوشمند و راهبردی را شکل داده است.
صنعت دفاعی کره جنوبی در سالهای اخیر به سرعت رشد کرده و موفقیتهای قابل توجهی در خاورمیانه بهدست آورده است و شرکتهای کرهای قراردادهای مهمی با کشورهای منطقه امضا کردهاند. کشورهای حاشیه خلیج فارس در جنگ اخیر نیز از سامانه «چئونگونگ» برای مقابله با حملات موشکی و پهپادی ایران بهره بردند که محصول صنایع نظامی کره جنوبی است.
همکاریهای اقتصادی مبنای توسعه همکاریهای دفاعی و نظامی
سئول در سالهای اخیر بهدنبال توسعه مناسبات اقتصادی خود با کشورهای منطقه بهویژه امارات متحده عربی بوده است. برای مثال، «توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع» میان امارات و کره جنوبی اواخر آوریل 2026 اجرایی شد؛ اقدامی که بهعنوان نخستین توافق از این نوع میان سئول و یک کشور خاورمیانه و شمال آفریقا، نقطه عطفی در روابط اقتصادی دو کشور به شمار میرود. این توافق با هدف تقویت روابط تجاری و سرمایهگذاری، ایجاد فرصتهای جدید در چندین بخش کلیدی، گسترش همکاری بخش خصوصی و کاهش چشمگیر تعرفهها بر بیش از 90درصد کالاها و خدمات مبادلهشده طراحی شده است.
این نخستین توافق تجاری کره جنوبی با کشوری در شورای همکاری خلیج فارس و منطقه به شمار میرود. حجم تجارت غیرنفتی میان ابوظبی و سئول در سال 2025 به 6.9میلیارد دلار رسید. امارات هماکنون بزرگترین شریک تجاری کره جنوبی در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است و دو کشور حدود 10میلیارد دلار سرمایهگذاری متقابل در بازارهای یکدیگر دارند. با تکمیل ساخت نخستین رآکتور از چهار رآکتور نیروگاه برکه در سال 2018، امارات و کره جنوبی روابط راهبردی خود را به سطح «شراکت راهبردی ویژه» ارتقا دادند.
سئول همچنین روابط خود با عربستان سعودی را فراتر از توافقات در صنعت نفت توسعه داده است. صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان در سال 2015 حدود 38درصد از سهام شرکت POSCO Engineering & Construction را به ارزش 1.1 میلیارد دلار خریداری کرد. دو کشور همچنین «کمیته چشمانداز 2030 کره-عربستان» را تشکیل دادند که تمرکز آن بر پنج حوزه کلیدی است: انرژی و تولید؛ زیرساختهای هوشمند و دیجیتالیسازی؛ توانمندسازی انسانی، سلامت و علوم زیستی؛ و بنگاههای کوچک و متوسط و سرمایهگذاری.
از سال 2015 به این سو همکاری سئول با کویت نیز شامل صنایع فناوریمحور مانند شبکههای هوشمند و تحقیق و توسعه در ساختمانهای کممصرف انرژی بوده است. همچنین در سال 2020، قطر سفارش 19 میلیارد دلاری ساخت 100 کشتی ال ان جی را به سه شرکت کرهای داد که تا سال 2027 این شناورها تحویل دوحه خواهند شد.
کره جنوبی بازیگری جدید در سبد امنیتی و نظامی خلیج فارس
جنگ رمضان موجب برجستهشدن ابعاد همکاریهای دفاعی کره با امارات و عربستان شد. سئول و ابوظبی با امضای توافقهای جدید (آوریل 2026) در ابعاد وسیعی در حال تقویت روابط نظامی خود هستند؛ توافقهایی که شامل همکاری در توسعه جدیدترین جنگنده مافوق صوت کره جنوبی نیز میشود.
همکاری نظامی میان امارات و کره جنوبی در سال 2006 و با امضای توافق دفاعی میان دو کشور آغاز شد. در سال 2011 و به درخواست ابوظبی، کره جنوبی «واحد آخ» را در یک پایگاه نظامی در العین مستقر کرد تا از آموزش نیروهای ویژه امارات حمایت کند. سئول و ابوظبی فوریه 2026 توافق کردند بیش از 65 میلیارد دلار پروژه مشترک را پیش ببرند. بزرگترین بخش این بسته همکاری، به حوزه صنایع دفاعی اختصاص دارد؛ عرصهای که دو کشور بیش از 35 میلیارد دلار پروژه همکاری را نهایی کردهاند. دو طرف با عبور از مرحله صرف فروش تسلیحات، یک یادداشت تفاهم چارچوب همکاری دفاعی امضا کردند که کل چرخه صنعت دفاعی ـ از طراحی سامانهها و آموزش تا نگهداری و پشتیبانی ـ را در بر میگیرد.
عربستان سعودی نیز مذاکراتی با گروه «هانوا» برای انجام سرمایهگذاریهای مشترک انجام داده است که شامل خرید تسلیحات و البته امکان تولید داخلی نیز میشود. پیش از آغاز نمایشگاه جهانی دفاع (فوریه 2026) در ریاض، دو کشور یادداشت تفاهمی درباره همکاری در حوزه تحقیق و توسعه دفاعی میان «آژانس توسعه دفاعی کرهجنوبی» و «سازمان تحقیق و توسعه دفاعی عربستان» امضا کردند. این توافق فراتر از تبادلهای فنی است و زمینه را برای تحقیق و توسعه مشترک، توسعه سامانههای تسلیحاتی مبتنی بر شبکه و همکاری گستردهتر در فناوری دفاعی فراهم میکند.
جایگاه کره در تلاش کشورهای عربی برای متنوع سازی شرکای دفاعی خود
با توجه به تمایل کره جنوبی برای انتقال فناوری، ترتیبات تولید محلی و شراکتهای دارای انعطاف سیاسی، این کشور به جایگزینی جذاب برای تأمینکنندگان غربی و روسی تبدیل شده است. خاورمیانه در سالهای اخیر به بازاری بهسرعت در حال رشد در حوزه دفاعی تبدیل شده است. کشورهایی مانند عربستان و امارات میلیاردها دلار در برنامههای بومیسازی تسلیحات خود در قالب ابتکارات بلندپروازانهای مانند «چشمانداز 2030 عربستان» و «چشمانداز 2031 امارات» سرمایهگذاری کردهاند.
در این بین کره جنوبی بهعنوان شریکی بسیار مناسب برای این ابتکارات ظهور کرده است. این کشور بهسرعت صنعت دفاعی خود را گسترش داده و البته توان فنی بالایی از خود نشان داده است و در عین حال تمایل نیز به بومیسازی تولیدات دفاعی دارد. سئول در تلاش است خود را بهعنوان شریک همکاری دفاعی قابل اعتماد و مقرونبهصرفه معرفی کند. این همگرایی میان تمایل کشورهای خاورمیانه به بومیسازی و جاهطلبیهای صادرات دفاعی کره جنوبی پیامدهای مهمی در منطقه خواهد داشت. شرکتهای کرهای قراردادهای مهمی با مشتریان منطقهای امضا کردهاند از جمله:
- قرارداد 1.7 میلیارد دلاری توپخانه با مصر در فوریه 2022؛
- قرارداد 3.5 میلیارد دلاری سامانه موشکی با امارات در ژانویه 2022؛ و
- قرارداد 3.2 میلیارد دلاری سامانه پدافند هوایی با عربستان سعودی در نوامبر 2023. این قراردادها برای خریداران خاورمیانهای به شدت جذاب هستند، آن هم به این دلیل که کره جنوبی برای تولید مشترک و انتقال فناوری اعلام آمادگی کرده است.
سئول برخلاف واشنگتن، نظارت جامع بر مصرف نهایی تسلیحات یا محدودیتهای سیاسی بر استفاده از سامانههای تسلیحاتی در مناطق درگیری اعمال نمیکند. برای امارات و عربستان، بومیسازی صرفاً به معنای دستیابی به خودمختاری نظامی نیست؛ بلکه ابزاری برای کسب مشروعیت سیاسی نیز هست. امارات و عربستان تلاش میکنند از طریق ایجاد یک صنعت پیشرفته که اشتغال ایجاد و دانش تولید کند، وابستگی به تأمینکنندگان خارجی تسلیحات را کاهش دهند. صنعت دفاعی کره جنوبی در موقعیتی مناسب قرار دارد تا به عربستان و امارات در تحقق این اهداف کمک کند. این کشور هماکنون یک مدل کسبوکار صادراتمحور دارد و همچنین تجربه قابل توجهی در انتقال فناوری و مونتاژ محلی از طریق پروژههایی در اروپا و آسیا کسب کرده است.
نتیجهگیری
کره جنوبی و کشورهای عربی خلیج فارس در زمینههای انرژی، تجارت، دیپلماسی و امنیت به رشد قابل توجهی دست یافتهاند. تجربه کره جنوبی در توسعه اقتصاد مبتنی بر سرمایه انسانی میتواند برای این کشورها در مسیر ایجاد اقتصاد دانشبنیان بسیار ارزشمند باشد؛ مسیری که کلید آیندهای پایدار و شکوفا محسوب میشود.