بادکنک سعودی ترکید

مهدی طاهرخانی: قرار بود فوتبال عربستان با پول نفت، قواعد بازار نقل‌وانتقالات را برای همیشه تغییر دهد؛ پروژه‌ای که با ورود کریستیانو رونالدو آغاز شد و پس از آن با لشکرکشی ستاره‌های سرشناس اروپا به ریاض و جده ادامه پیدا کرد. آن روزها هر بازیکنی که قراردادش به پایان نزدیک می‌شد یا از شرایط باشگاهش رضایت نداشت، در کنار نامش پیشنهاد چندصد میلیون یورویی از عربستان هم دیده می‌شد. سعودی‌ها می‌خواستند ثابت کنند که هیچ ستاره‌ای در فوتبال جهان قیمت دست‌نیافتنی ندارد اما حالا، تنها چند سال بعد، همان پروژه پرسر و صدا آرام‌آرام در حال عقب‌نشینی است؛ عقب‌نشینی‌ای که هرچند کسی حاضر نیست آن را به زبان بیاورد اما شواهد بازار نقل‌وانتقالات به‌وضوح از آن خبر می‌دهد.

صلاح؛ نه بزرگ به پروژه سعودی
چهار سال تمام، رسانه‌ها از انتقال محمد صلاح به لیگ عربستان نوشتند. الهلال، الاتحاد، النصر، الاهلی و حتی القادسیه، هر کدام در مقطعی مقصد احتمالی ستاره مصری معرفی شدند. تصور عمومی این بود که دیر یا زود صلاح هم مانند بسیاری دیگر، راهی لیگ سعودی خواهد شد، بخصوص وقتی صحبت از پیشنهادهایی با ارقام نجومی و درآمدی فراتر از تصور مطرح می‌شد.
اما پایان این داستان، آن چیزی نبود که ریاض انتظارش را داشت. صلاح در پایان قراردادش، بدون آنکه باشگاهی مجبور به پرداخت مبلغ انتقال باشد، مسیر دیگری را انتخاب کرد و ترجیح داد راهی فوتبال ترکیه شود؛ لیگی که حتی از نظر مالی با مشکلات متعددی روبه‌رو است و بارها اخبار مربوط به تأخیر در پرداخت دستمزد بازیکنانش منتشر شده است. اگر بازیکنی مانند محمد صلاح، آن هم به‌عنوان بازیکن آزاد، حاضر نشود پیشنهادهای عربستان را بپذیرد، یعنی جذابیت آن پروژه دیگر مانند گذشته نیست.

دیگر خبری از شکارهای میلیاردی نیست
نگاهی به عملکرد باشگاه‌های عربستانی در دو تابستان گذشته، تفاوت را به‌خوبی نشان می‌دهد.
الهلال برای جذب مارکوس لئوناردو، ژوائو کانسلو و متعب الحربی نزدیک به ۱۰۰ میلیون یورو هزینه کرد. الاتحاد با خرید موسی دیابی و استیون برخواین بازار را تکان داد. الاهلی ایوان تونی و وندرسون گالنو را با هزینه‌ای سنگین جذب کرد و النصر نیز علاوه بر خرید بنتو، گابریل و وسلی، جان دوران را هم با رقمی قابل توجه به خدمت گرفت.

اما حالا چه؟
مهم‌ترین خریدهای این تابستان به سامرویل، فرانسیسکو ترینکائو و ادوارد اسپرتسیان خلاصه می‌شود؛ انتقال‌هایی که در مقایسه با خریدهای سال‌های گذشته، بیشتر شبیه فعالیت یک لیگ معمولی هستند تا پروژه‌ای که قرار بود فوتبال دنیا را به تسخیر خود درآورد.
بازاری که روزی هر صبح با یک بمب نقل‌وانتقالاتی آغاز می‌شد، حالا دیگر هیجان گذشته را ندارد.

وقتی دستور صرفه‌جویی صادر شد
عده‌ای تصور می‌کنند عربستان دیگر پول ندارد اما مساله این نیست. اصل ماجرا تغییر سیاست است. دولت عربستان از چند ماه قبل مسیر سرمایه‌گذاری صندوق سرمایه‌گذاری عمومی را تغییر داده و اولویت را به پروژه‌های اقتصادی و داخلی داده است. به بیان دیگر، همان نهادی که تا دیروز بدون محدودیت برای فوتبال هزینه می‌کرد، امروز از باشگاه‌ها می‌خواهد بخشی از هزینه‌های خود را از محل درآمدهای واقعی تأمین کنند. این یعنی پایان چک‌های سفید.
به زبان ساده‌تر، پروژه‌ای که با شعار «هر ستاره‌ای را می‌خریم» آغاز شد، حالا وارد مرحله‌ای شده که مدیرانش مجبورند قبل از امضای هر قرارداد، ماشین‌حساب به دست بگیرند.

اعتصاب رونالدو؛ نخستین زنگ خطر
ماه‌ها قبل، غیبت طولانی کریستیانو رونالدو در مقطعی از فصل، با گمانه‌زنی‌های زیادی همراه شد. ابتدا گفته می‌شد او از سیاست‌های نقل‌وانتقالاتی النصر ناراضی است اما بعدها رسانه پرتغالی «ابولا» گزارش داد اختلافات مالی و تأخیر در پرداخت برخی مطالبات، نقش مهمی در این ماجرا داشته است.
اگر این روایت درست باشد، اهمیت موضوع دوچندان می‌شود، زیرا النصر، الاتحاد، الاهلی و الهلال همگی زیر چتر صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان اداره می‌شوند. یعنی اگر یکی از این باشگاه‌ها ناچار به انقباض مالی شده باشد، بعید است دیگران از این تغییر سیاست مصون مانده باشند.

نیوکاسل هم دیگر آن پروژه سابق نیست
حتی پروژه نیوکاسل در لیگ برتر انگلیس نیز از این تغییر رویکرد بی‌نصیب نمانده است.
باشگاهی که قرار بود با سرمایه سعودی به یکی از قدرت‌های بلامنازع فوتبال اروپا تبدیل شود، امروز نه‌تنها ستاره‌هایش را یکی پس از دیگری از دست می‌دهد، بلکه دیگر خبری از خریدهای پرسروصدا هم نیست. جدایی الکساندر ایساک، آنتونی گوردون و احتمال انتقال برونو گیمارش، نشان می‌دهد حتی در اروپا هم سیاست ریاض نسبت به گذشته تغییر کرده است.
به نظر می‌رسد شعار «هر قیمتی، هر بازیکنی» دیگر از دستور کار خارج شده است.

النصر و واقعیتی که انکار نمی‌شود
گزارش روزنامه سعودی «الریاضیه» درباره بدهی بیش از ۱۸۷ میلیون یورویی النصر، شاید مهم‌ترین نشانه تغییر شرایط باشد.
بر اساس این گزارش، مدیران باشگاه به دنبال جذب سرمایه‌گذار هستند و حتی احتمال محدودیت در ثبت بازیکنان جدید نیز مطرح شده است. منابع نزدیک به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی نیز تأکید کرده‌اند که از این پس باشگاه‌ها باید بخشی از هزینه‌های خود را از درآمدهای مستقل تأمین کنند و دیگر خبری از حمایت‌های بی‌قید و شرط نخواهد بود.
این دقیقاً همان نقطه‌ای است که تفاوت امروز با دو سال قبل را نشان می‌دهد.

سایه چین روی فوتبال سعودی
بزرگ‌ترین نگرانی برای مدیران فوتبال عربستان، تکرار تجربه سوپرلیگ چین است.
چینی‌ها هم زمانی با دستمزدهای نجومی، هالک، کارلوس توز و ده‌ها ستاره دیگر را جذب کردند و تصور می‌کردند می‌توانند با پول، جایگاه فوتبال خود را متحول کنند اما آن پروژه خیلی زود زیر بار هزینه‌های سنگین فرو ریخت و بسیاری از باشگاه‌ها یا ورشکست شدند یا به کلی از صحنه فوتبال محو شدند.
البته تفاوت‌هایی میان چین و عربستان وجود دارد و بعید است باشگاه‌های سعودی به همان سرنوشت دچار شوند اما شباهت آغاز هر دو پروژه انکارناپذیر است؛ هر دو با هیجان، تبلیغات گسترده و هزینه‌های خارج از عرف شروع شدند.

ولخرجی تمام شد
شاید فوتبال عربستان هرگز به سرنوشت تلخ سوپرلیگ چین دچار نشود اما یک واقعیت را دیگر نمی‌توان پنهان کرد؛ پروژه‌ای که قرار بود با پول، تمام معادلات فوتبال دنیا را بر هم بزند، خیلی زود مجبور به عقب‌نشینی شد. امروز دیگر نه خبری از قراردادهای نجومی است و نه از صف ستاره‌هایی که برای دریافت چک‌های سفید راهی ریاض و جده شوند.
سعودی‌ها بار دیگر همان الگویی را تکرار کرده‌اند که پیش‌تر در پروژه‌های مختلف دیده شده است؛ ابتدا بدون مطالعه کافی و صرفاً با تکیه بر قدرت پول، وارد پروژه‌ای عظیم می‌شوند و تصویری از شکست‌ناپذیری می‌سازند اما وقتی هزینه‌ها از برآوردهای اولیه فراتر می‌رود، آرام، بی‌سروصدا و بدون پذیرش اشتباه، مسیر را تغییر می‌دهند. امروز نام این عقب‌نشینی را «اصلاح ساختار» گذاشته‌اند اما حقیقت چیز دیگری است؛ پروژه‌ای که قرار بود فوتبال جهان را با دلارهای نفتی فتح کند، حالا بیش از هر زمان دیگری مشغول جمع کردن بساط ولخرجی‌های خودش است. شاید عربستان هنوز پول داشته باشد اما دیگر آن «بشکه بی‌انتهای دلار» که قرار بود همه ستاره‌های فوتبال را ببلعد، فقط یک افسانه تبلیغاتی است.